ΕΕΔΣΑ: σχέδιο 12 σημείων για να περάσει η κυκλική οικονομία από τα λόγια σε εφαρμογή

Ένα συγκεκριμένο σχέδιο μετάβασης από τον θεσμικό σχεδιασμό στην πραγματική εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας, με έξι μετρήσιμους στόχους, επτά άξονες παρέμβασης και 12 άμεσες προτάσεις πολιτικής, παρουσίασε ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), Γιώργος Ηλιόπουλος, ανοίγοντας τις εργασίες του 9ου Συνεδρίου της ΕΕΔΣΑ «Κυκλικές Πόλεις 2030 – Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή», στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ έθεσε στο επίκεντρο της εναρκτήριας ομιλίας του, τα κρίσιμα θέμετα, όπως στελέχωση, χρηματοδότηση, νέες υποδομές, εκπαίδευση, αγορά δευτερογενών υλικών, στήριξη των δήμων και ενεργό συμμετοχή των πολιτών, για την μετάβαση της κυκλικής οικονομίας, παρουσίαζοντας τους στόχους και το πλαίσιο της διοργάνωσης, που πραγματοποιείται την Πέμπτη 1 και την Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2026, στα ιστορικά κτήρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στην οδό Πατησίων. Σε έναν χώρο με ιδιαίτερο συμβολισμό για την τεχνική και επιστημονική κοινότητα της χώρας, με συμμετοχή εκπροσώπων της επιστημονικής κοινότητας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δημόσιων φορέων, επιχειρήσεων και επαγγελματιών του κλάδου της διαχείρισης αποβλήτων και της κυκλικής οικονομίας.

Το κεντρικό μήνυμα που υπογράμμισε ο Γιώργος Ηλιόπουλος είναι ότι η διοργάνωση του συνεδρίου επικεντρώνεται στην εφαρμοσμένη καινοτομία και στις ρεαλιστικές λύσεις για την πλήρη εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου, με στόχο να διαμορφωθεί ένα τεκμηριωμένο πακέτο προτάσεων προς την Πολιτεία, την Αυτοδιοίκηση και τους παραγωγικούς και κοινωνικούς φορείς.

Σε αυτή τη λογική, το «Σχέδιο Εφαρμογής Δίκαιης Κυκλικής Οικονομίας» που παρουσίασε ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ στο 9ο Συνέδριο μεταφέρει τη συζήτηση από τους γενικούς στόχους σε παρεμβάσεις με συγκεκριμένους αποδέκτες, χρηματοδοτικά εργαλεία και επιδιωκόμενα αποτελέσματα: περισσότερο προσωπικό, ώριμα έργα που προχωρούν χωρίς καθυστερήσεις, λειτουργική αγορά ανακτημένων υλικών, ισχυρότερους ΦοΔΣΑ, στήριξη της Αυτοδιοίκησης και ουσιαστική συμμετοχή του πολίτη.

Από τον σχεδιασμό σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις εφαρμογής 

H επόμενη περίοδος πρέπει να κριθεί από την εφαρμογή και όχι από την παραγωγή ακόμη περισσότερων σχεδίων, τόνισε στην εναρκτήρια ομιλία του ο Γιώργος Ηλιόπουλος. Η κατεύθυνση αυτή βρίσκεται άλλωστε και στον τίτλο του συνεδρίου, «Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή», αλλά αποτυπώνεται πλέον σε ένα «Σχέδιο Εφαρμογής Δίκαιης Κυκλικής Οικονομίας», το οποίο οργανώνεται σε 6 στόχους, 7 άξονες παρέμβασης και 12 συγκεκριμένες προτάσεις.

Η συνολική πρόταση της ΕΕΔΣΑ, όπως παρουσιάστηκε, ακολουθεί μια ενιαία αλυσίδα: άνθρωποι – χρηματοδότηση – εκπαίδευση – αγορά – περιφέρεια – καινοτομία – πολίτης. Πρόκειται για τους επτά βασικούς άξονες πάνω στους οποίους επιχειρείται να οργανωθεί η μετάβαση σε ένα λειτουργικό μοντέλο κυκλικής οικονομίας.

3.000–5.000 εξειδικευμένες θέσεις εργασίας και πόροι άνω του 1,5 δισ.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δημιουργία του ανθρώπινου και οικονομικού υπόβαθρου, που απαιτείται για να εφαρμοστούν οι πολιτικές διαχείρισης αποβλήτων. Στους έξι βασικούς στόχους περιλαμβάνεται η δημιουργία 3.000 έως 5.000 εξειδικευμένων θέσεων εργασίας, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, αλλά και η συνολική κινητοποίηση πόρων άνω του 1,5 δισ. ευρώ από ΕΣΠΑ, ΠΔΕ–ΕΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης και άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία και συμπράξεις.

