ΣτΠ: καμπάνα στο Κτηματολόγιο για έλλειψη ενημέρωσης και ψηφιακή ταλαιπωρία πολιτών

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Αυστηρές συστάσεις διατυπώνει ο Συνήγορος του Πολίτη  προς το φορέα του Ελληνικού Κτηματολογίου για εφαρμογή των κανόνων διαφάνειας, τονίζοντας ότι είναι μία από τις βασικές αρχές λειτουργία του και την νόμιμη υποχρέωση του φορέα για την έγκαιρη διεκπεραίωση των υποθέσεων και την άμεση ενημέρωση των πολιτών. Με σημείο αναφοράς το γεγονός ότι πολίτης μετά από έξι μήνες αναμονής, που οι υπηρεσίες του Κτηματολογίου τον είχαν κάνει αόρατο, υποχρεώθηκε να καταφύγει στην Αρχή για να πάρει αυθημερόν απαντητικό μέιλ για την ακίνητη περιουσία του, ο ΣτΠ αναδεικνύει θέμα ψηφιακής ταλαιπωρίας αλλά και «ψηφιακού αποκλεισμού» των πολιτών από το Κτηματολόγιο.

Ο Συνήγορος του Πολίτη στέλνει ηχηρό μήνυμα στο φορέα του Κτηματολογίου ότι η πρόσβαση στα ψηφιακά εργαλεία του Κτηματολογίου δεν μπορεί να μετατρέπεται σε προϋπόθεση για την ίδια την άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων του πολίτη απέναντι στη διοίκηση. Και υπογραμμίζει ότι:

◊ Το Κτηματολόγιο έχει υποχρέωση να διασφαλίζει στην πράξη την αρχή της δημοσιότητας και την πρόσβαση στις κτηματολογικές εγγραφές.

◊ Το Κτηματολόγιο, ως διοικητική υπηρεσία οφείλει να εφαρμόζει τις διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας: να διεκπεραιώνει τις αιτήσεις, να απαντά στους πολίτες και, όταν δεν μπορεί να ικανοποιήσει ένα αίτημα, να εξηγεί εγγράφως το γιατί και να παρέχει κάθε χρήσιμη πληροφορία. Η ψηφιακή μετάβαση δεν καταργεί αυτές τις υποχρεώσεις.

Οι καμπάνες της Αρχής για δημοσιότητα, νομιμότητα, ψηφιακή ταλαιπωρία και ψηφιακό αποκλεισμό

«Σύμφωνα με τη διάταξη του αρθ. 2 Ν. 2664/1998 η αρχή της δημοσιότητας αποτελεί, μεταξύ άλλων, εγγύηση και δικαιολογητική αιτία της ασφάλειας των συναλλαγών, με την ευρύτατη έννοια του όρου, ενώ με τις διατάξεις του άρθ. 4 παρ. 1, 2 Ν. 2690/1999, θεσπίζεται υποχρέωση των υπηρεσιών να διεκπεραιώνουν τις αιτήσεις των πολιτών και στις περιπτώσεις, που δεν είναι δυνατή η διεκπεραίωση, να γνωστοποιούν εγγράφως στον ενδιαφερόμενο τους λόγους της σχετικής καθυστέρησης, αλλά και κάθε άλλη χρήσιμη πληροφορία», τονίζει ο ΣτΠ στο επίσημο έγγραφο της παρέμβασης του προς το Ελληνικό Κτηματολόγιο, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι:

«Οι αρχές της δημοσιότητας και πρόσβασης σας κτηματολογικές εγγραφές αφορούν τους πολίτες άμεσα και δημιουργούν υποχρέωση των υπηρεσιών να τους διευκολύνουν στην άσκηση των σχετικών δικαιωμάτων τους με την παροχή των κατάλληλων οδηγιών, ώστε να αξιοποιούνται οι ψηφιακές υπηρεσίες που παρέχει το Κτηματολόγιο». Και ανόγει θέμμα «ψηφιακού αποκλεισμού των πολιτών, καθώς στο επίσημο έγγραφο της Αρχής υπογραμμίζεται ότι:

