RenoInGR: λύσεις ενεργειακής αναβάθμισης δημοτικών κτιρίων

Της Ξένιας Σαρατσιώτη*

xsaratsioti@yahoo.gr

Η ενεργειακή αναβάθμιση των δημοτικών κτιρίων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σχολεία, δημαρχεία, πολιτιστικά κέντρα, αθλητικές εγκαταστάσεις και κοινωνικές δομές στεγάζονται συχνά σε παλαιά και ενεργοβόρα κτίρια, με αυξημένο λειτουργικό κόστος και σημαντικές ανάγκες συντήρησης. Παρότι η ανάγκη ενεργειακής αναβάθμισης είναι δεδομένη, για πολλούς δήμους η διαδρομή από τον αρχικό σχεδιασμό έως τη χρηματοδότηση και τη δημοπράτηση ενός έργου παραμένει σύνθετη.

Σε αυτό το κενό επιχειρεί να απαντήσει το ευρωπαϊκό έργο RenoInGR, το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE και αναπτύσσει ολοκληρωμένες υπηρεσίες για την ενεργειακή ανακαίνιση των δημοτικών κτιρίων στην Ελλάδα. Κατά την πρώτη περίοδο υλοποίησης, από την 1η Σεπτεμβρίου 2024 έως τις 28 Φεβρουαρίου 2026, τέθηκαν οι οργανωτικές, τεχνικές και ψηφιακές βάσεις για τη λειτουργία μιας Υπηρεσίας Μιας Στάσης – ΥΜΣ.

Από την καταγραφή έως τη δημοπράτηση

Η ενεργειακή ανακαίνιση ενός δημόσιου κτιρίου δεν εξαντλείται στην επιλογή κουφωμάτων, συστημάτων θέρμανσης ή μονώσεων. Προϋποθέτει συγκέντρωση διοικητικών και τεχνικών στοιχείων, έλεγχο της καταλληλότητας του κτιρίου, ενεργειακές μελέτες, διερεύνηση των χρηματοδοτικών επιλογών και σύνταξη ολοκληρωμένων τευχών δημοπράτησης.

Η ΥμΣ σχεδιάζεται ώστε να συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο σημείο τεχνική, διοικητική, νομική και χρηματοδοτική καθοδήγηση. Κατά τους πρώτους 18 μήνες του έργου άρχισε να λειτουργεί επιχειρησιακά υπό το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ενώ συνεχίζεται η επεξεργασία της τελικής νομικής και οργανωτικής μορφής της.

Κεντρικό εργαλείο αποτελεί η ψηφιακή πλατφόρμα του RenoInGR, στην οποία συγκεντρώνονται οδηγοί, πληροφορίες για το θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο, πρότυπα εγγράφων, εργαλεία αρχικής αξιολόγησης και παραδείγματα ενεργειακών ανακαινίσεων. Περιλαμβάνει επίσης ψηφιακό βοηθό, ο οποίος κατευθύνει τους χρήστες στο κατάλληλο περιεχόμενο και παρέχει μια πρώτη οργανωμένη πληροφόρηση.

Στο έργο συμμετέχει και η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας, η οποία προωθεί την προσέγγιση της ΥμΣ στους ελληνικούς δήμους, διευκολύνει δράσεις ενημέρωσης και κατάρτισης και υποστηρίζει την επικοινωνία και τη διάδοση των αποτελεσμάτων ευρύτερα.

Τα εμπόδια που καθυστερούν τα έργα

Η μέχρι σήμερα εφαρμογή ανέδειξε ότι ένα από τα σοβαρότερα εμπόδια δεν είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος των δήμων, αλλά η περιορισμένη ωριμότητα των διαθέσιμων κτιριακών φακέλων. Συχνά απουσιάζουν οικοδομικές άδειες, αρχιτεκτονικά σχέδια, στοιχεία ιδιοκτησίας, πληροφορίες για παλαιότερες παρεμβάσεις και οργανωμένα δεδομένα κατανάλωσης ενέργειας. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν υπάρχουν ούτε πρόσφατα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης.

Οι ελλείψεις αυτές αυξάνουν το κόστος και τον χρόνο προετοιμασίας, δυσκολεύοντας την ένταξη των έργων σε χρηματοδοτικά προγράμματα και την προκήρυξη διαγωνισμών. Οι τεχνικοί έλεγχοι έδειξαν ότι τα κτίρια που επιλέγονται αρχικά δεν είναι πάντοτε τα καταλληλότερα, καθώς μπορεί να παρουσιάζουν νομικά, τεχνικά ή λειτουργικά προβλήματα.

Ένα σταθερό σύστημα υποστήριξης

Το RenoInGR δεν περιορίζεται σε έναν συγκεκριμένο αριθμό παρεμβάσεων. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα σταθερό σύστημα τεχνογνωσίας, εργαλείων και διαδικασιών, αξιοποιήσιμο από περισσότερους δήμους σε βάθος χρόνου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ομαδοποίηση μικρότερων έργων, ώστε να γίνονται πιο ελκυστικά για χρηματοδοτικούς φορείς, αναδόχους και εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών.

Τα πρώτα συμπεράσματα επιβεβαιώνουν ότι η ενεργειακή μετάβαση των δημοτικών κτιρίων δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Απαιτεί πλήρη δεδομένα, σαφές θεσμικό πλαίσιο, χρηματοδοτικά εργαλεία και σταθερή συνεργασία μεταξύ κράτους, Αυτοδιοίκησης, επιστημονικών φορέων και αγοράς. Μια λειτουργική Υπηρεσία Μιας Στάσης μπορεί να βοηθήσει τους δήμους να περάσουν ταχύτερα από τη διαπίστωση της ανάγκης στην προετοιμασία ώριμων και χρηματοδοτήσιμων έργων.

*Ξένια Σαρατσιώτη

PhD Candidate in Social and Political Analysis of Communication

Department of Communication & Media Studies, UoA