ΕΛΑΣ: Κατάργηση Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και 13 δισ. ευρώ στους δήμους

Μια συνολική αναδιάρθρωση της διοικητικής οργάνωσης της χώρας, με μεταφορά αρμοδιοτήτων και πόρων στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, επανεξέταση των συνενώσεων του «Καλλικράτη» και συγκρότηση μητροπολιτικών σχημάτων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, προβλέπει το σχέδιο «Αριστοτέλης» που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας.

Η πρόταση της Ελλήνικης Αριστερής Συνεργασίας (ΕΛΑΣ) τονίστηκε ότι συνδέεται με ένα «νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο, από την κοινωνία για την κοινωνία» και συνοδεύεται από δέσμευση για πρόσθετους πόρους 13 δισ. ευρώ προς τους δήμους μέσα σε μία αυτοδιοικητική θητεία και σχεδόν 15 δισ. ευρώ κατοχυρωμένων πόρων συνολικά.

«Νέα αρχιτεκτονική» για τη διοικητική οργάνωση

Παρουσιάζοντας την πρόταση σε εκδήλωση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Σεράφειο, ο Αλέξης Τσίπρας χαρακτήρισε το σχέδιο «Αριστοτέλης» ως την πρώτη πράξη μιας ευρύτερης πολιτικής και διοικητικής αλλαγής.

«Το Σχέδιο Αριστοτέλης που παρουσιάζουμε σήμερα αποτελεί μια νέα αρχιτεκτονική για τη διοικητική οργάνωση της χώρας. Είναι η πρώτη πράξη της μεγάλης αλλαγής που ονομάζουμε Νέα Μεταπολίτευση», ανέφερε.

Βασική κατεύθυνση είναι η μετατροπή του κεντρικού κράτους σε «Κράτος-Στρατηγείο», το οποίο θα σχεδιάζει, θα συντονίζει και θα ελέγχει, χωρίς να παρεμβαίνει στη διαχείριση των τοπικών υποθέσεων. Παράλληλα, κάθε περιφέρεια θα αποκτήσει δικό της αναπτυξιακό συμβόλαιο με το κεντρικό κράτος, με σαφείς στόχους, συγκεκριμένα έργα, δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων

Πρώτο κεντρικό μέτρο είναι η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και η μεταφορά των αρμοδιοτήτων, του προσωπικού και των διαθέσιμων πόρων τους στις αιρετές περιφέρειες.

«Οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις λειτουργούν ως γραφειοκρατικό εμπόδιο ανάμεσα στην κεντρική διοίκηση και την αυτοδιοίκηση», υποστήριξε ο Αλέξης Τσίπρας, επισημαίνοντας ότι οι περιφέρειες πρέπει να αποκτήσουν ουσιαστική διοικητική και οικονομική αυτονομία.

Το σχέδιο προβλέπει ότι καμία νέα αρμοδιότητα δεν θα μεταβιβάζεται σε δήμο ή περιφέρεια χωρίς την ταυτόχρονη εξασφάλιση του αναγκαίου προσωπικού και της χρηματοδότησης. «Καμία αρμοδιότητα δεν μεταφέρεται στην Αυτοδιοίκηση χωρίς τους πόρους και το προσωπικό που τη συνοδεύουν. Καμία. Ποτέ. Για κανέναν λόγο», τόνισε.

Μητροπολιτική διακυβέρνηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

Δεύτερη βασική παρέμβαση αποτελεί η καθιέρωση μητροπολιτικής διακυβέρνησης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία «ευέλικτων μητροπολιτικών συνδέσμων», οι οποίοι θα αναλάβουν ζητήματα που ξεπερνούν τα διοικητικά όρια ενός δήμου.

Στις αρμοδιότητές τους εντάσσονται ο χωροταξικός σχεδιασμός, οι μεταφορές και η κινητικότητα, οι μεγάλες υποδομές, η διαχείριση των υδάτων, η αντιπλημμυρική και περιβαλλοντική προστασία, η πολιτική προστασία, καθώς και η διαχείριση κοινόχρηστων και παράκτιων χώρων.

«Οι μεγάλες πόλεις της χώρας δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν μόνο ως Δήμοι. Πρέπει να εξελιχθούν σε πραγματικά μητροπολιτικά κέντρα διακυβέρνησης», σημείωσε ο Αλέξης Τσίπρας, συνοψίζοντας τη λειτουργία τους στη φράση: «Σχεδιάζουν. Αποφασίζουν. Υλοποιούν. Λογοδοτούν».

Αυτονομία για περισσότερους από 100 δήμους

Το τρίτο μέτρο αφορά την επανεξέταση των αναγκαστικών συνενώσεων που πραγματοποιήθηκαν με τον «Καλλικράτη». Περισσότεροι από 100 σημερινοί δήμοι θα μπορούν, σύμφωνα με την πρόταση, να διασπαστούν, ώστε οι παλαιότεροι δήμοι που συνενώθηκαν να ανακτήσουν τη διοικητική τους αυτονομία.

Μεταξύ των περιπτώσεων που αναφέρθηκαν είναι οι δήμοι Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Κύμης – Αλιβερίου, Μετεώρων, Ωρωπού, Διονύσου και Μάνδρας – Ειδυλλίας.

«Με το Σχέδιο Αριστοτέλης διορθώνουμε τις βίαιες και αναγκαστικές συνενώσεις που αλλοίωσαν τη φυσική και ιστορική διοικητική διαίρεση της χώρας», ανέφερε ο Αλέξης Τσίπρας.

Όπως υποστήριξε, η χωρική συγκεντροποίηση απομάκρυνε τις δημοτικές αρχές από τους πολίτες και υποβάθμισε την τοπική δημοκρατία. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία διαθέτει περίπου 90.000 δήμους με μέσο πληθυσμό 5.600 κατοίκους, όταν η Ελλάδα έχει 332 δήμους με μέσο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων.

Επιστροφή του δεύτερου γύρου στις εκλογές

Το σχέδιο προβλέπει επαναφορά του δεύτερου γύρου στις εκλογές δημάρχων και περιφερειαρχών. Η εκλογή θα απαιτεί ποσοστό 50% και, όταν αυτό δεν επιτυγχάνεται στον πρώτο γύρο, θα ακολουθεί επαναληπτική ψηφοφορία.

Η πρόταση βρίσκεται σε αντίθεση με το σύστημα κατάργησης του δεύτερου γύρου που περιλαμβάνεται στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. «Το νέο σύστημα εκλογικής διαδικασίας με την κατάργηση του δεύτερου γύρου είναι ένα εφεύρημα για να ενισχύσει την κομματοκρατία της Νέας Δημοκρατίας σε δήμους και περιφέρειες», δήλωσε ο Αλέξης Τσίπρας.

Παράλληλα, προτείνεται η καθιέρωση τοπικών δημοψηφισμάτων, η ενίσχυση της συμμετοχικής διακυβέρνησης και η δημιουργία ψηφιακών και διαφανών διαδικασιών λήψης αποφάσεων.

Ξεχωριστοί πόροι για τις μικρές κοινότητες

Ιδιαίτερες προβλέψεις περιλαμβάνονται για τις μικρές κοινότητες, οι οποίες θα μπορούν να διαθέτουν ξεχωριστό προϋπολογισμό και θεσμοθετημένη ετήσια χρηματοδότηση, χωρίς τη μεσολάβηση της κεντρικής διοίκησης του δήμου.

Τα έργα που αποφασίζονται από την τοπική συνέλευση θα εγγράφονται δεσμευτικά στον προϋπολογισμό. Στόχος είναι οι κοινότητες να αποκτήσουν πραγματική δυνατότητα προγραμματισμού και υλοποίησης παρεμβάσεων, αντί να περιορίζονται σε γνωμοδοτικό ρόλο.

Το σχέδιο εισάγει επίσης την «Εθνική Πολιτική Γεωγραφικής Ισότητας», σύμφωνα με την οποία καμία δημόσια πολιτική δεν θα εφαρμόζεται χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση των επιπτώσεών της στις διαφορετικές περιοχές της χώρας, «στο Μαρούσι και στην Τήλο, στο Κολωνάκι και στα Άγραφα».

Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται η ίδρυση Εθνικού Παρατηρητηρίου Γεωγραφικής Ισότητας.

Τα τέσσερα χρηματοδοτικά εργαλεία

Η οικονομική αυτονομία αποτελεί βασική εγγύηση του σχεδίου. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι, ύψους περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως για μισθοδοσία, καθαριότητα, φωτισμό και λειτουργικές ανάγκες, προτείνεται να κατοχυρωθούν ως σταθερό ποσοστό του ΑΕΠ.

Παράλληλα, δημιουργείται μόνιμο επενδυτικό σκέλος μέσα από τέσσερα χρηματοδοτικά εργαλεία. Προβλέπεται η απόδοση ολόκληρου του τέλους ανθεκτικότητας στους δήμους, η διάθεση του 6% των αποθεματικών του Πράσινου Ταμείου, η δέσμευση του 40% του νέου ΕΣΠΑ 2028–2034 για την Αυτοδιοίκηση και η δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος».

Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης θα δεσμεύει 250 εκατ. ευρώ ετησίως, τα οποία, με μόχλευση μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, θα διαμορφώνουν πρόγραμμα 3,5 δισ. ευρώ ανά πενταετία, δηλαδή περίπου 700 εκατ. ευρώ τον χρόνο, χωρίς πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος.

«Δεκατρία δισεκατομμύρια σε μία δημοτική θητεία»

Σύμφωνα με την παρουσίαση, τα χρηματοδοτικά εργαλεία μπορούν να αποδώσουν συνολικά 13 δισ. ευρώ στους δήμους μέσα σε μία αυτοδιοικητική θητεία.

«Δεκατρία δισεκατομμύρια ευρώ στους δήμους μέσα σε μία δημοτική θητεία. Κοντά στα δεκαπέντε δισεκατομμύρια κατοχυρωμένων πόρων συνολικά», ανέφερε ο Αλέξης Τσίπρας.

Το σχέδιο «Αριστοτέλης» στηρίζεται συνολικά σε τέσσερις εγγυήσεις: γεωγραφική ισότητα, ισχυρή και οικονομικά αυτόνομη Αυτοδιοίκηση, δημοκρατία πιο κοντά στον πολίτη και ψηφιακή, διαφανή και αποτελεσματική διακυβέρνηση. Κεντρικός στόχος είναι οι δήμοι και οι περιφέρειες να περάσουν από τον ρόλο του διαχειριστή περιορισμένων πόρων σε ρόλο πραγματικού σχεδιαστή της τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης.