Νέα παράταση και νέες περιπέτειες για εργοληπτικά και μελετητικά πτυχία

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Ενόψει του ενδεχομένου στο τέλος Ιουνίου, που λήγει η σχετική προθεσμία, να βρεθούν στον αέρα, με απρόβλεπτες συνέπειες,  οι διαγωνιστικές διαδικασίες έργων και μελετών όλων των κατηγοριών πολλών δις ευρώ, που βρίσκονται σε εξέλιξη στη χώρα, προωθείται νομοθετική λύση νέας παράτασης, της έκτης κατά σειρά από το 2022, του μεταβατικού πλαισίου των Μητρώων Μελετητικών και Εργοληπτικών Επιχειρήσεων. Οι φορείς των μελετητών και εργοληπτών επισημαίνουν μεγάλες αδυναμίες και στρεβλώσεις και ζητούν οριστική λύση αναμόρφωσης του σχετικού θεσμικού πλαισίου.

Οι φορείς των εργοληπτών και μελετητών για το πλαίσιο του Π.Δ. 71/2019, που θεσπίζει το συνολικό ΜΗΤΕ, δηλαδή μητρώα φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων για έργα, μελέτες και συναφείς τεχνικές υπηρεσίες, επισημαίνουν ότι, ενώ επιδιώκει τον εκσυγχρονισμό και την αντικειμενική αξιολόγηση των τεχνικών επιχειρήσεων, στην πράξη δημιούργησε ένα υπερβολικά σύνθετο και δυσλειτουργικό σύστημα, και ζητούν αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, ώστε να είναι λειτουργικό και εφαρμόσιμο.

Εξουσιοδοτική ρύθμμιση νέας παράτασης στο πολυνομοσχεδίο του ΥΠΕΘΟ που ψηφίζεται στη Βουλή

Στο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Eθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που συζητείται στη Βουλή περιλαμβάνεται νομοθετική ρύθμιση, με την οποία δίνεται εξουσιοδότηση στον Υπουργό Υποδομών & Μεταφορών να παρατείνει τις προθεσμίες του μεταβατικού πλαισίου των Μητρώων Μελετητικών και Εργοληπτικών Επιχειρήσεων.

Αμέσως μετά τη ψήφιση του νομοσχεδίου, και πριν την εκπνοή της ισχύουσας προθεσμίας που λήγει στις 30 Ιουνίου 2026  για τα μελετητικά και εργοληπτικά πτυχία αναμένεται να εκδοθεί η σχετική υπουργική απόφαση, με την οποία θα παρατεθεί για έκτη συνεχόμενη φορά η προθεσμία για αναθεώρηση και αξιολόγηση των πτυχίων.

Η νέα παράταση η έκτη κατά σειρά από το 2022, της μεταβατικής περιόδου και της ισχύος των υφιστάμενων πτυχίων και της προθεσμίας επανάκρισης πτυχίων αναμένεται να είναι ετήσιας διάρκειας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι στην αιτιολογική έκθεση για την εξουσιοδοτική νομοθετική ρύθμιση της νέας παράτασης αναφέρεται ότι:

«Με την παράταση των σχετικών προ­θεσμιών ρυθμίζεται το ζήτημα του μεταβατικού πλαισίου για την ανα­θεώρηση των πτυχίων του πρώην Μητρώο Εργοληπτικών Επιχειρήσεων Δημοσίων Έργων (ΜΕΕΠ), στο νέο Μητρώο Εργοληπτικών Επιχειρήσεων Δημοσίων Έργων (ΜΗΕΕΔΕ), για την υποβολή των αιτημάτων επανάκρισης και των προθεσμιών αξιολόγησης αυτών λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά δεδομένα της προόδου υποβολής των σχετικών αιτήσεων και της χρονικής κατανομής αυτών, καθώς ένα πλέγμα συναφών και συ­νεκτικών προθεσμιών, που τυποποιούνται στο π.δ. 71/2019, ώστε να ε­ξυπηρετηθεί με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο η αναγκαία διεξαγωγή της διαδικασίας, σε συνδυασμό με την ευχέρεια ανταπόκρισης των αρμο­δίων υπηρεσιών».

Για τη νέα ρύθμιση με τίτλο: «παράταση προθεσμιών για την υποβολή αιτήσεων», (άρθρο 118 του νομοσχεδίου) η αιτιολογική έκθεση  αναφέρει ακόμη ότι:

 «Με την αξιολογούμενη ρύθμιση χορηγείται νομοθετική εξουσιοδότηση στον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, ώστε να δύναται να παρατεί­νει τις προθεσμίες των παρ. 1 έως 4 του άρθρου 83 του ν. 5264/2025 (Α’ 239), του δευτέρου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 39, των περ.

