Μηχανικοί: τι αλλάζει για επαγγελματική, ακαδημαϊκή αναγνώριση στην ΕΕ

Ταχύτερη και υποχρεωτικά ψηφιακή αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων για μηχανικούς που μετακινούνται σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τυποποιημένα ψηφιακά πτυχία και πιστοποιητικά, νέο ευρωπαϊκό εργαλείο σύγκρισης τίτλων και δυνατότητα αποθήκευσης των προσόντων στο ευρωπαϊκό πορτοφόλι ψηφιακής ταυτότητας φέρνει η νέα δέσμη μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι αλλαγές, ωστόσο, δεν θεσπίζουν ενιαίο ευρωπαϊκό επαγγελματικό δικαίωμα μηχανικού ούτε γενική αυτόματη ακαδημαϊκή αναγνώριση των πτυχίων σε όλα τα κράτη μέλη.

Οι νέες ρυθμίσεις περιλαμβάνονται στη δέσμη για τη δίκαιη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, την οποία ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, με στόχο να διευκολύνει τη διασυνοριακή εργασία και να ενισχύσει την προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Η δέσμη περιλαμβάνει μία ανακοίνωση και πέντε νομοθετικές προτάσεις και κινείται σε τρεις βασικούς άξονες: ψηφιοποίηση των εγγράφων κοινωνικής ασφάλισης μέσω του ευρωπαϊκού διαβατηρίου κοινωνικής ασφάλισης ESSPASS, απλούστευση και ψηφιοποίηση της αναγνώρισης δεξιοτήτων και επαγγελματικών προσόντων και ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας για διασυνοριακούς ελέγχους.

Μηχανικοί: αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων σε πέντε εβδομάδες

Η σημαντικότερη αλλαγή για τους μηχανικούς αφορά την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, όταν επιθυμούν να ασκήσουν ρυθμιζόμενο επάγγελμα σε άλλο κράτος μέλος. Η Επιτροπή προτείνει η διαδικασία να καταστεί υποχρεωτικά ψηφιακή για επαγγέλματα, όπως οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι μηχανικοί και οι εκπαιδευτικοί.

Στόχος είναι ο χρόνος της διασυνοριακής αναγνώρισης να περιοριστεί στις πέντε εβδομάδες, αντί της σημερινής διαδικασίας που μπορεί να φτάνει έως και τους τρεις μήνες. Η Επιτροπή συνδέει την αλλαγή με μικρότερο διοικητικό κόστος, ευκολότερη επαλήθευση των προσόντων και λιγότερη γραφειοκρατία για εργαζομένους, επιχειρήσεις και αρμόδιες αρχές.

Σήμερα δεν υπάρχει ενιαίο καθεστώς αυτόματης αναγνώρισης για όλες τις ειδικότητες μηχανικών στην ΕΕ. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει αυτόματη αναγνώριση για συγκεκριμένα επαγγέλματα, μεταξύ των οποίων οι αρχιτέκτονες. Οι άλλες ειδικότητες  μηχανικών υπάγονται κατά κανόνα στο γενικό σύστημα αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων, όταν το επάγγελμά τους είναι ρυθμιζόμενο στη χώρα υποδοχής.

Η νέα πρόταση δεν δημιουργεί αυτόματη αναγνώριση όλων των μηχανικών. Επιχειρεί όμως να κάνει πολύ ταχύτερη, πλήρως ψηφιακή και περισσότερο ομοιόμορφη τη διαδικασία που ήδη προβλέπεται.

Πτυχία και πιστοποιητικά σε ενιαία ψηφιακή μορφή

Η Επιτροπή προτείνει τα προσόντα να εκδίδονται σε τυποποιημένη ψηφιακή μορφή, ώστε να είναι εύκολα επαληθεύσιμα και να μπορούν να χρησιμοποιούνται διασυνοριακά. Τα ψηφιακά πιστοποιητικά θα μπορούν να ενσωματώνονται στο ευρωπαϊκό πορτοφόλι ψηφιακής ταυτότητας, περιορίζοντας την ανάγκη για έντυπα έγγραφα, επικυρώσεις και επαναλαμβανόμενη κατάθεση των ίδιων δικαιολογητικών.

Στην παρουσίαση της δέσμης η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ροξάνα Μινζάτου ανέφερε ότι η κατεύθυνση αφορά την ψηφιοποίηση προσόντων από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση έως και το διδακτορικό επίπεδο, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούνται ηλεκτρονικά σε ολόκληρη την ΕΕ.

Νέο ευρωπαϊκό εργαλείο σύγκρισης πτυχίων και προσόντων

Προβλέπεται επίσης η δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού εργαλείου σύγκρισης προσόντων, το οποίο θα βασίζεται σε πληροφορίες από τις εθνικές βάσεις δεδομένων. Στόχος είναι ένας μηχανικός, ένας εργοδότης ή μια δημόσια αρχή να μπορεί να κατανοεί ευκολότερα σε τι αντιστοιχεί ένα πτυχίο ή επαγγελματικό προσόν που αποκτήθηκε σε διαφορετικό κράτος μέλος.

