terrAmare: προστασία παράκτιων οικοσυστημάτων σε Κέρκυρα και Γαύδο

Η πρόσφατη έναρξη του ευρωπαϊκού έργου LIFE terrAmare (GA:101215969-LIFE24-NAT-IT- LIFE) για την Ελλάδα, με περιοχές παρέμβασης την Κέρκυρα και τη Γαύδο, αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη για την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων και των οικοτόπων προτεραιότητας του δικτύου Natura 2000 και πιο συγκεκριμένα τις παράκτιες θίνες με άρκευθους (2250*).

♦ Παράκτιες κοινότητες για τη βιώσιμη διαχείριση θαλάσσιων και αμμοθινικών οικοτόπων στο δίκτυο NATURA 2000- LIFE terrAmare

Το έργο, με συνολική διάρκεια 6 ετών (έως τον Σεπτέμβριο του 2031), αποτελεί μια σύμπραξη 12 ερευνητικών φορέων με συντονιστή τον οργανισμό D.R.E.A.M. Italia. Από την Ελλάδα συμμετέχουν το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Το έργο υλοποιείται με τη συγχρηματοδότηση (κατά 60%) του εργαλείου LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Σημαντικότητα του Οικοτόπου και οι Δράσεις του Έργου

Ο οικότοπος 2250* παρέχει κρίσιμες οικοσυστημικές υπηρεσίες, όπως η προστασία των ακτών από τη διάβρωση, η διατήρηση της βιοποικιλότητας και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, δέχεται έντονες πιέσεις από τον από κάποιες τουριστικές δραστηριότητες που δε συνάδουν με το βιώσιμο τουρισμό, τη διάβρωση των αμμοθινών, τη διάνοιξη παράνομων δρόμων, τη κλιματική αλλαγή και την παρουσία χωροκατακτητικών ξενικών ειδών.

Στο πλαίσιο του LIFE terrAmare, θα υλοποιηθούν στην Κέρκυρα και τη Γαύδο στοχευμένες δράσεις, όπως:

♦ Χαρτογράφηση και παρακολούθηση της κατάστασης διατήρησης του οικοτόπου 2250*.

♦ Δημιουργία Τράπεζας Σπόρων για την εκτός τόπου διατήρηση κέδρων και άλλων σημαντικών ειδών για τη σταθεροποίηση των αμμοθινών, με στόχο τη συλλογή 10.000 κώνων και την παραγωγή τουλάχιστον 15.000 νέων φυτών διάφορων ειδών.

♦ Αποκατάσταση αμμοθινών και καταπολέμηση χωροκατακτητικών φυτών.

♦ Ανάπτυξη Σχεδίων Διαχείρισης Επισκεπτών για τον περιορισμό των περιβαλλοντικών πιέσεων μέσω του καθορισμού ζωνών δραστηριοτήτων και βιώσιμων υποδομών.

♦ Συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων μέσω της δημιουργίας «Οικολογικών Κοινοτήτων Παραλίας» (EBC).

Λιμνοθάλασσα Κορισσίων-Ένας υγρότοπος υψηλής οικολογικής σημασίας στην Κέρκυρα

Η Λιμνοθάλασσα Κορισσίων αποτελεί έναν σημαντικότατο προστατευόμενο υγρότοπο της Δυτικής Ελλάδας. Πρόκειται για μια περιοχή ιδιαίτερης βιολογικής και αισθητικής αξίας αμμωδών παραλιών που γειτνιάζουν με τη λιμνοθάλασσα. Στη νότια αμμώδη παραλία, η παρουσία των μοναδικών στην Κέρκυρα συστάδων αρκεύθου (Juniperus) καθώς και οι απολιθωμένες αμμοθίνες συνθέτουν ένα τοπίο εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς που ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 (Ειδική Ζώνη Διατήρησης GR2230002 και Ζώνη Ειδικής Προστασίας GR2230007).

Παράλληλα είναι σημαντική για διαχειμάζοντα, μεταναστευτικά και αναπαραγόμενα υδρόβια πουλιά, όπως άλλωστε όλες οι λιμνοθάλασσες της Κέρκυρας (Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά GR083).

