Κρίσιμες πρώτες ύλες: η γεωλογική γνώση θεμέλιο της νέας εθνικής στρατηγικής

Του Δρος Κωνσταντίνου Λασκαρίδη*

klaskaridis@eagme.gr

Η συζήτηση για τις κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές προκλήσεις για την Ευρώπη. Η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η ενεργειακή μετάβαση, η ψηφιακή οικονομία, η τεχνητή νοημοσύνη, η ηλεκτροκίνηση και η αμυντική βιομηχανία εξαρτώνται πλέον από την ασφαλή, βιώσιμη και ανθεκτική πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνώρισε εγκαίρως ότι η μεγάλη εξάρτηση από τρίτες χώρες δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους όχι μόνο για την οικονομία, αλλά και για τη βιομηχανική ανθεκτικότητα, την ασφάλεια εφοδιασμού και τη γεωπολιτική της σταθερότητα. Η υιοθέτηση του Critical Raw Materials Act (CRMA) σηματοδοτεί μια νέα ευρωπαϊκή πολιτική, η οποία αντιμετωπίζει τις κρίσιμες πρώτες ύλες ως ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας.

Η Ελλάδα δεν ξεκινά από μηδενική βάση

Μέσα σε αυτό το νέο ευρωπαϊκό περιβάλλον, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Διαθέτει αξιόλογο γεωλογικό δυναμικό, μακρά μεταλλευτική παράδοση, σημαντική επιστημονική εμπειρία και έναν σύγχρονο εθνικό γεωλογικό φορέα, την Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ).

Η χώρα δεν ξεκινά από το μηδέν. Διαθέτει δεκαετίες γεωλογικής γνώσης, πολύτιμα γεωεπιστημονικά δεδομένα και ένα σημαντικό ανθρώπινο κεφάλαιο που μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη νέα εθνική στρατηγική στις κρίσιμες πρώτες ύλες.

Ωστόσο, πριν μιλήσουμε για αξιοποίηση των ορυκτών πόρων, οφείλουμε να μιλήσουμε για γνώση των ορυκτών πόρων.

Καμία σοβαρή εθνική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς αξιόπιστα δεδομένα για το υπέδαφος. Η γνώση αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για ασφαλείς επενδύσεις, υπεύθυνη διαχείριση των φυσικών πόρων και βιώσιμη ανάπτυξη.

Ο θεσμικός ρόλος της ΕΑΓΜΕ

Η ΕΑΓΜΕ είναι ο εθνικός γεωλογικός φορέας της χώρας και ο επίσημος επιστημονικός σύμβουλος της Πολιτείας σε θέματα γεωλογίας, υπεδάφους και ορυκτών πόρων.

Αποστολή της είναι να παράγει, να οργανώνει και να αξιοποιεί τη γεωεπιστημονική γνώση που χρειάζεται η Πολιτεία, η δημόσια διοίκηση και η οικονομία, ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται σε τεκμηριωμένα δεδομένα.

Μέσα από γεωλογικές χαρτογραφήσεις, γεωχημικές και γεωφυσικές έρευνες, αξιολόγηση ορυκτών πόρων, ανάπτυξη ψηφιακών γεωεπιστημονικών βάσεων δεδομένων και αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, όπως η τρισδιάστατη γεωλογική μοντελοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη στην επεξεργασία γεωεπιστημονικών δεδομένων, η ΕΑΓΜΕ συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση της γεωλογικής αβεβαιότητας και στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου επενδυτικού περιβάλλοντος.

Παράλληλα, συμμετέχει ενεργά στο ευρωπαϊκό δίκτυο των Γεωλογικών Υπηρεσιών μέσω της EuroGeoSurveys, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση κοινών ευρωπαϊκών γεωεπιστημονικών υποδομών και στη μεταφορά τεχνογνωσίας και καινοτομίας στη χώρα.

Η ανάγκη συνεχούς γεωλογικής έρευνας

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα που αναδεικνύεται σήμερα διεθνώς είναι η μετατόπιση του επενδυτικού ενδιαφέροντος από την έρευνα νέων κοιτασμάτων προς την αξιοποίηση ήδη γνωστών αποθεμάτων.

