Το LNG, ο VGC και ο πραγματικός ρόλος της Ελλάδας

Του Βαγγέλη Ματράγκου*

info@neteng.gr

Η 20ετης συμφωνία μεταφοράς αμερικάνικου LNG στην Ευρώπη μέσω Ελλάδας, παρουσιάστηκε ως μια τεράστια επιτυχία, η οποία θα καταστήσει τη χώρα μας «ενεργειακό κόμβο» και τα ΜΜΕ την υποδέχθηκαν με διθυράμβους.

-Είναι όμως η πραγματικότητα έτσι ή μήπως είναι υπερβολικές οι αντιδράσεις και οι χαρακτηρισμοί για τον ρόλο της Ελλάδας;

Στα πλαίσια της αποανθρακοποίησης μέχρι το 2030 η ΕΕ έχει αποφασίσει να χρησιμοποιήσει το Φυσικό Αέριο (Φ.Α.) ως μεταβατικό καύσιμο. Όπως προκύπτει από την συμφωνία αυτή, έχει παρθεί και μια δεύτερη νεότερη απόφαση, ώστε το LNG να αντικαταστήσει το αέριο αγωγού (pipe gas) στο ρόλο του μεταβατικού καυσίμου.

Αυτό θα γίνει με την ολοκλήρωση του κάθετου διαδρόμου (Vertical Gas Corridor) βάσει του μνημονίου συνεργασίας που υπεγράφη μεταξύ των εταιρειών ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), Βulgartransgaz (Βουλγαρία), Transgaz (Ρουμανία), FGSZ (Ουγγαρία), ICGB (Βουλγαρία) και Gastrade (Ελλάδα) με σκοπό την αμοιβαία συνεργασία τους για την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου, που θα επιτρέψει αμφίδρομες ροές φυσικού αερίου από Βορρά προς Νότο και από Νότο προς Βορρά.

Ο κάθετος αυτός διάδρομος οποίος ξεκινάει από την Ελλάδα με 2 σημεία εισόδου, το FSRU της Ρεβυθούσας και το αντίστοιχο της Αλεξανδρούπολης, θα προχωράει στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία θα συνεχίζει προς την Μολδαβία την Ουγγαρία και την Σλοβακία για να καταλήξει στην Ουκρανία, τον άλλοτε ενεργειακό κόμβο της Ευρώπης, όπου σήμερα οι ανάγκες της σε ΦΑ αγγίζουν τα 6 bcm/y και μέσω του VGC, ΕΕ και ΗΠΑ προσδοκούν να καλύψουν αυτές τις ποσότητες. Ο VGC δε αποτελεί νέο αγωγό, αλλά την σύνδεση υφιστάμενων αγωγών όπως ο Interconnector Greece Bulgaria (IGB) και ο Trans-Balkan Pipeline με άλλους τοπικούς μικρότερους.

Οι ΗΠΑ δεν προσδοκούν τόσο σε οικονομικά κέρδη όσο σε γεωπολιτικά. Ο λόγος Δηλαδή δεν είναι τεχνικός ή οικονομικός. Με την κίνηση αυτή οι ΗΠΑ επιδιώκουν το κλείσιμο της οικονομικής στρόφιγγας από την ΕΕ προς την Ρωσία μέσω της πώλησης ΦΑ κυρίως μέσω του Turkstream αλλά και του Nordstream και ταυτόχρονα την πλήρη εξάρτηση της ΕΕ από το αμερικάνικο LNG.

-Πόσο πιθανή είναι όμως η πλήρης απεξάρτηση από το Ρωσικό αέριο;

Καταρχάς ένα σημαντικό ζήτημα είναι η τιμή στον καταναλωτή. Γενικά η τιμή του LNG είναι ακριβότερη από αυτή του αερίου στον αγωγό λόγω του κόστους υγροποίησης, της μεταφοράς και του κόστους επαναεριοποίησης. Πέρα από αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στο τελικό τιμολόγιο και το κόστος της κατασκευής του VGC το οποίο θα πρέπει να κοινωνικοποιηθεί μέσω του τιμολογίου.

Το ρωσικό ΦΑ, το οποίο έρχεται στην ΕΕ μέσω του Turkstream έχει παραδοσιακά χαμηλότερη τιμή διαπραγμάτευσης στον κόμβο TTF και είναι εξαιρετικά δελεαστικό στους trader, πωλώ δε μάλλον σε σχέση με το LNG. Επομένως ο ανταγωνισμός είναι ισχυρός εκτός εάν η κυβέρνηση Τραμπ αποφασίσει να επιδοτήσει το LNG όπως έκανε ο Ομπάμα με το σχιστολιθικό αέριο και οδήγησε στην αύξηση των φορτίων στη  Ρεβυθούσα. Ειδικά η Βουλγαρία που έχει άμεση πρόσβαση σε φθηνό ρωσικό ΦΑ, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να υιοθετήσει αποκλειστικά το LNG.

Πέρα από τα παραπάνω, ένα σημαντικό ζήτημα αποτελεί η μη ύπαρξη πλατφόρμας κατανομής-δέσμευσης όγκου ανάμεσα σε αυτές τις χώρες, επομένως θα είναι εξαιρετικά δύσκολη η εξισορρόπηση.

