Αυθαίρετα κατηγορίας 5: οι ρυθμίσεις για τακτοποίοηση στο νέο νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ

Το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 24 Οκτωβρίου 2026 και προγραμματίζεται να ψηφιστεί το Νοέμβριο στη Βουλή περιλαμβάνει ρυθμίσεις με τις οποίες ανοίγει δύο νέες δυνατότητες υπαγωγής αυθαιρέτων κατηγορίας 5. Οι ρυθμίσεις αφορούν αφενός παλαιές δηλώσεις αυθαιρέτων που μεταφέρονται στο νεότερο νομοθετικό πλαίσιο αφετέρου δε, συγκεκριμένα ακίνητα δημόσιου και δημοτικού ενδιαφέροντος. Για τις δημόσιες και δημοτικές εγκαταστάσεις, προβλέπεται δυνατότητα υποβολής αιτήσεων για υπαγωγή σε τακτοποίηση αυθαιρέτων της κατηγορίας 5 έως την 1η Φεβρουαρίου 2028. Η γενική επαναφορά της τακτοποίησης αυθαιρέτων κατηγορίας 5 παραπέμπεται στο μέλλον Από τις διατάξεις του υπό διαβούλευση νομοσχέδιου δεν προβλέπεται γενική επαναφορά της τακτοποίησης αυθαιρέτων κατηγορίας 5 για όλους τους ιδιώτες ιδιοκτήτες. Η δυνατότητα υπαγωγής νέων δηλώσεων αυθαιρέτων κατηγορίας 5 καταργήθηκε από την 1η Οκτωβρίου 2020, με ορισμένες ειδικές εξαιρέσεις. Η γενική επαναφορά της παραμένει σε εκκρεμότητα και συνδέεται με τη λειτουργία της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, την ολοκλήρωση των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ) και την ενεργοποίηση του θεσμού της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται επίσης αυστηρότερο πλαίσιο ελέγχων, με συμμετοχή Ελεγκτών Δόμησης για την επαλήθευση των δηλώσεων υπαγωγής. Έτσι, η συνολική επαναφορά της κατηγορίας 5 μετατίθεται σε επόμενο νομοθετικό στάδιο, ενώ το παρόν νομοσχέδιο περιορίζεται σε συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Δύο νέες εξαιρέσεις για την τακτοποίηση αυθαιρέτων κατηγορίας 5 Οι αλλαγές που αφορούν στη δυνατότητα υπαγωγής αυθαιρέτων κατηγορίας 5 περιλαμβάνονται στο άρθρο 69, παράγραφος 12, του σχεδίου νόμου του ΥΠΕΝ με τίτλο «Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711 και λοιπές διατάξεις». Η προτεινόμενη διάταξη προσθέτει δύο νέες περιπτώσεις, τις εη΄ και εθ΄, στην περίπτωση ε΄ του άρθρου 383 του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας «Νικόλαος Ταγαράς», που αφορά τις κατηγορίες αυθαίρετων κατασκευών και αλλαγών χρήσεων. Πρόκειται για ειδικές εξαιρέσεις από τους περιορισμούς που ισχύουν για την κατηγορία 5, στην οποία υπάγονται, μεταξύ άλλων, αυθαίρετες κατασκευές με μεγάλες πολεοδομικές υπερβάσεις. Η νομοθετική παρέμβαση διακρίνει δύο διαφορετικές περιπτώσεις: τη μεταφορά δηλώσεων αυθαιρέτων που είχαν υπαχθεί σε προηγούμενους νόμους και τη δυνατότητα νέας υπαγωγής συγκεκριμένων δημόσιων και δημοτικών εγκαταστάσεων. Επανέρχονται στη διαδικασία παλαιές δηλώσεις αυθαιρέτων Η πρώτη ρύθμιση αφορά περιπτώσεις υπαγωγής στους νόμους 4014/2011 και 4178/2013, οι οποίες μεταφέρονται στον ν. 4495/2017 ή στις διατάξεις του νέου Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας. Η σχετική προσθήκη δημιουργεί ρητή νομοθετική πρόβλεψη για τη μεταφορά παλαιών δηλώσεων που εμπίπτουν στην κατηγορία 5. Η αλλαγή ενδιαφέρει ιδιοκτήτες και μηχανικούς, οι οποίοι έχουν εκκρεμότητες με παλαιότερες δηλώσεις αυθαιρέτων, ιδίως κατά τη μεταφορά τους στο νεότερο ηλεκτρονικό σύστημα και την ολοκλήρωση της διαδικασίας υπαγωγής. Η νέα ρύθμιση αφορά ήδη υφιστάμενες υπαγωγές και δεν καθιερώνει γενική δυνατότητα υποβολής νέων δηλώσεων για αυθαίρετα κατηγορίας 5, που δεν είχαν υπαχθεί στους προηγούμενους νόμους. Επίσης, η δυνατότητα μεταφοράς δεν σημαίνει ότι παρακάμπτονται αυτομάτως όλες οι υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις για την ολοκλήρωση μιας δήλωσης αυθαιρέτου. Νέες υπαγωγές για σχολεία, παιδικούς σταθμούς και δημοτικές εγκαταστάσεις Η δεύτερη ρύθμιση αφορά τη δυνατότητα υπαγωγής αυθαιρέτων κατηγορίας 5 σε συγκεκριμένες δημόσιες και δημοτικές κτιριακές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, η δυνατότητα αυτή επεκτείνεται στις ακόλουθες περιπτώσεις: ♦ Δημόσια σχολεία: Ακίνητα με χρήση δημόσιας πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. ♦ Παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί: Δημοτικές εγκαταστάσεις που ανήκουν σε δήμους, νομικά πρόσωπα αυτών ή στην εταιρεία «Κτηριακές Υποδομές Α.