«Ακορντεόν» τα χρονοδιαγράμματα της διαβούλευσης για τα νέα ΤΠΣ και ΕΠΣ

Σε «ακορντεόν» εξελίσσονται τα χρονοδιαγράμματα για τη δημόσια διαβούλευση των νέων Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων, με χαρακτηριστική την περίπτωση του Δήμου Ρεθύμνης: οι τελικές προτάσεις της Β΄ Φάσης έχουν παραδοθεί στο ΥΠΕΝ από τον Ιούνιο, αρχικά η διαβούλευση αναμενόταν μέσα στο καλοκαίρι, στη συνέχεια μεταφέρθηκε για τον Σεπτέμβριο και στα τέλη του μήνα δεν έχει ακόμη ξεκινήσει. Η αναμονή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, επειδή τα ΤΠΣ θα καθορίσουν για δεκαετίες πού και με ποιους όρους χτίζεται, τα όρια των οικισμών, τις χρήσεις γης και τις ζώνες παραγωγικής και τουριστικής ανάπτυξης.

Η περίπτωση του Ρεθύμνου δείχνει στην πράξη πώς μετακινούνται τα χρονοδιαγράμματα ενός από τα μεγαλύτερα προγράμματα πολεοδομικού σχεδιασμού που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη στη χώρα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησαν τα «Ρεθεμνιώτικα Νέα», το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει παραλάβει από τον Ιούνιο τα παραδοτέα της Β΄ Φάσης του ΤΠΣ του Δήμου Ρεθύμνης, δηλαδή το στάδιο στο οποίο έχουν πλέον διαμορφωθεί οι συγκεκριμένες προτάσεις για τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Αρχικά η πληροφόρηση προς τους τοπικούς φορείς ήταν ότι η δημόσια διαβούλευση θα γινόταν μέσα στο καλοκαίρι. Στη συνέχεια το ορόσημο μεταφέρθηκε στον Σεπτέμβριο. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, όμως, η διαδικασία δεν είχε ανοίξει.

Ο εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος για θέματα πολεοδομικού σχεδιασμού, Στέλιος Ξεζωνάκης, περιγράφει την κατάσταση με τη φράση: «Ένα τρίμηνο τώρα είναι σαν να έχει παγώσει».

Γιατί καθυστερεί η διαβούλευση

Η καθυστέρηση δεν συνδέεται απλώς με τη δημοσίευση ενός φακέλου σε ηλεκτρονική πλατφόρμα. Πριν φτάσει η πρόταση στην επίσημη διαβούλευση πρέπει να συντονιστεί με το ευρύτερο χωροταξικό και πολεοδομικό πλαίσιο και με τις εξελίξεις που στο μεταξύ αλλάζουν δεδομένα τα οποία είχαν ληφθεί υπόψη κατά την εκπόνηση των μελετών.

Η πρόεδρος της Νομαρχιακής Επιτροπής Ρεθύμνου του ΤΕΕ/Τμήματος Δυτικής Κρήτης, Γεωργία Μανωλίτση, αναφέρει ότι πριν από περίπου 20 ημέρες είχε ενημερωθεί από το υπουργείο πως 61 ΤΠΣ επρόκειτο να τεθούν μέσα στον Σεπτέμβριο σε δημόσια διαβούλευση, χωρίς τελικά να περιλαμβάνεται σε αυτά το σχέδιο του Ρεθύμνου.

Ταυτόχρονα επισημαίνει μια κρίσιμη αιτία για τις μετακινήσεις του προγραμματισμού: «Μας πρόλαβαν οι εξελίξεις με τα Χωροταξικά Σχέδια, οπότε σίγουρα θα πρέπει να ενσωματωθούν αυτή τη στιγμή μέσα στα Τοπικά Πολεοδομικά».

