H ενεργειακή ασφυξία των Δήμων δεν μπορεί να περιμένει

Του Ανδρέα Λεωτσάκου, πρώην Αντιπεριφερειάρχης Αττικής

Την ώρα που η κυβέρνηση προετοιμάζει τον νέο νόμο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την αποτελεσματικότερη λειτουργία των Δήμων, υπάρχει ένα κρίσιμο ζήτημα που δεν μπορεί να μείνει εκτός συζήτησης: το δυσβάσταχτο ενεργειακό κόστος που απειλεί να μετατραπεί σε μόνιμη θηλιά για τους ΟΤΑ.

Σήμερα, οι Δήμοι πληρώνουν το ηλεκτρικό ρεύμα με τιμολόγια που αντιστοιχούν σε μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές. Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο αλλά και βαθιά άδικο: το ρεύμα που χρησιμοποιείται για να φωτίζονται δρόμοι, πλατείες, σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και κοινωνικές δομές κοστίζει έως και 35% περισσότερο από το οικιακό ρεύμα και περίπου 70% ακριβότερα από ό,τι το προμηθεύονται μεσαίοι εμπορικοί καταναλωτές, όπως ξενοδοχεία ή σούπερ μάρκετ.

Πρόκειται για μια φανερή στρέβλωση. Οι Δήμοι δεν λειτουργούν με κερδοσκοπικά κριτήρια, ούτε αποσκοπούν στην παραγωγή κέρδους. Αντιθέτως, παρέχουν υπηρεσίες κοινής ωφέλειας που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Κι όμως, καλούνται να σηκώσουν ένα ενεργειακό βάρος δυσανάλογο των δυνατοτήτων και του κοινωνικού τους ρόλου.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό μέσα στο ασταθές διεθνές περιβάλλον. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι φόβοι νέας εκτίναξης των τιμών ενέργειας δημιουργούν πρόσθετη ανησυχία για τους δημοτικούς προϋπολογισμούς, οι οποίοι ήδη δοκιμάζονται έντονα. Κάθε αύξηση στο ενεργειακό κόστος αφαιρεί πόρους από βασικές υπηρεσίες, έργα και κοινωνικές παρεμβάσεις.

Γι’ αυτό η ανάγκη για θεσμική παρέμβαση είναι πλέον επιτακτική. Ο νέος νόμος για την Αυτοδιοίκηση οφείλει να προβλέψει την ένταξη των Δήμων σε χαμηλότερη ενεργειακή κατηγορία τιμολόγησης, αναγνωρίζοντας τον ιδιαίτερο κοινωνικό και δημόσιο χαρακτήρα τους. Μια τέτοια ρύθμιση δεν θα αποτελέσει προνόμιο, αλλά στοιχειώδη πράξη δικαιοσύνης. Κυρίως όμως θα αποσυμπιέσει τους δημοτικούς προϋπολογισμούς, επιτρέποντας την ανακατεύθυνση πόρων σε κρίσιμες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Παράλληλα, απαιτείται μια πιο μακροπρόθεσμη στρατηγική. Η δημιουργία ενός ειδικού Ταμείου Ενέργειας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ουσιαστικό εργαλείο χρηματοδότησης επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακές κοινότητες και έργα εξοικονόμησης. Με τα κατάλληλα θεσμικά εργαλεία, οι Δήμοι μπορούν να μειώσουν σταδιακά το ενεργειακό τους αποτύπωμα, να ενισχύσουν την ενεργειακή τους αυτονομία και να αποκτήσουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις.

Ο νέος νόμος για την Αυτοδιοίκηση αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να διορθωθούν χρόνιες αδυναμίες και να τεθούν οι βάσεις μιας πιο βιώσιμης και λειτουργικής τοπικής διακυβέρνησης. Η ενεργειακή πολιτική των Δήμων δεν μπορεί να παραμένει στο περιθώριο των μεταρρυθμίσεων. Πρέπει να αποτελέσει κεντρικό πυλώνα μιας νέας αντίληψης για την Αυτοδιοίκηση: πιο δίκαιης, πιο αποδοτικής και πιο περιβαλλοντικά υπεύθυνης.