Ε.». ♦ Αθλητικές εγκαταστάσεις: Εγκαταστάσεις που ανήκουν σε δήμους. ♦ Προνοιακές δομές: Ακίνητα με χρήση προνοιακών δομών που ανήκουν σε δήμους. Με τη συγκεκριμένη νομοθετική παρέμβαση επιδιώκεται να δοθεί δυνατότητα πολεοδομικής τακτοποίησης σε δημόσιες και δημοτικές υποδομές, οι οποίες εμφανίζουν αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης που υπάγονται στην κατηγορία 5. Η ρύθμιση ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους δήμους και τους αρμόδιους φορείς που διαχειρίζονται σχολικά συγκροτήματα, παιδικούς σταθμούς, αθλητικούς χώρους και δομές κοινωνικής φροντίδας. Τι σημαίνουν οι αλλαγές για ιδιοκτήτες και μηχανικούς Οι προτεινόμενες διατάξεις διαμορφώνουν διαφορετικό καθεστώς ανάλογα με το είδος του ακινήτου και το ιστορικό υπαγωγής του σε προηγούμενες νομοθετικές ρυθμίσεις. Κατηγορία ακινήτου ή δήλωσης Τι προβλέπει το νομοσχέδιο Ιδιωτικό αυθαίρετο κατηγορίας 5 χωρίς παλαιά δήλωση Δεν προβλέπεται γενική επαναφορά της υπαγωγής Παλαιά υπαγωγή στον ν. 4014/2011 Προβλέπεται δυνατότητα μεταφοράς Παλαιά υπαγωγή στον ν. 4178/2013 Προβλέπεται δυνατότητα μεταφοράς Δημόσιο σχολείο πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Νέα δυνατότητα υπαγωγής έως 1/2/2028 Δημοτικός παιδικός ή βρεφονηπιακός σταθμός Νέα δυνατότητα υπαγωγής έως 1/2/2028, υπό τους όρους της διάταξης Δημοτική αθλητική εγκατάσταση Νέα δυνατότητα υπαγωγής έως 1/2/2028 Δημοτική προνοιακή δομή Νέα δυνατότητα υπαγωγής έως 1/2/2028 Για τους μηχανικούς, η νέα ρύθμιση απαιτεί να εξετάζεται κατά περίπτωση αν πρόκειται για παλαιά υπαγωγή που μεταφέρεται ή για ακίνητο που εντάσσεται στις νέες εξαιρέσεις. Για τους δήμους και τους φορείς διαχείρισης των δημόσιων εγκαταστάσεων, η προβλεπόμενη προθεσμία δημιουργεί χρονικό περιθώριο για την καταγραφή των πολεοδομικών εκκρεμοτήτων, την προετοιμασία των απαιτούμενων δικαιολογητικών και την υποβολή των αιτήσεων υπαγωγής. Τα αποσπάσματα των προτεινόμενων διατάξεων του νομοσχεδίου Ακολουθεί αυτούσιο το σχετικό περιεχόμενο της παραγράφου 12 του άρθρου 69 του σχεδίου νόμου του ΥΠΕΝ, με τις δύο νέες περιπτώσεις υπαγωγής αυθαιρέτων κατηγορίας 5. Άρθρο 69 – Διόρθωση παροραμάτων Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας «Νικόλαος Ταγαράς» Παράγραφος 12: Στην περ. ε) του άρθρου 383 του Κώδικα «Χωροταξίας και Πολεοδομίας, περί κατηγοριών αυθαίρετων κατασκευών και αλλαγών χρήσεων, μετά την περ. εζ), προστίθενται περ. εη) και εθ) ως εξής: Νέα περίπτωση εη΄ – Μεταφορά παλαιών υπαγωγών: «εη) περιπτώσεις υπαγωγής στον ν. 4014/2011 ή στον ν. 4178/2013, οι οποίες μεταφέρονται στον ν. 4495/2017 ή στις διατάξεις του παρόντος, Νέα περίπτωση εθ΄ – Δημόσιες και δημοτικές εγκαταστάσεις: εθ) ακίνητα με χρήση δημόσιας πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με χρήση δημοτικών παιδικών και βρεφονηπιακών σταθμών που ανήκουν σε δήμους και νομικά πρόσωπα αυτών και στην εταιρεία «Κτηριακές Υποδομές Α.Ε.» του άρθρου 132 του ν. 4199/2013 (Α΄ 216), καθώς και με χρήση αθλητικών εγκαταστάσεων ή προνοιακών δομών που ανήκουν σε δήμους, εφόσον η αίτηση υπαγωγής υποβληθεί εντός της προθεσμίας της παρ. 2 του άρθρου 344, περί παρατάσεων πολεοδομικών προθεσμιών.».