Πρόκειται για ουσιαστικό ζήτημα, αφού τα ΤΠΣ δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποκομμένα από τον υπερκείμενο χωρικό σχεδιασμό. Η ίδια η επίσημη διαδικασία του ΥΠΕΝ προβλέπει ότι κατά την εκπόνηση της πρότασης συσχετίζονται οι κατευθύνσεις του υπερκείμενου σχεδιασμού, άλλες δημόσιες πολιτικές και τα τοπικά, γεωλογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα.

Τα ΤΠΣ καθορίζουν τι και πού θα χτίζεται

Η σημασία της καθυστέρησης βρίσκεται κυρίως στο περιεχόμενο των αποφάσεων που περιμένουν πολίτες, μηχανικοί, δήμοι και επενδυτές.

Τα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια δεν είναι απλές μελέτες κατευθύνσεων. Με τους χάρτες και τα κανονιστικά τους κείμενα θα καθορίσουν τις χρήσεις γης, τους όρους και περιορισμούς δόμησης, τις οικιστικές περιοχές, τα όρια των οικισμών και τις περιοχές προς πολεοδόμηση. Θα καθορίσουν επίσης περιοχές προστασίας, ζώνες ανάπτυξης παραγωγικών δραστηριοτήτων και μέτρα για την κλιματική αλλαγή και τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Στην πράξη, όταν ολοκληρωθεί και θεσμοθετηθεί ένα ΤΠΣ, ιδιοκτήτης και μηχανικός θα μπορούν να γνωρίζουν από τον θεσμοθετημένο χάρτη ποια χρήση επιτρέπεται σε κάθε περιοχή, εάν και με ποιους όρους μπορεί να δομηθεί ένα ακίνητο και σε ποια πολεοδομική ζώνη βρίσκεται.

Στο επίκεντρο τα όρια των οικισμών

Για το Ρέθυμνο το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο λόγω των εκκρεμοτήτων που έχουν δημιουργηθεί γύρω από την οριοθέτηση των οικισμών. Η Ν.Ε. Ρεθύμνου του ΤΕΕ έχει ήδη επισημάνει ότι το ΤΠΣ καλείται να δώσει απαντήσεις στα νομικά και τεχνικά ζητήματα που έχουν ανακύψει μετά τις αλλαγές στο καθεστώς οριοθέτησης οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων.

Το θέμα δεν είναι μόνο χαρτογραφικό. Η θέση μιας ιδιοκτησίας εντός ή εκτός ενός θεσμοθετημένου ορίου μπορεί να επηρεάζει δραστικά τη δυνατότητα αξιοποίησής της και τους όρους με τους οποίους αυτή μπορεί να δομηθεί.

Γι’ αυτό και οι αποφάσεις των ΤΠΣ αποκτούν άμεσο ενδιαφέρον για χιλιάδες ιδιοκτήτες, ιδιαίτερα στην περιφέρεια και στους μικρούς οικισμούς.

Χρήσεις γης, τουρισμός και παραγωγικές δραστηριότητες

Ανάλογα μεγάλα είναι τα ερωτήματα για τις χρήσεις γης. Η Γεωργία Μανωλίτση σημειώνει χαρακτηριστικά: «Υπάρχουν πάρα πολλά ερωτήματα και με τις περιοχές προς πολεοδόμηση και με τις χρήσεις γης και με τη βιομηχανική περιοχή και με τις περιοχές της τουριστικής ανάπτυξης».

Οι επιλογές αυτές καθορίζουν την επόμενη ημέρα μιας περιοχής. Αφορούν το πού μπορεί να αναπτυχθεί κατοικία, πού επιτρέπονται τουριστικές εγκαταστάσεις, πού οργανώνονται παραγωγικές δραστηριότητες, ποια εδάφη προστατεύονται και ποιες περιοχές μπορούν να υποδεχθούν νέες επενδύσεις και υποδομές.

Το πρώτο στάδιο του ΤΠΣ Ρεθύμνου είχε ήδη εξετάσει, μεταξύ άλλων, την ανάγκη περιορισμού των οικιστικών επεκτάσεων, την προώθηση της «συμπαγούς πόλης», την προστασία της γεωργικής γης και την οργάνωση παραγωγικών υποδοχέων.

