Τα βήματα και οι παγίδες για τη σύσταση μιας Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης

Του Παναγιώτη Ράγγου* Οικονομολόγος

panraggos@gmail.com  

Θέλω να ιδρύσω Μ.Κ.Ο: Τι χρειάζεται να κάνω; Τα σημεία προσοχής και οι φορολογικές υποχρεώσεις. Ένα ερώτημα που μπορεί να έχει κάποιος που θέλει να προχωρήσει σε σύσταση μιας Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης είναι η διαδικασία και τα έγγραφα που χρειάζονται. Είναι εύκολη διαδικασία; Υπάρχουν σημεία που θα πρέπει να προσεχθούν;

Ας προχωρήσουμε σε μία σχετική ανάλυση.

Τι είναι μια Μ.Κ.Ο;

Μια ΜΚΟ είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που δεν ανήκει στο κράτος και δεν επιδιώκει οικονομικό κέρδος. Συνήθως ιδρύεται από πολίτες ή ομάδες πολιτών με σκοπό να προωθήσει κοινωνικούς, ανθρωπιστικούς, περιβαλλοντικούς, πολιτιστικούς ή αναπτυξιακούς στόχους.

Τι χρειάζεται να κάνω;

Για να ιδρύσεις ή να λειτουργήσεις Μη Κυβερνητική Οργάνωση (ΜΚΟ) στην Ελλάδα, χρειάζονται ορισμένα νομικά, οργανωτικά και λειτουργικά βήματα. Τα βασικά σημεία είναι τα εξής:

 → Επιλογή νομικής μορφής

Οι ΜΚΟ στην Ελλάδα συνήθως ιδρύονται με μία από τις παρακάτω μορφές:

Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία (ΑΜΚΕ)→ η πιο συνηθισμένη μορφή. Απαιτεί 2 ιδρυτικά μέλη.

Σωματείο→ απαιτεί τουλάχιστον 20 ιδρυτικά μέλη.

Ίδρυμα→ πιο σύνθετη μορφή, απαιτεί αρχικό κεφάλαιο και συμβολαιογραφική πράξη.

→ Σύνταξη καταστατικού

Το καταστατικό της ΜΚΟ περιλαμβάνει:

Σκοπούς (κοινωνικούς, ανθρωπιστικούς, περιβαλλοντικούς κ.λπ.)

Έδρα της οργάνωσης

Μέλη και δικαιώματα/υποχρεώσεις τους

Διοίκηση (π.χ. Διοικητικό Συμβούλιο)

Διαχείριση οικονομικών και διαδικασίες διάλυσης

→ Καταχώριση & νομική σύσταση

Ανάλογα με τη νομική μορφή:

ΑΜΚΕ→ Κατατίθεται στο Πρωτοδικείο της έδρας και λαμβάνει Αριθμό ΓΕΜΗ.

Σωματείο→ Εγκρίνεται από το Πρωτοδικείο και αποκτά δικαστική αναγνώριση.

Ίδρυμα→ Εγκρίνεται με προεδρικό διάταγμα.

→ Απόκτηση ΑΦΜ

Μετά την έγκριση ακολουθείται η εξής διαδικασία:

Καταθέτεις τα σχετικά έγγραφα στην ΔΟΥ (Εφορία) για να αποκτήσει η ΜΚΟ ΑΦΜ.

Δηλώνεις τη δραστηριότητα ως μη κερδοσκοπική.

→ Τραπεζική & Φορολογική υποχρέωση

Άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμούστο όνομα της ΜΚΟ.

Τήρηση βιβλίων εσόδων-εξόδων (λογιστικά).

Αν έχεις υπαλλήλους ή εθελοντές, απαιτείται εγγραφή στο ΕΡΓΑΝΗ.

→ Εγγραφή σε Ειδικά Μητρώα

Ανάλογα με το αντικείμενο:

Μητρώο ΜΚΟ Υπουργείου Εσωτερικών

Μητρώο Ανθρωπιστικών Οργανώσεων ΥΠΕΞ

Μητρώο Περιβάλλοντος ΥΠΕΝ, κ.ά.

→ Τι ισχύει με τη Χρηματοδότηση

Οι ΜΚΟ μπορούν να χρηματοδοτηθούν από:

Δωρεές / Χορηγίες

Ευρωπαϊκά προγράμματα (π.χ. Erasmus+, EEA Grants)

Κρατικές επιχορηγήσεις

Εκδηλώσεις ή καμπάνιες crowdfunding

→ Εσωτερική δομή & Οργάνωση μιας Μ.Κ.Ο

Διοικητικό συμβούλιο / πρόεδρος / ταμίας / γραμματέας

Εθελοντές και μέλη

Σχέδιο δράσης και αναφορές δραστηριοτήτων

Σημείο προσοχής

Οι ΜΚΟ λόγω της φύσης τους ανά τακτά χρονικά διαστήματα δέχονται ελέγχους. Επομένως κάποιος θα πρέπει κάποιος ενδιαφερόμενος αν έχει σκοπό να μπει σε μία Μ.Κ.Ο, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός. Οι φοροελεκτικοί μηχανισμοί κάνουν συνεχείς ελέγχους. Σημεία προσοχής:

→  Νομιμότητα & Διαφάνεια

Έλεγχος καταχώρισης: Θα πρέπει η ΜΚΟ να είναι επίσημα καταγεγραμμένη στο Μητρώο ΜΚΟ (στην Ελλάδα: Μητρώο της ΓΓ Μεταναστευτικής Πολιτικής, ή του Υπουργείου Εξωτερικών, ανάλογα με τη δραστηριότητα).

ΑΦΜ & έδρα: Μια σοβαρή οργάνωση έχει ΑΦΜ, επίσημη διεύθυνση, και επαφή(όχι μόνο social media).

Οικονομική διαφάνεια: Θα πρέπει να υπάρχει έλεγχος αν δημοσιεύει ετήσιους οικονομικούς απολογισμούςή εκθέσεις δράσεων.

→ Έλεγχος της ροής και της χρήσης των χρημάτων

Πρέπει να γίνεται έλεγχος στο πού πάνε οι δωρεές. Μια αξιόπιστη ΜΚΟ δείχνει με σαφήνεια ποιο ποσοστότων πόρων πάει:

στη δράση (π.χ. βοήθεια, εκπαίδευση, προστασία),

στη διοίκηση και τα λειτουργικά έξοδα.

Αν δεν μπορούν ή δεν θέλουν να δοθούν στοιχεία, αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό σημάδι.

→ Σκοπός & αποτελέσματα

Θα πρέπει να εξεταστεί αν οι στόχοιτης ΜΚΟ είναι σαφείς, ρεαλιστικοί και μετρήσιμοι.

Θα πρέπει να ζητούνται στοιχεία όπως π.χ. αριθμός ανθρώπων που ωφελήθηκαν, έργα που ολοκληρώθηκαν κτλ.

 → Ομάδα & διοίκηση

Πρέπει να γίνει έλεγχος στο ποιοι διοικούντην οργάνωση: υπάρχει διαφάνεια για το ποιοι είναι στο ΔΣ ή στην ομάδα;

Αν δεν υπάρχει καμία πληροφορία για πρόσωπα, αυτό είναι ύποπτο.

Πρόσεξε και αν υπάρχει επαγγελματισμόςστον τρόπο που επικοινωνούν ή ζητούν χρήματα.

→ Φήμη & αξιοπιστία

Τι λένε οι τρίτοι;

Aναφορές στα ΜΜΕ, σχόλια εθελοντών, ή αξιολογήσεις από πλατφόρμες (π.χ. Charity Navigator για διεθνείς ΜΚΟ).

Να γίνει έλεγχος αν υπάρχουν καταγγελίεςγια κακοδιαχείριση, καθυστέρηση πληρωμών ή αδιαφάνεια, κράτα αποστάσεις.

→ Συνθήκες για εθελοντές/εργαζόμενους

Θα πρέπει να γίνει έλεγχος για το πλαίσιο συνεργασίας

 Προσφέρουν ασφάλιση, συμβάσεις, ή καθορισμένο πρόγραμμα;

Αν “ζητούν εθελοντές” αλλά ουσιαστικά λειτουργούν σαν επιχείρηση, αυτό είναι ανησυχητικό.

→ Σημάδια που οδηγούν σε υποψίες

Πίεση για άμεση δωρεά ή πληρωμή συμμετοχήςχωρίς απόδειξη.

Έλλειψη οικονομικών στοιχείωνή ασαφείς απαντήσεις.

Υπερβολική αυτοπροβολήχωρίς αποδείξεις έργου.

Πολιτικές ή θρησκευτικές σκοπιμότητεςπίσω από ανθρωπιστικό μανδύα.

Φορολογικές υποχρεώσεις μιας Μ.Κ.Ο

Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω βασικό σημείο είναι η επιλογή της νομικής μορφής (ΑΜΚΕ, Σωματείο, Ίδρυμα). Ανάλογα με την επιλογή ισχύουν και κάποιες φορολογικές υποχρεώσεις.

→  Μορφή Σωματείου

Βασικό σημείο είναι αν ασκεί ή όχι οικονομική δραστηριότητα.

˃ Αν ΔΕΝ ασκεί οικονομική δραστηριότητα

(π.χ. δεν πουλάει τίποτα, δεν παρέχει υπηρεσίες με αντάλλαγμα)

Τότε το σωματείο:

Δεν έχει υποχρέωση τήρησης λογιστικών βιβλίων βάσει Ν. 4308/2014.

Παρ’ όλα αυτά, οφείλει για λόγους διαφάνειας και εσωτερικού ελέγχουνα τηρεί:

Είδος βιβλίου	Περιγραφή
Βιβλίο μελών	Καταγραφή των μελών και των εγγραφών/διαγραφών.
Βιβλίο πρακτικών Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.)	Πρακτικά συνεδριάσεων του Δ.Σ.
Βιβλίο πρακτικών Γενικής Συνέλευσης (Γ.Σ.)	Πρακτικά των γενικών συνελεύσεων.
Βιβλίο ταμείου / εσόδων-εξόδων	Καταγραφή εισφορών, συνδρομών, δωρεών, εξόδων λειτουργίας.
Βιβλίο δωρεών – επιχορηγήσεων	Για την παρακολούθηση χρηματοδοτήσεων.

Αυτά τα βιβλία δεν είναι “φορολογικά”, αλλά διοικητικά και διαχειριστικά.
Η εφορία δεν απαιτεί τήρησή τους, αλλά συχνά ζητούνται σε ελέγχους επιχορηγήσεων ή για τη διαφάνεια του σωματείου.

> Αν ΔΕΝ ασκεί οικονομική δραστηριότητα

(π.χ. δεν πουλάει τίποτα, δεν παρέχει υπηρεσίες με αντάλλαγμα)

Τότε το σωματείο:

Δεν έχει υποχρέωση τήρησης λογιστικών βιβλίων βάσει Ν. 4308/2014.

Παρ’ όλα αυτά, οφείλει για λόγους διαφάνειας και εσωτερικού ελέγχουνα τηρεί:

Είδος βιβλίου	Περιγραφή
Βιβλίο μελών	Καταγραφή των μελών και των εγγραφών/διαγραφών.
Βιβλίο πρακτικών Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.)	Πρακτικά συνεδριάσεων του Δ.Σ.
Βιβλίο πρακτικών Γενικής Συνέλευσης (Γ.Σ.)	Πρακτικά των γενικών συνελεύσεων.
Βιβλίο ταμείου / εσόδων-εξόδων	Καταγραφή εισφορών, συνδρομών, δωρεών, εξόδων λειτουργίας.
Βιβλίο δωρεών – επιχορηγήσεων	Για την παρακολούθηση χρηματοδοτήσεων.

Αυτά τα βιβλία δεν είναι “φορολογικά”, αλλά διοικητικά και διαχειριστικά.
Η εφορία δεν απαιτεί τήρησή τους, αλλά συχνά ζητούνται σε ελέγχους επιχορηγήσεων ή για τη διαφάνεια του σωματείου.