«Επιπρόσθετα, παρατηρούμε ότι η ψηφιοποίηση των διοικητικών συναλλαγών περιορίζει ή και αποκλείει σημαντικό αριθμό πολιτών από την άσκηση των δικαιωμάτων τους, καθώς λόγω της άγνοιας του σχεδιασμού και της λειτουργίας των ηλεκτρονικών βάσεων, αδυνατούν να εξυπηρετηθούν, με αποτέλεσμα να στερούνται θεμελιωδών δικαιωμάτων τους έναντι των διοικητικών υπηρεσιών».

Κορυφή του παγόβουνου της ψηφιακής ταλαιπωρίας στο Κτηματολόγιο

Η συγκεκριμένη περίπτωση για την οποία έγινε η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη στο υποκατάστημα του Κτηματολογίου στην Κρήτη, η οποία πρέπει να τονιστεί ότι  δεν αφορά μία σύνθετη ιδιοκτησιακή διαφορά, ούτε ένα δύσκολο τεχνικό ζήτημα που απαιτούσε μήνες διοικητικής επεξεργασίας, αλλά στην αποστολή ενός απλού ενημερωτικού email μοιάζει με κορυφή του παγόβουνου αλλά και κραυγαλέα απόδειξη της ψηφιακής ταλαιπωρίας χιλιάδων πολιτών και επαγγελματιών στο Κτηματολόγιο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, από τον πολίτη είχαν αποσταλεί ηλεκτρονικά μηνύματα ήδη από τις 30 Μαρτίου και τις 9 Απριλίου 2026. Παρά την παρέλευση μηνών, ο πολίτης δεν είχε καταφέρει ούτε να ενημερωθεί για το ακριβές περιεχόμενο των πράξεων ούτε να λάβει οδηγίες για το πώς θα μπορούσε να τις αναζητήσει ηλεκτρονικά.

Όπως καταγράφει ο Συνήγορος του Πολίτη, «παρά την παρέλευση αρκετού χρόνου, δεν έχει καταστεί δυνατή η ενημέρωσή της σχετικά με τις ανωτέρω πράξεις, ούτε της υποδείχθηκε κάποιος τρόπος που θα μπορούσε να έχει πρόσβαση σε αυτές, μέσω της πλατφόρμας του Κτηματολογίου».

Για σχεδόν πέντε μήνες, δηλαδή, ένας πολίτης που ζητούσε πληροφορίες σχετικές με την ακίνητη περιουσία του παρέμενε ουσιαστικά χωρίς διοικητική απάντηση.

Το Κτηματολόγιο αποφάσισε: «Τα email δεν διεκπεραιώνονται»

Όταν ο Συνήγορος του Πολίτη επικοινώνησε στις 18 Αυγούστου 2026 με το αρμόδιο Υποκατάστημα, πληροφορήθηκε ότι η αναζήτηση των ψηφιοποιημένων εγγράφων πραγματοποιείται μέσω της πλατφόρμας του Κτηματολογίου και ότι οι αιτήσεις που υποβάλλονται με email προς τα στελέχη του Υποκαταστήματος «δεν διεκπεραιώνονται».

Ακόμη και εάν ο πολίτης χρησιμοποίησε έναν τρόπο επικοινωνίας, που δεν αποτελεί την προβλεπόμενη διαδικασία για τη χορήγηση ψηφιακού εγγράφου, το ερώτημα που θέτει ο Συνήγορος είναι γιατί δεν ενημερώθηκε ποια διαδικασία έπρεπε να ακολουθήσει.

Και φέρνει τις υπηρεσίες του Κτηματολογίου ενώπιον των ευθυνών τους για το γεγονός ότι ένα email, που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί ως κανονική αίτηση, έμεινε ουσιαστικά χωρίς απάντηση αντί να επιστραφεί στον πολίτη με μία απλή οδηγία για τη σωστή ηλεκτρονική διαδρομή.