-Πόσο LNG θα διακινείται από τον VGC;

-Θεωρητικά η μέγιστη δυνατότητά του θα είναι σε 2 η φάση 10bcm/year. Το ζήτημα όμως σε αυτή τη χρονική περίοδο είναι πως μετά την έναρξη του Ρωσο-Ουκρανικού πολέμου και το κλείσιμο της στρόφιγγας των αγωγών που διέρχονταν από την Ουκρανία και την δολιοφθορά του Nordstream, οι χώρες της Ευρώπης έχουν πλέον θωρακιστεί, κατασκευάζοντας αποθήκες και FSRU.

Όπως προκύπτει από τον χάρτη του ENTSOG  η Ευρώπη έχει πλέον ένα εξαιρετικά μεγάλο αριθμό δεξαμενών αλλά και ένα σημαντικό αριθμό εισόδων LNG κατανεμημένες στα παράλια της Ευρώπης (εικ.2). Είναι επομένως εξαιρετικά πιθανό η ζήτηση για αμερικανικό LNG να είναι χαμηλή και ο VGC να υπολειτουργεί.

Αποθήκες αερίου. Πηγή: ENTSOG

Σε αυτό θα πρέπει να προστεθεί και το ξαφνικό shutdown του FSRU της Αλεξανδρούπολης  το οποίο διέκοψε τη λειτουργία του για περίπου επτά μήνες τον Ιανουάριο του 2025, άρχισε να επαναλαμβάνει σταδιακά τις δραστηριότητές του τον Αύγουστο 2025 και ακόμα δεν λειτουργεί στην πλήρη δυναμικότητά του.

Είσοδοι LNG. Πηγή: ENTSOG

-Τι κέρδη θα έχει η Ελλάδα ως χώρα εισόδου του VGC;

-Θα έχει μόνο τα τέλη διέλευσης και τίποτα άλλο, όπως ακριβώς και με τον ΤΑΡ, σε αντίθεση με την Τουρκία η οποία το αέριο που διέρχεται από τον ΤΑΝΑΡ , τον αγωγό στα ανάντι του ΤΑΡ, το αγοράζει την είσοδο και το πουλάει στην έξοδο. Αντίθετα τα έξοδα μεταφοράς ενδέχεται να είναι δυσανάλογα μεγάλα σε περίπτωση που ο αγωγός υπολειτουργεί, με αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση των τιμολογίων.

-Ποια χώρα όμως πραγματικά είναι πιθανό να εξελιχθεί σε ενεργειακό κόμβο με αυτήν την συμφωνία;

Για να απαντηθεί αυτή η ερώτηση αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στον χάρτη διασυνδέσεων του ENTSOG.  Είναι ξεκάθαρο πως η χώρα με τις περισσότερες διασυνδέσεις στην γραμμή του VGC δεν είναι άλλη από την Βουλγαρία. Ακόμα και η Μολδαβία έχει περισσότερες διασυνδέσεις από την Ελλάδα και είναι λογικό μιας και η χώρα μας βρίσκεται στην είσοδο και δεν μπορεί να αποτελέσει κόμβο για την συγκεκριμένη διαδρομή που εξυπηρετεί ο VGC.

Διασυνδέσεις. Πηγή: ENTSOG. Επεξεργασία Β. Ματράγκος

-Τι μέλλει γενέσθαι επομένως στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης;

Είναι εξαιρετικά απίθανο να αντικατασταθεί πλήρως το αέριο αγωγού από το LNG. Το πιο πιθανό σενάριο είναι να αυξηθεί το τιμολόγιο από την προσπάθεια αυτή ειδικά στην Ελλάδα η οποία ως χώρα εισόδου του VGC, θα επιφορτιστεί με την κατανάλωσή του μιας και στα κατάντι οι χώρες είτε δεν θα είναι διατεθειμένες να το πληρώσουν ακριβότερα, είτε γιατί δεν θα καταφέρουν να εναρμονίσουν τις πλατφόρμες τους στην κατανομή ποσοτήτων.

Η επένδυση σε δίκτυα ΦΑ λίγα χρόνια πριν το 2030, χρονιά στόχος για την αποανθρακοποίηση, οδηγεί στην μη απόσβεση αυτών των επενδύσεων σε εύλογο χρονικό διάστημα. Το θετικό σημείο στην κατασκευή του VGC είναι πως κατασκευάζεται hydrogen ready, δηλ. έτοιμος να γεμίσει με υδρογόνο όταν η τεχνολογία καταστεί εφικτή.

Το πράσινο υδρογόνο, πιθανά να αποτελέσει το καύσιμο του μέλλοντος, σε συνεργασία με τις υπόλοιπες ΑΠΕ, και όσο νωρίτερα αυτό γίνει αντιληπτό από την Ευρώπη και την Ελλάδα και προχωρήσουν στην ανάπτυξη υποδομών, τόσο νωρίτερα οι πολίτες θα απολαμβάνουν φθηνή και πράσινη ενέργεια για να ζεσταθούν, μετακινηθούν και να παράγουν αγαθά.

*Βαγγέλης Ματράγκος, Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, Μέλος της Κεντρικής Αντιπροσωπείας ΤΕΕ