α) και επανάκρισης επιχειρήσεων – Προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 83 του ν. 5264/2025

β) της παρ. 4 του άρθρου 59 και του τρίτου εδαφίου της παρ. 1 του άρ­θρου 65 του π.δ. 71/2019 (Α’ 112)».

Η κριτική και οι προτάσεις των μελετητικών και εργοληπτικών φορέων

Η κριτική των μελετητικών και των εργοληπτικών οργανώσεων εστιάζεται γύρω από τέσσερις άξονες.  Συγκεκριμένα επισημαίνουν:

♦ μη λειτουργική ψηφιακή μετάβαση,

♦ ασαφές αλλά και στρεβλό θεσμικό πλαίσιο,

♦ προβληματική τεκμηρίωση εμπειρίας και

♦ κίνδυνο στρέβλωσης της αγοράς.

Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι η μετάβαση από το ΜΕΕΠ στο ΜΗΕΕΔΕ στηρίζεται σε ένα Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (ΟΠΣ ΜΗΤΕ), που δεν ήταν επαρκώς έτοιμο, με αποτέλεσμα καθυστερήσεις στην επανάκριση πτυχίων, αδυναμία καταχώρισης εμπειρίας και συσσώρευση εκκρεμών αιτήσεων.

Παράλληλα, ασκείται κριτική στα αυστηρά και συχνά δυσανάλογα κριτήρια εμπειρίας και οικονομικής επάρκειας, στις ασάφειες ως προς την αναγνώριση εμπειρίας από δημόσια και ιδιωτικά έργα, καθώς και στη μεγάλη γραφειοκρατική επιβάρυνση που απαιτεί πολλαπλές εγκρίσεις και διοικητικές διαδικασίες.

Κατά τους φορείς, το αποτέλεσμα είναι να παρεμποδίζεται η ανανέωση του κλάδου, να δυσχεραίνεται η πρόσβαση νέων επαγγελματιών και να δημιουργούνται στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, γεγονός που εξηγεί και τις αλλεπάλληλες παρατάσεις εφαρμογής του συστήματος.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι:

→ οι μελετητές τονίζουν περισσότερο την ανάγκη επαγγελματικής κατοχύρωσης και την ερμηνεία της εμπειρίας,

→ οι εργολήπτες δίνουν μεγαλύτερο βάρος στην επανάκριση, την κατάταξη, τα οικονομικά κριτήρια, το ανεκτέλεστο και τον ανταγωνισμό.

Ειδικότερα τα σημεία κριτικής και προτάσεων που διατυπώνονται από τους εργοληπτικούς και μελετητικούς φορείς είναι:

1. Κοινός πυρήνας κριτικής: «σωστή κατεύθυνση, κακή εφαρμογή»

Οι φορείς αναγνωρίζουν την ανάγκη επικαιροποίησης των μητρώων, ειδικά επειδή οι εργοληπτικές επιχειρήσεις είχαν να επανακριθούν για πολλά χρόνια. Ο ΣΑΤΕ μάλιστα σημειώνει ότι η δημιουργία ηλεκτρονικού μητρώου κινείται κατ’ αρχήν «στην ορθή κατεύθυνση», αλλά ότι οι χρόνοι εφαρμογής σε συνδυασμό με τη μη ετοιμότητα του ΟΠΣ καθιστούν ουσιαστικά ανενεργή την έναρξη εφαρμογής.

2. Τεχνική ανετοιμότητα του ΟΠΣ ΜΗΤΕ

Το βασικότερο σημείο κριτικής είναι ότι το πληροφοριακό σύστημα τέθηκε σε λειτουργία χωρίς να μπορεί να υποστηρίξει κρίσιμες διαδικασίες. Χαρακτηριστικά επισημαίνεται ότι, τέσσερις μήνες μετά την έναρξη, καμία εργοληπτική επιχείρηση δεν μπορούσε να υποβάλει ηλεκτρονικά αίτημα επανάκρισης, ούτε αίτημα αναβάθμισης τάξης, ενώ ήταν αδύνατες ακόμη και απλές τροποποιήσεις εργοληπτικών βεβαιώσεων, όπως αντικατάσταση στελέχους.