Η αρχή της δημοσιότητας, μία από τις θεμελιώδεις αρχές του Κτηματολογίου στα αζήτητα

Η παρέμβαση της Αρχής αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο Συνήγορος του Πολίτη στην έγγραφη διαμεσολάβηση του συνδέει την υπόθεση με μία από τις θεμελιώδεις αρχές πάνω στις οποίες λειτουργεί το ίδιο το Κτηματολόγιο: την αρχή της δημοσιότητας. Αναφέροντας το άρθρο 2 του ν. 2664/1998, ο ΣτΠ επισημαίνει προς τον φορέα του Κτηματολογίου ότι η αρχή της δημοσιότητας αποτελεί «εγγύηση και δικαιολογητική αιτία της ασφάλειας των συναλλαγών».

Και υπογραμμίζει προς τον φορέα του Κτηματολογίου ότι: «Οι αρχές της δημοσιότητας και πρόσβασης στις κτηματολογικές εγγραφές αφορούν τους πολίτες άμεσα και δημιουργούν υποχρέωση των υπηρεσιών να τους διευκολύνουν στην άσκηση των σχετικών δικαιωμάτων τους».

Η παρατήρηση αυτή αγγίζει τον πυρήνα της υπόθεσης. Το Κτηματολόγιο δεν αρκεί να διαθέτει πληροφορίες σε μία ψηφιακή πλατφόρμα. Πρέπει ο πολίτης να μπορεί πραγματικά να φθάσει σε αυτές.

Αυστηρή σύσταση της Αρχής προς το Κτηματολόγιο: ο νόμος επιβάλλει απάντηση

Ο Συνήγορος παράλληλα με τις υποχρεώσεις του φορέα για τη λειτουργία των ψηφιακών εφαρμογών, υπογραμμίζει ρητά τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας και ειδικότερα από το άρθρο 4 του ν. 2690/1999.

Όπως αναφέρει, θεσπίζεται υποχρέωση των υπηρεσιών «να διεκπεραιώνουν τις αιτήσεις των πολιτών» και, όταν η διεκπεραίωση δεν είναι δυνατή, «να γνωστοποιούν εγγράφως στον ενδιαφερόμενο τους λόγους της σχετικής καθυστέρησης, αλλά και κάθε άλλη χρήσιμη πληροφορία».

Αυτό σημαίνει ότι η διοίκηση δεν μπορεί να θεωρεί ότι εκπλήρωσε την υποχρέωσή της απλώς επειδή μια υπηρεσία υπάρχει ηλεκτρονικά. Εάν ο πολίτης δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί, πρέπει να ενημερωθεί. Εάν υπάρχει καθυστέρηση, πρέπει να πληροφορηθεί τους λόγους. Εάν έχει ακολουθήσει λάθος διαδικασία, πρέπει να λάβει τις οδηγίες που θα του επιτρέψουν να χρησιμοποιήσει τη σωστή.

Η προειδοποίηση για «ψηφιακό αποκλεισμό» σημαντικού αριθμού πολιτών

Ακόμη σοβαρότερη είναι η γενική διαπίστωση του Συνηγόρου του Πολίτη, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ τη μεμονωμένη περίπτωση. Η Ανεξάρτητη Αρχή παρατηρεί ότι: «Η ψηφιοποίηση των διοικητικών συναλλαγών περιορίζει ή και αποκλείει σημαντικό αριθμό πολιτών από την άσκηση των δικαιωμάτων τους».

Και εξηγεί γιατί: «Λόγω της άγνοιας του σχεδιασμού και της λειτουργίας των ηλεκτρονικών βάσεων, αδυνατούν να εξυπηρετηθούν, με αποτέλεσμα να στερούνται θεμελιωδών δικαιωμάτων τους έναντι των διοικητικών υπηρεσιών».

Ο πολίτης που επί μήνες δεν μπορούσε να φθάσει σε έγγραφα που αφορούσαν το ακίνητό του λειτουργεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός ευρύτερου προβλήματος: της μετατροπής της ψηφιοποίησης από εργαλείο ταχύτερης εξυπηρέτησης σε φραγμό για όσους δεν γνωρίζουν πώς έχει σχεδιαστεί κάθε πλατφόρμα και ποια ακριβώς διαδρομή πρέπει να ακολουθήσουν.

Χρειάστηκε ο Συνήγορος για να σταλεί ένα email

Η κατάληξη της υπόθεσης είναι ότι μετά από έξι μήνες αναμονής και αφού έγινε η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη, το αρμόδιο Υποκατάστημα απέστειλε αυθημερόν ηλεκτρονικό μήνυμα στον ενδιαφερόμενο. Τον ενημέρωσε πώς θα εισέλθει στην ηλεκτρονική βάση του Κτηματολογίου με τους κωδικούς Taxisnet και ποια συγκεκριμένη διαδρομή και επιλογές έπρεπε να ακολουθήσει για να αποκτήσει πρόσβαση στα έγγραφα.

Δηλαδή, για μία πληροφορία που τελικά μπορούσε να δοθεί μέσα σε λίγες γραμμές ενός email, είχαν προηγηθεί μήνες χωρίς ουσιαστική ενημέρωση και χρειάστηκε προσφυγή σε Ανεξάρτητη Αρχή.

Η ανακοίνωση της Αρχής για την υπόθεση διαμεσολάβησης  

Στη σύνοψη διαμεσολάβησης σημειώνεται ότι:  «ο Συνήγορος του Πολίτη (Δάφνη Φιλιππάκη,  Βοηθός ΣτΠ, Κική Ανδρικάκη Ειδική επιστήμονας)  κλήθηκε να διαμεσολαβήσει σε Υποκατάστημα Κτηματολογικού Γραφείου στην Κρήτη, μετά από αναφορά πολίτη, ο οποίος μπορούσε να δει στο κτηματολογικό φύλλο του ακινήτου του, τους αριθμούς και την ημερομηνία έκδοσης τεσσάρων αποφάσεων Επιτροπών, που είχαν εκδοθεί το Μάρτιο 2026, κατόπιν ενστάσεων, πλην όμως δεν μπορούσε να έχει πρόσβαση στο περιεχόμενό τους.

Επειδή δε γνώριζε τη δομή και λειτουργία της ηλεκτρονικής βάσης του Κτηματολογίου, ώστε να λάβει τα ψηφιακά έγγραφα, ζήτησε, με ηλεκτρονικά μηνύματα, από την αρμόδια Προϊσταμένη αρχή να του δοθούν αντίγραφα, αλλά δεν έλαβε καμία απάντηση ή ενημέρωση, καθώς η αίτηση, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, είναι μη αποδεκτός τρόπος αίτησης λήψης ψηφιακών εγγράφων.

Η Ανεξάρτητη Αρχή απηύθυνε έγγραφο στο αρμόδιο Υποκατάστημα, τον Αύγουστο 2026, τονίζοντας την υποχρέωση των υπηρεσιών να διευκολύνουν τους πολίτες στην άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης στα κτηματολογικά στοιχεία, με την παροχή των κατάλληλων οδηγιών, ώστε να αξιοποιούνται οι ψηφιακές υπηρεσίες που παρέχει το Κτηματολόγιο, προς όφελος των πολιτών.

Κατόπιν της διαμεσολάβησης του Συνηγόρου του Πολίτη το αρμόδιο Υποκατάστημα έστειλε, αυθημερόν, ηλεκτρονικό μήνυμα στον ενδιαφερόμενο πολίτη, με το οποίο τον ενημέρωσε για τον τρόπο εισόδου στην ηλεκτρονική βάση του Κτηματολογίου, κάνοντας χρήση των κωδικών taxisnet και τη συγκεκριμένη διαδρομή, που έπρεπε να ακολουθήσει, βάσει των επιλογών που υπέδειξε, ώστε να αποκτήσει πρόσβαση στα συγκεκριμένα έγγραφα».