Γυάρος: έργα ανάδειξης ιστορικής μνήμης και επιστημονική έρευνα στο νέο Σχέδιο Διαχείρισης

Με ειδικές προβλέψεις για τη συντήρηση και αναβάθμιση υφιστάμενων υποδομών, την ανάδειξη της ιστορικής ταυτότητας της Γυάρου, τη διοργάνωση εκδηλώσεων μνήμης και τιμής και την επιστημονική έρευνα, εγκρίθηκε το νέο Σχέδιο Διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής.

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοινώνει την ενεργοποίηση μέτρων προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, ενώ το ΦΕΚ καθορίζει τους όρους επισκεψιμότητας και υλοποίησης έργων στο ιστορικό νησί.

Θεσμική προστασία για το φυσικό περιβάλλον και την ιστορική ταυτότητα

Με την Κοινή Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/104671/1956, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ΄ 886/19.10.2026, εγκρίνεται το Σχέδιο Διαχείρισης της Περιοχής Προστασίας της Βιοποικιλότητας «Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη». Η απόφαση ακολουθεί το Προεδρικό Διάταγμα της 20ής Απριλίου 2026, το οποίο καθόρισε τις ζώνες προστασίας και τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης. Δείτε εδώ στο ecopress

Η ιδιαίτερη σημασία του νέου πλαισίου είναι ότι, πέρα από την οικολογική προστασία, αναγνωρίζεται η δυνατότητα ανάδειξης του ιστορικού χαρακτήρα της Γυάρου, τόπου εξορίας, φυλάκισης και πολιτικών διώξεων, συνδέοντας την προστασία της φύσης με τη διατήρηση της συλλογικής μνήμης. Αρμόδιος φορέας εφαρμογής και παρακολούθησης είναι ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ).

Έργα συντήρησης και αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 8 της υπουργικής απόφασης, που προβλέπει ρητά τη δυνατότητα υλοποίησης έργων συντήρησης ή αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών Συγκεκριμένα, στην παράγραφο 6, περίπτωση 5, ορίζεται: «Η υλοποίηση έργων συντήρησης ή αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών της ΖΠΦ-01 λαμβάνει χώρα σε περιόδους που θα υποδειχθούν από τον ΟΦΥΠΕΚΑ με κριτήριο την ελαχιστοποίηση της όχλησης σε προστατευτέα αντικείμενα της ΠΠΒ νήσου Γυάρου».

Αντίστοιχη πρόβλεψη υπάρχει για έργα συντήρησης ή αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών πρόσδεσης σκαφών στην παράκτια περιοχή ΖΒΔΦΠ-01.

Οι ρυθμίσεις παρέχουν δυνατότητα πραγματοποίησης παρεμβάσεων, υπό περιβαλλοντικούς περιορισμούς και τις λοιπές απαιτούμενες εγκρίσεις. Δεν συνιστούν, ωστόσο, αυτοτελή έγκριση συγκεκριμένων έργων αποκατάστασης των ιστορικών κτιρίων, ούτε καθορίζουν ιδιαίτερο πρόγραμμα χρηματοδότησής τους.

Εκδηλώσεις μνήμης και τιμής στον ιστορικό τόπο εξορίας

Στο άρθρο 7, παράγραφος 3, περιλαμβάνεται η ακόλουθη πρόβλεψη: «Στο Σχέδιο Διαχείρισης δύναται να εντάσσονται δράσεις ανάδειξης του ιστορικού χαρακτήρα της νήσου Γυάρου, εκδηλώσεις μνήμης και τιμής. Πρόκειται για σημαντική θεσμική αναφορά στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Η διατύπωση «δύναται να εντάσσονται» σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες δράσεις επιτρέπεται να αποτελέσουν μέρος του σχεδιασμού, χωρίς να καθίστανται αυτομάτως υποχρεωτικές ή να συνοδεύονται από συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Παρέχει, όμως, πλαίσιο ώστε η παρουσία επισκεπτών και η διοργάνωση εκδηλώσεων μνήμης να συνδυάζονται με τους κανόνες προστασίας του νησιού.

Επιστημονική έρευνα και ειδικές άδειες πρόσβασης

Η επιστημονική έρευνα αποτελεί αυτοτελή θεματικό άξονα του Σχεδίου Διαχείρισης. Προβλέπεται συστηματική παρακολούθηση των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών, διερεύνηση των επιπτώσεων ανθρώπινων δραστηριοτήτων και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων προστασίας.

Για την επίσκεψη στην προστατευόμενη περιοχή απαιτείται ειδική άδεια από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, στην οποία καθορίζονται ο τόπος, ο χρόνος και οι πρόσθετοι όροι πρόσβασης.

Ειδικά στη ζώνη ΖΑΠΦ-01, η πρόσβαση επιτρέπεται αποκλειστικά για επιστημονική έρευνα. Το Σχέδιο προβλέπει επίσης μελέτη αξιολόγησης των ιχθυαποθεμάτων και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, με ενδεικτικό προϋπολογισμό 240.000 ευρώ και διάρκεια 48 μηνών.

Τι ανακοινώνει το ΥΠΕΝ για τα έργα προστασίας

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου, ενεργοποιούνται πέντε βασικοί θεματικοί άξονες: διατήρηση και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας, επιστημονική παρακολούθηση, ενημέρωση και εκπαίδευση, ρύθμιση δραστηριοτήτων και οργανωμένη φύλαξη. Προβλέπονται, μεταξύ άλλων, εγκατάσταση 15 ειδικών οικολογικών αγκυροβολίων, έλεγχος εισβλητικών ειδών, προστασία θαλασσοπουλιών και αποκατάσταση οικοτόπων.

Περιλαμβάνονται ακόμη εκπαιδευτικά προγράμματα, σχέδια πυροπροστασίας και αντιμετώπισης θαλάσσιας ρύπανσης. Το Παράρτημα ΙΙ της απόφασης εξειδικεύει 15 διαχειριστικά μέτρα, συνολικού ενδεικτικού προϋπολογισμού 755.000 ευρώ, με επιμέρους διάρκειες υλοποίησης από 12 έως 60 μήνες. Οι αναφερόμενες πηγές χρηματοδότησης είναι ενδεικτικές.

Η υπουργική ανακοίνωση επικεντρώνεται στην οικολογική προστασία, ενώ οι ρυθμίσεις για την ιστορική ανάδειξη και τις υφιστάμενες υποδομές προκύπτουν ειδικότερα από το ίδιο το ΦΕΚ.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, δήλωσε: «Η προστασία του φυσικού πλούτου της Πατρίδας μας αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη πολιτική προτεραιότητα. Με το Σχέδιο Διαχείρισης της Γυάρου δίνουμε ουσιαστικό περιεχόμενο σε αυτή τη δέσμευση, σαφείς κανόνες, στοχευμένες δράσεις προστασίας και αποκατάστασης, επιστημονική παρακολούθηση και οργανωμένη φύλαξη. Θωρακίζουμε έναν τόπο ιδιαίτερης οικολογικής αξίας και ιστορικής σημασίας, στο πλαίσιο του ευρύτερου σχεδιασμού μας για το Δίκτυο Natura 2000. Ευθύνη μας είναι η προστασία κάθε περιοχής να κατοχυρώνεται θεσμικά και να εφαρμόζεται στην πράξη, διαφυλάσσοντας τη φυσική μας κληρονομιά για τις επόμενες γενιές.»

Την ΚΥΑ για τη Γυάρο στο ΦΕΚ: δείτε εδώ