Εργασία: ευκαιρίες και κίνδυνοι από την ψηφιακή μετάβαση

Του Δρος Ανδρέα Στοϊμενίδη*

Οι ψηφιακές τεχνολογίες, οι οποίες παρουσιάζουν την ταχύτερη ανάπτυξη στην ιστορία από οποιαδήποτε άλλη καινοτομία, έχουν μετασχηματίσει την κοινωνία και την καθημερινότητά μας. Για τους εργαζομένους και τους εργοδότες σε πολλούς χώρους εργασίας και σε όλους τους τομείς, η ψηφιακή τεχνολογία προσφέρει αυξημένες ευκαιρίες, αλλά παρουσιάζει και μεγαλύτερες προκλήσεις και κινδύνους όσον αφορά την ασφάλεια και την υγεία.

Ευκαιρίες και κίνδυνοι από την Ψηφιακή Μετάβαση. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα  για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία.

Σύμφωνα με την έρευνα ESENER 2019 του EU-OSHA, η συντριπτική πλειονότητα των εταιρειών στην ΕΕ έχουν ενσωματώσει τις ψηφιακές τεχνολογίες στις δραστηριότητές τους, ενώ μόνο το 6% των εταιρειών αναφέρουν ότι δεν χρησιμοποιούν καμία από αυτές. Ωστόσο, παρά την αυξανόμενη χρήση των ρομπότ, των φορητών υπολογιστών, των έξυπνων τηλεφώνων ή των φορητών συσκευών, ο δυνητικός αντίκτυπος των εν λόγω τεχνολογιών στην ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων αναλύεται σε λιγότερους από έναν στους τέσσερις χώρους εργασίας (24%) της ΕΕ.

Βασικοί τομείς προτεραιότητας της ψηφιακής μετάβασης είναι η εργασία σε ψηφιακές πλατφόρμες, η αυτοματοποίηση καθηκόντων, η εξ αποστάσεως και υβριδική εργασία, η διαχείριση εργαζομένων μέσω της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και τα ευφυή ψηφιακά συστήματα

 Ευκαιρίες και κίνδυνοι

Ο αυξανόμενος ψηφιακός μετασχηματισμός της οικονομίας και η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών στον χώρο εργασίας δημιουργούν ευκαιρίες για τους εργαζομένους και τους εργοδότες που αφορούν μεταξύ άλλων για πρώτη φορά και τη βελτίωση της ΕΑΥ:

♦ Με τον αυτοματισμό, οι επαναλαμβανόμενες, υψηλής έντασης και μη ασφαλείς εργασίες εκτελούνται από μηχανές.

♦ Η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη υποστηρίζουν και αντικαθιστούν τους εργαζομένους σε επικίνδυνα εργασιακά περιβάλλοντα.

♦ Οι ψηφιακές τεχνολογίες και οι τεχνολογίες βελτίωσης της απόδοσης (π.χ. ρομποτικοί εξωσκελετοί) βελτιώνουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας για τους εργαζομένους σε μειονεκτική θέση, όπως είναι οι εργαζόμενοι με αναπηρία, οι μετανάστες ή οι εργαζόμενοι που βρίσκονται σε περιοχές με σπάνιες ευκαιρίες απασχόλησης.

♦ Η καλύτερη παρακολούθηση, σε συνδυασμό με τα μεγάλα σύνολα δεδομένων, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για πιο έγκαιρες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις.

Υπάρχουν ωστόσο προκλήσεις και κίνδυνοι για την ΕΑΥ ως αποτέλεσμα της εφαρμογής των ψηφιακών τεχνολογιών στον χώρο εργασίας οι οποίοι περιγράφονται παρακάτω:

♦ Ψηφιακή παρακολούθηση, απώλεια αυτονομίας, εντατικοποίηση της εργασίας και άσκηση πίεσης για την επίτευξη συγκεκριμένων επιπέδων απόδοσης.

♦ Οι εργασίες μεσαίου διοικητικού επιπέδου αντικαθίστανται από αλγόριθμους που κατανέμουν εργασίες στους εργαζομένους και παρακολουθούν την απόδοσή τους.

♦ Απομόνωση εργαζομένων, αύξηση εικονικών αλληλεπιδράσεων και απώλεια υποστήριξης από συναδέλφους.

♦ Εσφαλμένες ή άδικες αποφάσεις για τους εργαζομένους λόγω των αυτοματοποιημένων ή ημιαυτόματων διαδικασιών στις οποίες χρησιμοποιούνται δεδομένα και/ή λογισμικό που περιέχουν λάθη.

♦ Από την έρευνα ESENER του 2019 του EU-OSHA προέκυψαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η αυξημένη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών στον χώρο εργασίας συνδέεται με ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, όπως η πίεση χρόνου, η ανεπαρκής επικοινωνία ή συνεργασία, η εργασιακή ανασφάλεια και οι πολύωρες βάρδιες ή τα άστατα ωράρια.

Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε τους κινδύνους;

Μπορούμε να προλάβουμε και να διαχειριστούμε τους κινδύνους που σχετίζονται με τον αυξανόμενο ψηφιακό μετασχηματισμό του χώρου εργασίας. Ας δούμε πώς:

♦ Υιοθετούμε μια προσέγγιση στην οποία ο άνθρωπος βρίσκεται στο επίκεντρο και είναι αυτός που ελέγχει τα συστήματα.

♦ Διασφαλίζουμε την ισότιμη πρόσβαση των εργοδοτών, των διευθυντικών στελεχών, των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους στην ενημέρωση.

♦ Μια χωρίς αποκλεισμούς προσέγγιση στην οποία ο άνθρωπος είναι αυτός που ελέγχει τα συστήματα έχει καίρια σημασία για τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

*  Ανδρέας Στοϊμενίδης, Πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ,  Γραμματέας ΥΑΕ της ΓΣΕΕ,  Αντιπροέδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία