Η αρχαιότερη και μοναδική ελληνική βιβλιοθήκη για το δάσος

Της Δανάης  Παναγιωτοπούλου*  Βιβλιοθηκονόμου MSc

dpanagiotopoulou@elgo.gr

 Η βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, αποτελεί την αρχαιότερη και μοναδική στην Ελλάδα βιβλιοθήκη με αντικείμενα τη Δασοπονία και το Φυσικό Περιβάλλον. 

Βιβλιοθήκη & Κέντρο Τεκμηρίωσης ΙΜΔΟ

Ιδρύθηκε το 1944 ως εργαστήριο, ενώ τη σημερινή της μορφή, την πήρε μόλις το 1999 όταν αυτοματοποιήθηκε η συλλογή της. Πλέον ανήκει στην κατηγορία των «Ειδικών Βιβλιοθηκών» λόγω του εξειδικευμένου της χαρακτήρα.

Η βιβλιοθήκη αποτελεί σημαντικό εργαλείο τόσο για την ερευνητική κοινότητα όσο και το ευρύ κοινό (δήμους, απλούς μελετητές, σπουδαστές, σχολεία, άτομα που αγαπούν τα δάση και το περιβάλλον).Αν και η φυσική συλλογή της είναι κυρίως ιστορικής αξίας, έχει αναπτύξει καινοτόμες υπηρεσίες στο πλαίσιο της Ανοιχτής Επιστήμης.

Μία από τις καινοτόμες υπηρεσίες της, είναι το Αποθετήριο Θεόφραστος. Ο Θεόφραστος αποτελεί το πρώτο ελληνικό αποθετήριο που αναφέρεται στις περιβαλλοντικές επιστήμες και το μοναδικό στον τομέα της δασολογίας. Πρόκειται για ένα ψηφιακό τόπο που αποτυπώνει όλη την επιστημονική δραστηριότητα του ΙΜΔΟ, από την ίδρυσή του έως σήμερα, σε ψηφιακή μορφή και με ανοιχτή διαδικτυακή πρόσβαση. Η ενσωμάτωση του υλικού γίνεται σταδιακά.

Αρχική οθόνη Αποθετηρίου Θεόφραστος

Η καινοτομία του Θεόφραστου έγκειται στο ότι ο μελετητής έχει πρόσβαση όχι μόνο σε επιστημονικά άρθρα, αλλά και σε γκρίζα βιβλιογραφία (π.χ. τεχνικές εκθέσεις, οπτικοακουστικό υλικό) η οποία, συνήθως, είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Για τα ερευνητικά κέντρα, όπου η έρευνα σχετίζεται με τη διεξαγωγή πειραμάτων και παρατηρήσεων,  είναι εξαιρετικά πολύτιμη καθώς η επιστημονική πληροφορία πλέον δεν περιορίζεται μόνο εσωτερικά του οργανισμού ή σε ιστοσελίδες, όπου δεν υπάρχει πολιτική διατήρησης. Ως εκ τούτου, εκμηδενίζεται ο συνεχής κίνδυνος απώλειας δεδομένων και η λανθασμένη απόδοση πνευματικών δικαιωμάτων επί του έργου του εκάστοτε ερευνητή.

Εκτός από την επιστημονική του αξία, ο Θεόφραστος προασπίζει την περιβαλλοντική παράδοση της Ελλάδας, καθώς αποτυπώνει τις εξελίξεις που συντελούνται και οφείλονται σε ανθρωπογενείς ή φυσικούς παράγοντες, βοηθώντας στην κατανόηση της λειτουργίας των οικοσυστημάτων και θέτοντας τα θεμέλια για τη χάραξη μελλοντικής δασικής πολιτικής.

Σημαντική λειτουργία της βιβλιοθήκης είναι ότι συμμετέχοντας  στον Συλλογικό Κατάλογο των Ελληνικών Βιβλιοθηκών του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) μπορεί να προμηθεύει και ανταλλάσσει, με χρέωση, ελληνικά και ξενόγλωσσα άρθρα καθώς και στο Δίκτυο ΔΥΑΣ (Δίκτυο Υποδομών για την Έρευνα στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες)  (http://registry-dyas.imis.athena-innovation.gr/gr/organization/1769) με 7  συλλογές. Το εν  λόγω δίκτυο υποστηρίζει την ανταλλαγή γνώσεων, μεθόδων και πρακτικών εργασίας μεταξύ επιστημονικών κοινοτήτων.

Η βιβλιοθήκη λειτουργεί ως Κέντρο Τεκμηρίωσης, με εξειδικευμένο προσωπικό, όπου εκτός από την αναζήτηση πληροφοριών και εύρεση ετεροαναφορών,  παρέχει και μεταφραστικές υπηρεσίες πάνω σε θέματα ορολογίας που αφορούν τις Δασικές Επιστήμες.

Η βιβλιοθήκη είναι επίσης μέλος του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας (ΕΔΟ) και της Υπηρεσίας Επείγουσας Απόδοσης Όρων στη θεματική ενότητα Φυσικοί πόροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Πρόκειται για ένα ευρωπαϊκό δίκτυο εμπειρογνωμόνων που καθιερώνουν επιστημονικούς όρους, κάθε φορέας στη δική του θεματική ενότητα.

Η συλλογή της έχει ιδιαίτερα ιστορική σημασία με βιβλία που χρονολογούνται από το 1800 και μετά.  Διαθέτει: 12.009 βιβλία, 365 τίτλους επιστημονικών περιοδικών (εκ των οποίων οι 136 είναι μοναδικοί ανάμεσα στις ελληνικές βιβλιοθήκες), φωτογραφικό υλικό και χάρτες. Λόγω της παλαιότητας μέρους της συλλογής, η βιβλιοθήκη προβαίνει, σταδιακά, στη συντήρηση τεκμηρίων καθώς και στην αποκατάσταση αυτών. Παράλληλα, έχει ξεκινήσει διαδικασίες ψηφιοποίησης, σε πρώτο επίπεδο, σπάνιων εκδόσεων.

Τεκμήρια ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας

Εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης  έντυπου υλικού

Ο μελετητής μπορεί να περιηγηθεί στον ηλεκτρονικό της κατάλογο στο https://fria.openabekt.gr/. Όλα τα αναφερόμενα σε αυτόν, αντιστοιχούν στα ταξινομημένα με το Δεκαμερές Δασικό  Σύστημα της Οξφόρδης βιβλία τηςκαι διατίθενται προς μελέτη αποκλειστικά στο αναγνωστήριό της καθημερινά.

Βιβλιοθήκη & Κέντρο Τεκμηρίωσης ΙΜΔΟ

Η βιβλιοθήκη διατηρεί ιστοσελίδα στο Facebook με το όνομα «Βιβλιοθήκη Ινστιτούτου Μεσογειακών και Δασικών Οικοσυστημάτων». Εκεί αναρτώνται τα βιβλιογραφικά στοιχεία των επιστημονικών δημοσιεύσεων του Ινστιτούτου (νέες και παλιές). Οι δημοσιεύσεις είναι συνδεδεμένες με τον Θεόφραστο όπου υπάρχει δυνατότητα ανάκτησης του πλήρους κειμένου τους όταν είναι Open-Access. Επίσης δημοσιοποιεί πληροφορίες για την τρέχουσα δραστηριότητα του ΙΜΔΟ που αφορά σε ερευνητικά προγράμματα, ενημερωτικά videos, συνεντεύξεις, τηλεοπτικά spots, ανακοινώσεις συνεδρίων κ.λπ. Στα μελλοντικά της σχέδια είναι η δημιουργία Twitterκαι Instagram.

Υιοθετώντας τις τρέχουσες εξελίξεις στον Τομέα της Επιστήμης της Πληροφόρησης, η βιβλιοθήκη παύει να αποτελεί έναν χώρο όπου οι χρήστες απλά δανείζονται υλικό που τους ενδιαφέρει. Αντίθετα υποστηρίζει ένα νέο μοντέλο άντλησης πληροφοριών (datamining) με κύρια κριτήρια την εγκυρότητα και την αξιοπιστία των πηγών, στο πλαίσιο της Ανοιχτής Πρόσβασης, μετατρέποντάς την σε ζωντανό πυρήνα μεταξύ επιστημονικών πληροφοριών και κοινοτήτων χρηστών.

*Δανάη  Παναγιωτοπούλου – Βιβλιοθηκονόμος MSc, του  Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