> Αν το σωματείο ασκεί οικονομική δραστηριότητα

(π.χ. πώληση προϊόντων, διοργάνωση σεμιναρίων με αντίτιμο, παροχή υπηρεσιών με πληρωμή)

Τότε:

Υπάγεται στα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (Ν. 4308/2014).

Πρέπει να τηρεί βιβλία εσόδων–εξόδων ή διπλογραφικά, ανάλογα με τον κύκλο εργασιών.

Οφείλει να:

Εκδίδει τιμολόγια ή αποδείξεις παροχής υπηρεσιών,

Υποβάλλει δήλωση φορολογίας εισοδήματος(έστω και μηδενική),

Ενδεχομένως να υποβάλει δήλωση ΦΠΑ, αν υπάγεται σε ΦΠΑ.

˃ Για επιχορηγήσεις / δωρεές / προγράμματα

Ακόμα κι αν δεν υπάρχει εμπορική δραστηριότητα, συνιστάται:

ξεχωριστό αρχείο για κάθε επιχορήγηση ή πρόγραμμα,

αναλυτικές καταστάσεις εσόδων και εξόδων,

φάκελος παραστατικών (τιμολόγια, αποδείξεις, τραπεζικά παραστατικά).

Συγκεντρωτικός Ενδεικτικός Πίνακας

Κατηγορία	Υποχρεωτικό	Περιεχόμενο
Βιβλίο μελών	NAI	Εγγραφές και διαγραφές μελών
Βιβλίο πρακτικών Δ.Σ.	NAI	Αποφάσεις Διοικητικού Συμβουλίου
Βιβλίο πρακτικών Γ.Σ.	NAI	Αποφάσεις Γενικής Συνέλευσης
Βιβλίο ταμείου / εσόδων–εξόδων	(συνιστάται)	Καταγραφή συνδρομών, δωρεών, εξόδων
Βιβλίο επιχορηγήσεων	(αν υπάρχουν)	Πηγή – ποσό – χρήση χρηματοδότησης
Βιβλίο παγίων		Αν διαθέτει εξοπλισμό ή ακίνητα
Διπλογραφικά ή απλογραφικά		Μόνο αν ασκεί οικονομική δραστηριότητα

Συνοπτικά

Κατάσταση σωματείου	Υποχρέωση
Μόνο δωρεές, συνδρομές, επιχορηγήσεις	Μόνο θεσμικά βιβλία (μέλη, πρακτικά, ταμείο)
Παροχή υπηρεσιών ή πώληση προϊόντων	Εγγραφή στην ΑΑΔΕ, λογιστικά βιβλία, τιμολόγηση
Συμμετοχή σε επιχορηγούμενα προγράμματα (ΕΕ, ΕΣΠΑ)	Αναλυτικά βιβλία ανά έργο, οικονομικός απολογισμός

→ Μορφή ΑΜΚΕ

Η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία είναι νομικό πρόσωπο που:

Διέπεται από τα άρθρα 741–784 του Αστικού Κώδικα,

Δεν έχει κερδοσκοπικό σκοπό,

Αλλά μπορεί να ασκεί οικονομική δραστηριότητα, αρκεί τα κέρδη να επανεπενδύονται στους σκοπούς της(όχι να διανέμονται στους εταίρους).

˃  Αν ΔΕΝ ασκεί οικονομική δραστηριότητα

(δηλαδή δεν πουλάει τίποτα και δεν παρέχει υπηρεσίες με αντάλλαγμα)

Η ΑΜΚΕ:

Δεν υποχρεούται σε τήρηση λογιστικών βιβλίων κατά τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (Ν. 4308/2014).

Πρέπει όμως να τηρεί διαχειριστικά βιβλίαγια λόγους διαφάνειας και ελέγχου (ειδικά αν λαμβάνει δωρεές ή επιχορηγήσεις).