3. Πρόβλημα με τα πιστοποιητικά εμπειρίας

Κοινό σημείο μελετητών και εργοληπτών είναι ότι το σύστημα εξαρτά κρίσιμες διαδικασίες από πιστοποιητικά εμπειρίας που δεν έχουν εκδοθεί ή δεν έχουν ψηφιοποιηθεί. Οι οργανώσεις των μελετητών (ΣΜΕ, ΣΜΕΔΕΚΕΜ–ΣΕΓΜ) επισημαίνουν αδυναμία έκδοσης πιστοποιητικών παρελθόντων ετών από αναθέτουσες αρχές λόγω χρόνου και ελλιπούς στελέχωσης, καθώς και αδυναμία έκδοσης νέων μελετητικών πτυχίων επειδή ζητούνται πιστοποιητικά που δεν εκδίδονται. Αντίστοιχα, ο ΣΑΤΕ ζήτησε να επιτραπεί προσωρινά στις εργοληπτικές επιχειρήσεις να καταχωρούν οι ίδιες τα πιστοποιητικά εμπειρίας τους.

4. Εσφαλμένες ή ελλιπείς καταχωρήσεις στο ΜΕΚ και στα στοιχεία εμπειρίας

Οι εργοληπτικές οργανώσεις, κυρίως μέσα από τις θέσεις του ΣΑΤΕ, καταγράφουν «σωρεία εσφαλμένων καταχωρήσεων και παραλείψεων» στα αρχεία του Μητρώου Εμπειρίας Κατασκευαστών, ειδικά στις κατηγορίες έργων, κάτι που εμποδίζει κάθε περαιτέρω διαδικασία αναθεώρησης ή αναβάθμισης.

5. Ασάφειες στην ερμηνεία εμπειρίας και κατηγοριοποίησης έργων/μελετών

Οι μελετητές εστιάζουν σε στρεβλώσεις του θεσμικού και τεχνικού σχεδιασμού. Αναφέρουν αμφισβητούμενες ερμηνείες για τον τρόπο καταγραφής της εμπειρίας των μελετητών, την κατανομή της εμπειρίας, την εμπειρία των εταιρειών και τον χαρακτηρισμό μελετών ως ιδιωτικών ή δημοσίων όταν ανατίθενται από κατασκευαστές σε μελετητές για δημόσια έργα.

6. Ανεπαρκείς οδηγίες και διοικητική αβεβαιότητα

Οι μελετητικοί φορείς υποστηρίζουν ότι κωλύονται νέες εγγραφές και αιτήσεις αναβάθμισης πτυχίων, επειδή δεν έχουν εκδοθεί επαρκείς και σαφείς οδηγίες. Συνδέουν το ζήτημα με την επαγγελματική εξέλιξη των μελετητών και ζητούν άμεση παρέμβαση, παράταση εφαρμογής και επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου με συμμετοχή εκπροσώπων τους.

7. Ενστάσεις για τα οικονομικά κριτήρια κατάταξης

Στο εργοληπτικό σκέλος, ο ΣΑΤΕ υποστηρίζει ότι τα ελάχιστα οικονομικά κριτήρια κατάταξης στο νέο ΜΗΕΕΔΕ βασίζονται σε οικονομικές συνθήκες 2015–2018 και ότι ειδικά οι προβλεπόμενοι κύκλοι εργασιών για εταιρείες έως και 6ης τάξης είναι αρκετά χαμηλότεροι από τις σημερινές συνθήκες της αγοράς. Παράλληλα θέτει ζητήματα για τον υπολογισμό της αξίας παγίων, την επαναφορά δεικτών βιωσιμότητας για τις τάξεις 3η–7η και την κατάργηση ή αναμόρφωση του ορίου ανεκτέλεστου.

8. Κίνδυνος στρέβλωσης ανταγωνισμού

Σταθερό επιχείρημα των εργοληπτών είναι ότι η καθυστέρηση και η δυσλειτουργία του συστήματος διατηρεί «κεκτημένα δικαιώματα ολίγων», αδικεί βιώσιμες επιχειρήσεις που επενδύουν και δημιουργεί προβλήματα υγιούς ανταγωνισμού. Σχετικά, ο ΣΑΤΕ προειδοποιεί ότι οι προβλέψεις περί επίκλησης στήριξης στις ικανότητες τρίτων μπορούν να οδηγήσουν εύκολα στη σύσταση επιχειρήσεων υψηλότερης τάξης και ζητά αυστηρότερο πλαίσιο δέσμευσης και κυρώσεων.

9. Αίτημα παράτασης και θεσμικής επανεξέτασης

Το συμπέρασμα των μελετητικών φορέων είναι πιο οριζόντιο: θεωρούν ότι υπάρχει συνολικό πρόβλημα τόσο στον τεχνικό σχεδιασμό του ΟΠΣ, όσο και στη λογική με την οποία αποτυπώθηκε το θεσμικό πλαίσιο. Ζητούν «ικανή χρονική παράταση» εφαρμογής του ΜΗΤΕ και παράλληλη επανεξέταση του πλαισίου των Μητρώων.