Παράλληλα, η ΕΕΔΣΑ θέτει ως στόχο την ανάπτυξη νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας που μπορεί, σύμφωνα με την παρουσίαση, να αντιστοιχεί σε 1%–2% του ΑΕΠ, με πεδία τον σχεδιασμό ανθεκτικών και ανακυκλώσιμων προϊόντων, την ανάκτηση υλικών, την παραγωγή νέων πρώτων υλών από ανακυκλωμένα υλικά και τη βιομηχανική συνεργασία και συμβίωση.

Ισχυροί ΦοΔΣΑ και ανεξάρτητη αρχή για τη διαχείριση αποβλήτων

Για την αναδιοργάνωση του συστήματος διοίκησης και εποπτείας, η ΕΕΔΣΑ προτείνει τη διαμόρφωση 14 ισχυρών και πιστοποιημένων ΦοΔΣΑ, οι οποίοι θα λειτουργούν ως πρότυπα στελέχωσης, οργάνωσης και συντονισμού και θα έχουν βασική ευθύνη για την εφαρμογή των ΠΕΣΔΑ και των Ολιστικών Σχεδίων Χωριστής Συλλογής.

Παράλληλα, τίθεται ως στόχος μία ευρύτερη θεσμική μεταρρύθμιση στη διαχείριση της Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού, με τη λειτουργία ανεξάρτητης αρχής με περισσότερα από 50 στελέχη, η οποία θα εποπτεύει το σύστημα και θα πιστοποιεί το πραγματικό κόστος που απαιτείται για την αποτελεσματική λειτουργία του.

Προσλήψεις σε δήμους και ΦοΔΣΑ για χωριστή συλλογή

Η πρώτη από τις 12 συγκεκριμένες προτάσεις αφορά το ανθρώπινο δυναμικό. Η ΕΕΔΣΑ εισηγείται τροπολογία του υπουργείου Εσωτερικών που θα επιτρέπει κατ’ εξαίρεση προσλήψεις σε ΦοΔΣΑ και ΟΤΑ, ειδικά για θέσεις που αφορούν τη Διαλογή στην Πηγή και τα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής, με συμβάσεις πενταετούς διάρκειας και χωρίς επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού.

Στόχος είναι να αντιμετωπιστεί μία από τις βασικές αδυναμίες εφαρμογής των σχεδίων: η έλλειψη επαρκούς εξειδικευμένου προσωπικού στους φορείς που καλούνται να τα υλοποιήσουν.

Ειδική χρηματοδότηση για κατάρτιση επιστημόνων και στελεχών

Δεύτερη παρέμβαση είναι η δημιουργία ειδικής χρηματοδότησης μέσω ΕΣΠΑ προς ΦοΔΣΑ και μεμονωμένους επιστήμονες, με τη συμμετοχή πανεπιστημίων και σχολών κατάρτισης. Η πρόταση αποσκοπεί στη συστηματική ανάπτυξη εξειδικευμένων δεξιοτήτων και τεχνογνωσίας, ώστε οι νέες υποδομές και τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων να μη λειτουργούν χωρίς το απαιτούμενο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό.

Να ανοίξει άμεσα η χρηματοδότηση για χωριστή συλλογή

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ενεργοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων που μπορούν να οδηγήσουν άμεσα σε έργα. Η τρίτη πρόταση ζητά την άμεση ενεργοποίηση πρόσκλησης χρηματοδότησης για Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής και αποκαταστάσεις, ώστε οι δήμοι και οι ΦοΔΣΑ να μπορέσουν να περάσουν από τον σχεδιασμό στην τοπική εφαρμογή.

Παράλληλα ζητείται αύξηση του προϋπολογισμού των σχετικών προσκλήσεων ΥΠΕΝ–ΠΔΕ για επεκτάσεις ή δημιουργία νέων ΧΥΤΥ, ώστε να εξασφαλιστούν οι απαραίτητες υποδομές τελικής διάθεσης για το υπόλειμμα.

Να μην «παγώσουν» τα ώριμα έργα ΜΕΑ και Πράσινων Σημείων

Η ΕΕΔΣΑ προτείνει επίσης τη δημιουργία μεταβατικής ΣΑΕ εθνικού χαρακτήρα για έργα ΜΕΑ, ΜΕΒΑ και Πράσινων Σημείων, που βρίσκονται ήδη υπό κατασκευή.

Η πρόταση αποσκοπεί στο να μπορούν να συνεχίζονται παράλληλα οι εργασίες και οι πληρωμές κατά τη διάρκεια των διαδικασιών ένταξης στα νέα χρηματοδοτικά προγράμματα, αποφεύγοντας καθυστερήσεις σε ώριμα έργα κυκλικής οικονομίας.