Ενδεικτικά βιβλία που τηρεί:

Είδος	Περιγραφή
Βιβλίο εταίρων	Με τα στοιχεία των μελών/ιδρυτών και τυχόν αλλαγές.
Βιβλίο πρακτικών Δ.Σ. / Γενικής Συνέλευσης	Πρακτικά συνεδριάσεων και αποφάσεων.
Βιβλίο ταμείου ή εσόδων–εξόδων	Καταγραφή δωρεών, συνδρομών, εξόδων λειτουργίας.
Βιβλίο δωρεών – επιχορηγήσεων	Για καταγραφή πηγών χρηματοδότησης.
Φάκελοι έργων / προγραμμάτων	Αν συμμετέχει σε προγράμματα ΕΣΠΑ, ΕΕ κ.λπ.

˃ Αν η ΑΜΚΕ ασκεί οικονομική δραστηριότητα

(π.χ. παρέχει υπηρεσίες με αντίτιμο, πουλάει προϊόντα, διοργανώνει εκδηλώσεις με εισιτήριο)

Τότε:

Υπάγεται υποχρεωτικά στα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (Ν. 4308/2014).

Θεωρείται επιχείρησηως προς τη φορολογική της υποχρέωση.

Τηρεί:

Απλογραφικά βιβλία (Β’ κατηγορίας)αν τα έσοδα ≤ €100.000 ετησίως, ή

Διπλογραφικά βιβλία (Γ’ κατηγορίας)αν τα έσοδα > €100.000.

Υποχρεούται να:

Εκδίδει παραστατικά εσόδων(τιμολόγια, αποδείξεις),

Υποβάλλει φορολογική δήλωσηκάθε χρόνο (έντυπο Ν),

Τηρεί μητρώο παγίων(αν έχει εξοπλισμό ή ακίνητα),

Και να αποδίδει ΦΠΑ, αν οι δραστηριότητές της δεν εξαιρούνται (π.χ. πολιτιστικές, εκπαιδευτικές ή κοινωνικές δράσεις συχνά εξαιρούνται).

˃ Αν λαμβάνει επιχορηγήσεις ή δωρεές

Ακόμα κι αν δεν έχει εμπορική δραστηριότητα:

Οφείλει να τηρεί αναλυτικό αρχείο παρακολούθησηςεπιχορηγήσεων (ποσό, προέλευση, χρήση).

Πολλοί φορείς (π.χ. Ίδρυμα Νιάρχος, ΕΣΠΑ, ΕΕ) ζητούν ξεχωριστό λογαριασμό και βιβλία ανά έργο.

Αν έχει υπαχθεί στο Μητρώο Φορέων Κοινωνικής Οικονομίας ή στο Μητρώο ΜΚΟ του ΥΠΠΟΑ / Υπ. Εργασίας, απαιτείται ισολογισμός ή απολογισμόςκάθε έτους.

 Συγκεντρωτικός Ενδεικτικός Πίνακας υποχρεώσεων ΑΜΚΕ

Κατηγορία	Υποχρέωση	Περιγραφή
Βιβλίο εταίρων	Υποχρεωτικό	Κατάλογος μελών
Βιβλίο πρακτικών	Υποχρεωτικό	Αποφάσεις Δ.Σ. & Γ.Σ.
Βιβλίο ταμείου / εσόδων–εξόδων	Συνιστάται / Υποχρεωτικό αν έχει έσοδα	Διαχειριστική εικόνα
Λογιστικά βιβλία (ΕΛΠ)	Υποχρεωτικό μόνο με οικονομική δραστηριότητα	Απλογραφικά ή διπλογραφικά
Δήλωση εισοδήματος (Έντυπο Ν)	Υποχρεωτική (ακόμα και μηδενική)	Ετήσια
Δήλωση ΦΠΑ	Μόνο αν υπάγεται σε ΦΠΑ	Εφόσον οι δραστηριότητες είναι εμπορικές
Απολογισμός / Ισολογισμός	Συνιστάται / υποχρεωτικό για επιχορηγήσεις	Διαφάνεια – δημοσιότητα

*Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης

Οικονομολόγος

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτής

Πηγή: foronews