«Δεν επαρκούν οι 45 ημέρες»

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ΤΕΕ Ρεθύμνου θέτει και το ζήτημα του πραγματικού χρόνου που θα διαθέσουν οι τοπικοί φορείς όταν ανοίξει η επίσημη διαδικασία.

«Δεν επαρκούν οι 45 ημέρες διαβούλευσης», τονίζει η Γεωργία Μανωλίτση, εξηγώντας ότι υπάρχουν πολλά και σύνθετα ζητήματα που πρέπει να αξιολογηθούν σε μικρό χρονικό διάστημα.

Η επισήμανση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, επειδή στο δεύτερο στάδιο η διαβούλευση δεν αφορά πλέον γενικές ιδέες. Αφορά την τελική πρόταση, πάνω στην οποία ενσωματώνονται παρατηρήσεις και σχόλια προτού οριστικοποιηθούν οι αναλυτικές χωρικές ρυθμίσεις και το πρόγραμμα εφαρμογής.

Η πρόεδρος του ΤΕΕ Ρεθύμνου αναφέρει ότι έχουν γίνει επανειλημμένες προσπάθειες για να υπάρξει έστω άτυπη ενημέρωση ως προς τις χρήσεις γης και τις οριοθετήσεις, χωρίς μέχρι στιγμής αποτέλεσμα.

Ζητούν παρουσίαση από τους μελετητές

Για τον λόγο αυτό οι τοπικοί φορείς επιδιώκουν, με την έναρξη της διαβούλευσης, να υπάρξει άμεση παρουσίαση στο Ρέθυμνο από το ίδιο το μελετητικό σχήμα.

Όπως αναφέρει η κ. Μανωλίτση, στόχος είναι «την πρώτη μέρα της διαβούλευσης να κατέβουν στο Ρέθυμνο και να γίνει μια παρουσίαση μέσω εκείνων που το έχουν δουλέψει σε όλους εμάς, έτσι ώστε να έχουμε και εμείς τη δυνατότητα να καταθέσουμε τις προτάσεις μας εγκαίρως».

Και προσθέτει το στοιχείο που, κατά την ίδια, κάνει αναγκαία την ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας: «Γιατί εμείς ζούμε στον τόπο, εμείς γνωρίζουμε τον τόπο και βλέπουμε και την εξέλιξή του και την προοπτική ανάπτυξής του τα τελευταία χρόνια».

Από τη διαβούλευση στο Προεδρικό Διάταγμα

Η διαβούλευση είναι ενδιάμεσο αλλά κρίσιμο στάδιο. Μετά την ολοκλήρωσή της ακολουθεί η ενσωμάτωση των παρατηρήσεων και η οριστικοποίηση της πρότασης. Στη συνέχεια ενεργοποιείται η φάση έγκρισης, με γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων θεσμικών οργάνων, έλεγχο νομιμότητας από το Συμβούλιο της Επικρατείας και τελικά έκδοση Προεδρικού Διατάγματος.

Τότε το σχέδιο αποκτά κανονιστική ισχύ και οι επιλογές που σήμερα βρίσκονται σε χάρτες και μελετητικά τεύχη μετατρέπονται σε δεσμευτικούς κανόνες για οικισμούς, ιδιοκτησίες, οικοδομικές άδειες, χρήσεις γης, παραγωγικές επενδύσεις και το συνολικό αναπτυξιακό πρότυπο της περιοχής.

Γι’ αυτό και το «ακορντεόν» των ημερομηνιών δεν αποτελεί απλώς ζήτημα διοικητικού προγραμματισμού. Κάθε νέα μετάθεση περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο μέχρι τη θεσμοθέτηση, ενώ οι τοπικές κοινωνίες περιμένουν να δουν και να αξιολογήσουν τις συγκεκριμένες προτάσεις που θα καθορίσουν για τα επόμενα χρόνια πού επιτρέπεται τι, με ποιους όρους και με ποια όρια.