Ανακύκλωση από το δημοτικό σχολείο και μαθήματα στα ΑΕΙ

Ένας δεύτερος μεγάλος πυλώνας της παρέμβασης του πρόεδρου της ΕΕΔΣΑ Γ. Ηλιόπουλου αφορά στην εκπαίδευση.

Η ΕΕΔΣΑ ζητά να εφαρμοστούν υποχρεωτικά τα ήδη νομοθετημένα προγράμματα βιωματικής ανακύκλωσης, τουλάχιστον στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και στις δημόσιες αθλητικές εγκαταστάσεις, με στόχο η κουλτούρα της χωριστής συλλογής και της επαναχρησιμοποίησης να καλλιεργείται από μικρή ηλικία.

Παράλληλα προτείνεται η συγκρότηση επιτροπής του υπουργείου Παιδείας με τα ΑΕΙ, ώστε να ενταχθούν ειδικά μαθήματα κυκλικής οικονομίας ως μαθήματα επιλογής σε σχολές τεχνικής, νομικής και οικονομικής κατεύθυνσης.

Τα απόβλητα να επιστρέφουν στην αγορά ως πρώτη ύλη

Ένα από τα βασικά ζητήματα, που ανέδειξε ο πρόεδρος ΕΕΔΣΑ αφορά στη δημιουργία πραγματικής αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών.

Η ΕΕΔΣΑ προτείνει τη θέσπιση με ΚΥΑ οριζόντιων κριτηρίων αποχαρακτηρισμού αποβλήτων για συγκεκριμένες κατηγορίες ανακτημένων υλικών, μεταξύ των οποίων τα Απόβλητα Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων και ανακυκλώσιμα αστικά στερεά απόβλητα.

Η επιδίωξη είναι τα ανακτημένα υλικά να μπορούν, υπό σαφείς κανόνες, να παύουν να αντιμετωπίζονται ως απόβλητα και να επιστρέφουν νόμιμα και οργανωμένα στην παραγωγική διαδικασία.

Εθνική πλατφόρμα για ανταλλαγή υλικών και ενέργειας

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η πρόταση για Εθνικό Σχέδιο Βιομηχανικής Συμβίωσης. Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία εθνικής πλατφόρμας μέσω της οποίας επιχειρήσεις και παραγωγικοί φορείς θα μπορούν να ανταλλάσσουν υλικά, αποχαρακτηρισμένα απόβλητα και ενέργεια. Η λογική είναι ότι το υπόλειμμα ή το παραπροϊόν μιας παραγωγικής δραστηριότητας μπορεί να αποτελεί πρώτη ύλη για μία άλλη.

Ειδική στήριξη για μικρούς, νησιωτικούς και ορεινούς δήμους

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στις περιοχές όπου το κόστος εφαρμογής της χωριστής συλλογής είναι αυξημένο λόγω γεωγραφίας, μικρού πληθυσμού ή απόστασης από μονάδες επεξεργασίας.

Η ΕΕΔΣΑ προτείνει οι μικροί, νησιωτικοί και ορεινοί δήμοι να ενισχύονται λειτουργικά από τους πόρους του τέλους ταφής, τόσο με οικονομικούς όσο και με ανθρώπινους πόρους, ώστε να μπορούν να αναπτύσσουν δράσεις Διαλογής στην Πηγή με όρους ισότιμους προς τους μεγαλύτερους δήμους.

Χρηματοδότηση καινοτομίας με πρότυπο το LIFE

Το σχέδιο προβλέπει ακόμη ειδικό πρόγραμμα του Πράσινου Ταμείου, κατά τα πρότυπα του ευρωπαϊκού LIFE, για κοινά έργα έρευνας και καινοτομίας.

Στα έργα αυτά προτείνεται να συνεργάζονται υπουργεία, δήμοι, ΦοΔΣΑ και ιδιωτικοί πάροχοι, ώστε ο δημόσιος σχεδιασμός να συνδεθεί περισσότερο με εφαρμοσμένες τεχνολογικές λύσεις και την έρευνα.

«Πληρώνω όσο Πετάω» με τον πολίτη στο κέντρο

Η τελευταία από τις 12 προτάσεις βάζει στο επίκεντρο τον πολίτη και την εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» – ΠΟΠ. Η ΕΕΔΣΑ προτείνει να εκδοθούν συγκεκριμένες οδηγίες εφαρμογής προς τους ΟΤΑ και να χρηματοδοτηθεί ο αναγκαίος εξοπλισμός από τη Ρυθμιστική Αρχή σε συνεργασία με το ΥΠΕΝ.

Ο στόχος που καταγράφεται στην παρουσίαση είναι ένα σύστημα ΠΟΠ «απλό, αξιόπιστο και εφαρμόσιμο για τον πολίτη», ώστε τα οικονομικά κίνητρα και αντικίνητρα να συνδεθούν στην πράξη με την πρόληψη, τη χωριστή συλλογή και την ανακύκλωση.