Η τάση αυτή είναι εύλογη από επιχειρηματική σκοπιά, καθώς μειώνει το επενδυτικό ρίσκο και επιταχύνει την απόδοση των επενδύσεων.

Σε στρατηγικό επίπεδο όμως δημιουργεί έναν σημαντικό κίνδυνο: να επενδύουμε περισσότερο στο παρόν και λιγότερο στο μέλλον.

Η μακροπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην αξιοποίηση ήδη γνωστών κοιτασμάτων. Απαιτεί συνεχή γεωλογική έρευνα, ανακάλυψη νέων κοιτασμάτων, καλύτερη αξιολόγηση των υφιστάμενων πόρων και ανάπτυξη δευτερογενών πηγών πρώτων υλών μέσω της κυκλικής οικονομίας.

Το Εθνικό Πρόγραμμα Ερευνών

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται το Εθνικό Πρόγραμμα Ερευνών που υλοποιεί η ΕΑΓΜΕ στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής και του Critical Raw Materials Act.

Το πρόγραμμα δεν περιορίζεται μόνο στην αναζήτηση νέων κοιτασμάτων.

Περιλαμβάνει την επικαιροποίηση και ψηφιοποίηση των γεωεπιστημονικών δεδομένων, την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διερεύνησης, καθώς και την αξιολόγηση δευτερογενών πρώτων υλών, όπως μεταλλευτικά απόβλητα και εγκαταλελειμμένα τέλματα (tailings), συμβάλλοντας τόσο στην κυκλική οικονομία όσο και στη μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές.

Επένδυση στη γνώση

Η εμπειρία χωρών όπως η Φινλανδία δείχνει ότι η επιτυχία μιας εθνικής πολιτικής για τις κρίσιμες πρώτες ύλες βασίζεται σε έναν κοινό παρονομαστή: τη διαχρονική επένδυση στους εθνικούς γεωλογικούς οργανισμούς.

Η γεωλογική γνώση δεν αποτελεί απλώς επιστημονικό εργαλείο.

Αποτελεί δημόσιο αγαθό, στρατηγική υποδομή και βασική προϋπόθεση για την προσέλκυση υπεύθυνων επενδύσεων.

Η ενίσχυση της ΕΑΓΜΕ με νέο επιστημονικό προσωπικό, σύγχρονες εργαστηριακές υποδομές και προηγμένες τεχνολογίες δεν αποτελεί απλώς ενίσχυση ενός δημόσιου οργανισμού.

Αποτελεί επένδυση στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, στην ασφάλεια εφοδιασμού και στη στρατηγική αυτονομία της χώρας.

Το πραγματικό στρατηγικό πλεονέκτημα

Συχνά λέμε ότι οι κρίσιμες πρώτες ύλες βρίσκονται στο υπέδαφος.

Στην πραγματικότητα όμως, το μεγαλύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα μιας χώρας δεν είναι μόνο οι ίδιοι οι ορυκτοί πόροι. Είναι η γνώση που διαθέτει γι’ αυτούς.

Η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι απλώς να διαθέτει ορυκτούς πόρους. Είναι να διαθέτει τη γνώση, τα δεδομένα, τις υποδομές και το ανθρώπινο δυναμικό που θα επιτρέψουν την αξιόπιστη αξιολόγησή τους και θα υποστηρίξουν τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για τη βιώσιμη διαχείρισή τους.

Η στρατηγική αυτονομία δεν αρχίζει από την εξόρυξη. Αρχίζει από τη γνώση του υπεδάφους.

Και αυτή ακριβώς είναι η αποστολή που υπηρετεί διαχρονικά η ΕΑΓΜΕ.

*Δρ. Κωνσταντίνος Λασκαρίδης Γεωλόγος – Προϊστάμενος Διεύθυνσης Ορυκτών Πόρων και Μεταλλευτικής
Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ)

** Το παρόν άρθρο βασίζεται στην τοποθέτηση του συγγραφέα κατά τη συζήτηση (Panel Discussion) με θέμα «Στρατηγική αυτονομία και κρίσιμες πρώτες ύλες – Η θέση της Ελλάδας στον νέο ευρωπαϊκό χάρτη», η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 2ου Συνεδρίου της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) στις 2 Ιουλίου 2026.