Η αλλαγή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τεχνικό κλάδο, καθώς οι τίτλοι, οι ειδικότητες και το εύρος επαγγελματικών δραστηριοτήτων των μηχανικών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών.

Τι προβλέπεται για την ακαδημαϊκή αναγνώριση

Η νέα δέσμη διευκολύνει την ψηφιακή έκδοση, επαλήθευση και σύγκριση ακαδημαϊκών τίτλων, αλλά δεν θεσπίζει γενική αυτόματη ακαδημαϊκή αναγνώριση όλων των πανεπιστημιακών πτυχίων στην ΕΕ.

Σήμερα δεν υπάρχει αυτόματη πανευρωπαϊκή ακαδημαϊκή αναγνώριση των πανεπιστημιακών τίτλων. Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια για τα εκπαιδευτικά τους συστήματα και μπορούν να εφαρμόζουν εθνικές διαδικασίες αναγνώρισης, για παράδειγμα για συνέχιση σπουδών ή ακαδημαϊκή ισοδυναμία.

Για έναν Έλληνα μηχανικό, το γεγονός ότι το δίπλωμά του θα υπάρχει σε ευρωπαϊκά επαληθεύσιμη ψηφιακή μορφή θα κάνει ευκολότερη τη σύγκριση και την επεξεργασία του φακέλου, αλλά δεν σημαίνει ότι καταργούνται αυτομάτως οι εθνικές διαδικασίες ακαδημαϊκής αναγνώρισης.

Τι δεν αλλάζει για τα επαγγελματικά δικαιώματα

Η νέα δέσμη δεν δημιουργεί ένα ενιαίο «ευρωπαϊκό επαγγελματικό δικαίωμα μηχανικού». Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να καθορίζουν ποια επαγγέλματα είναι ρυθμιζόμενα και ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται για την άσκησή τους, όπως συγκεκριμένος τίτλος σπουδών, εξετάσεις ή εγγραφή σε επαγγελματικό φορέα.

Δηλαδή, άλλο ζήτημα είναι η ακαδημαϊκή αναγνώριση ενός διπλώματος και άλλο η αναγνώριση του επαγγελματικού προσόντος, που επιτρέπει την άσκηση συγκεκριμένου ρυθμιζόμενου επαγγέλματος. Ακριβώς αυτή τη δεύτερη διαδικασία επιχειρεί κυρίως να επιταχύνει η νέα ευρωπαϊκή πρόταση.

Γιατί αλλάζει το σύστημα

Η Επιτροπή έχει διαπιστώσει ότι το σημερινό σύστημα εξακολουθεί να παρουσιάζει μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, έντυπα δικαιολογητικά, σύνθετες διαδικασίες και σημαντικές καθυστερήσεις. Η έκθεση εφαρμογής της Οδηγίας 2005/36/ΕΚ καταγράφει προβλήματα από χρονοβόρες διαδικασίες, απαιτήσεις έντυπων εγγράφων και άνιση ψηφιοποίηση των αιτήσεων.

Στόχος είναι να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων και η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε εξειδικευμένο προσωπικό, σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές χώρες αντιμετωπίζουν ελλείψεις δεξιοτήτων.

ESSPASS: ψηφιακά και τα έγγραφα κοινωνικής ασφάλισης

Η δέσμη των νέων μέτρων, με το European Social Security Pass – ESSPASS προβλέπεται η σταδιακή ψηφιοποίηση βασικών εγγράφων κοινωνικής ασφάλισης και η ένταξή τους στο ευρωπαϊκό πορτοφόλι ψηφιακής ταυτότητας.

Μεταξύ αυτών είναι το φορητό έγγραφο Α1, ιδιαίτερα σημαντικό για μηχανικούς και τεχνικούς που αποσπώνται προσωρινά για έργα σε άλλο κράτος μέλος, καθώς και η Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθένειας.

Πότε θα εφαρμοστούν οι αλλαγές

Οι αλλαγές δεν ισχύουν ακόμη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταθέσει νομοθετικές προτάσεις, οι οποίες πρέπει να εξεταστούν και να εγκριθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Θα ακολουθήσουν η έναρξη ισχύος των σχετικών κανονισμών και οδηγιών, η προσαρμογή των εθνικών συστημάτων και η δημιουργία της απαραίτητης ψηφιακής υποδομής.

Επομένως, για τους μηχανικούς η μεγάλη αλλαγή που δρομολογείται δεν είναι η κατάργηση των εθνικών επαγγελματικών και ακαδημαϊκών κανόνων, αλλά η μετάβαση σε ένα σύστημα όπου πτυχία και επαγγελματικά προσόντα θα αποδεικνύονται ψηφιακά, θα συγκρίνονται ευκολότερα και η αναγνώριση για εργασία σε άλλη χώρα της ΕΕ θα πρέπει να ολοκληρώνεται πολύ ταχύτερα και με λιγότερη γραφειοκρατία.