Ιδιαίτερα για την Κέρκυρα, η έναρξη του έργου συμπίπτει με μια καθοριστική θεσμική εξέλιξη: την ένταξη της παραλίας του Χαλικούνα στις «απάτητες παραλίες» της χώρας.

Η απόφαση αυτή, είναι καίριας σημασίας για την ουσιαστική προστασία του σπάνιου και ευάλωτου υγροτόπου της Λιμνοθάλασσας Κορισσίων. Με τον τρόπο αυτό αναμένεται να μειωθούν οι επιπτώσεις των υφιστάμενων πιέσεων που οφείλονται στην ανθρωπογενή δραστηριότητα, που απειλούν με υποβάθμιση ακόμη και προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για τη διατήρηση του οικοτόπου προτεραιότητας 2250* (Θίνες των παραλίων με Juniperus spp.), καθώς η περιοχή φιλοξενεί έναν από τους σημαντικότερους οικοτόπους παράκτιων αμμοθινών με αρκεύθους στη Μεσόγειο.

 Ως “απάτητες παραλίες” νοούνται οι “αιγιαλοί και παραλίες υψηλής προστασίας” που καθορίζονται με την ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΓΔΠ! 1/35330/646/2024 (ΦΕΚ Β’ 2364/19.04.2024). Ο χαρακτηρισμός μιας παραλίας ως απάτητη «απαγορεύει την απλή χρήση αιγιαλού και παραλίας, καθώς και οποιαδήποτε άλλη δράση μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη μορφολογία τους και την ακεραιότητά τους ως προς τις οικολογικές τους λειτουργίες, και ιδίως:

α) Η παρουσία μηχανοκίνητων οχημάτων,

β) η διοργάνωση εκδηλώσεων με συμμετοχή περισσότερων από δέκα (10) άτομα,

γ) η μουσική ή η παραγωγή άλλων ήχων με χρήση συσκευής ηλεκτρικής αναπαραγωγής ή ενίσχυσης, για την άσκηση δραστηριοτήτων,

δ) η τοποθέτηση κινητών στοιχείων, όπως τραπεζοκαθισμάτων, ομπρελών, ξαπλωστρών κ.ά.

ε) η άσκηση δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τους λουόμενους ή την αναψυχή του κοινού, για εκμίσθωση θαλάσσιων μέσων αναψυχής, και

στ) η λειτουργία αυτοκινούμενου ή ρυμουλκούμενου τροχήλατου αναψυκτήριου.

Γαύδος-Ήπιες παρεμβάσεις διατήρησης του οικοτόπου παράκτιων αμμοθινών με αρκεύθους (2250*)

Το νησί της Γαύδου αποτελεί το νοτιότερο άκρο της Ευρώπης και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς το φυσικό του περιβάλλον φιλοξενώντας μια από τις πιο εύρωστες αμμοθινικές κοινότητες με άρκευθους. Αν και το νησί δεν γνωρίζει σημαντική τουριστική ανάπτυξη και οι μόνιμοι κάτοικοί του δεν ξεπερνούν τους 50, ο οικότοπος φαίνεται να δέχεται πιέσεις, κυρίως από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Το έργο LIFE terrAmare αναμένεται να συμβάλει στη διατήρηση των παράκτιων αμμοθινών με αρκεύθους μέσω έργων ήπιας παρέμβασης και δημιουργίας ενός δικτύου κοινωνικών εταίρων το οποίο θα φροντίζει για τη συντήρηση και αποκατάστασή τους.

Η προστασία των πολύτιμων αυτών οικοσυστημάτων δεν έρχεται σε αντίθεση με την παρουσία επισκεπτών, αλλά στοχεύει στη διασφάλιση μιας μορφής ανάπτυξης που θα σέβεται τον φυσικό πλούτο για τις επόμενες γενιές. Στο πλαίσιο αυτό, το έργο LIFE terrAmare αναδεικνύει ότι η επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης προϋποθέτει την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική συμπερίληψη.