COP31: Τι περιμένουμε από τη φετινή Διάσκεψη για το Κλίμα;

Γράφει ο Νίκος Πέτρου, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ) και Πρόεδρος του Foundation for Environmental Education (FEE)

Μια κρίση που επιταχύνεται: η κλιματική κατάσταση το 2026

Τα δεδομένα για τη χρονιά που τελειώνει, μια χρονιά που έφερε και πάλι καύσωνες ρεκόρ, μεγαπυρκαγιές, καταρρεύσεις παγετώνων και ακραίες πλημμύρες και ξηρασίες, επιβεβαιώνουν ότι η κλιματική κρίση εντείνεται και οι επιπτώσεις στα φυσικά οικοσυστήματα, στην οικονομία και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων γίνονται ολοένα εντονότερες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Οκτώβριος του 2026 ήταν ο θερμότερος Οκτώβριος όλων των εποχών, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία υψηλότερη κατά 1,75°C από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Ήταν, μάλιστα, ο τρίτος συνεχόμενος μήνας κατά τον οποίο η αύξηση ξεπέρασε το όριο του 1,5°C. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι το 2026 θα είναι πιθανότατα το δεύτερο θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων, μετά το 2024, με 20% πιθανότητα να το ξεπεράσει. Επίσης η μέση θερμοκρασία της τετραετίας 2023-2026 αναμένεται να υπερβεί τους 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο.

Παράλληλα, η θερμοκρασία των ωκεανών παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Τον Οκτώβριο η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας των ωκεανών εκτός των πολικών περιοχών έφθασε τους 20,95°C, σημειώνοντας νέο ρεκόρ για τον συγκεκριμένο μήνα.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η μεγάλη ενίσχυση του φαινομένου El Niño, το οποίο συνδέεται με σημαντικές μεταβολές στα παγκόσμια συστήματα θερμοκρασίας και βροχοπτώσεων. Τον Οκτώβριο, η θερμοκρασιακή ανωμαλία στην περιοχή Niño 3.4 του τροπικού Ειρηνικού έφθασε σε επίπεδα ρεκόρ. Η ενίσχυση αυτή αυξάνει την πιθανότητα ακόμα εντονότερων καυσώνων, ξηρασιών και πλημμυρών σε πολλές περιοχές του κόσμου. Ταυτόχρονα, οι θαλάσσιοι καύσωνες απειλούν τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, τα κοράλλια, την αλιεία και τις παράκτιες κοινότητες.

Η έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) για τις παγκόσμιες εκπομπές το 2026, με τίτλο «Το Σημείο της Επιστροφής», ξεκινά με μια ιδιαίτερα ανησυχητική εκτίμηση για την πορεία των παγκόσμιων εκπομπών αερίων. Μετά από δεκαετίες ανεπαρκούς κλιματικής δράσης, η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C είναι πλέον αναπόφευκτη, ακόμη και στο αισιόδοξο σενάριο, επομένως το ζητούμενο μετατοπίζεται στον περιορισμό του μεγέθους και της διάρκειας αυτής της υπέρβασης.

Το σενάριο της «περιορισμένης υπέρβασης» (limited overshoot) προβλέπει ότι η παγκόσμια αύξηση θα κορυφωθεί περίπου στα μέσα του αιώνα στους 1,7-1,8°C και στη συνέχεια θα μπορούσε να επιστρέψει στον 1,5°C ή χαμηλότερα έως το 2100, με πιθανότητα περίπου 50%.

Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται δραστική μείωση των παγκόσμιων εκπομπών κατά 18% έως το 2030, 45% έως το 2035 και 69% έως το 2040, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2025, καθώς και μεγάλης κλίμακας απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Αντίθετα, ακόμη και η πλήρης εφαρμογή των σημερινών εθνικών κλιματικών δεσμεύσεων θα οδηγούσε σε μείωση μόλις 5-8% έως το 2030 και 11-15% έως το 2035, οδηγώντας σε υπερθέρμανση περίπου 2,6°C έως το τέλος του αιώνα. Η έκθεση επισημαίνει, ότι απαιτείται δραστικός περιορισμός της χρήσης άνθρακα, μείωση των εκπομπών μεθανίου, ριζική επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και τριπλασιασμός της δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2035. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η προσωρινή υπέρβαση του 1,5°C δεν είναι χωρίς συνέπειες: όσο μεγαλύτερο το χρονικό διάστημα σε υψηλότερες θερμοκρασίες τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μη αναστρέψιμων αλλαγών στα οικοσυστήματα, στους πάγους και στην ωκεάνια κυκλοφορία.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι, δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, ο στόχος του 1,5°C δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά η επίτευξή του στο τέλος του αιώνα απαιτεί πλέον να ξεπεραστούν οι σημερινές πολιτικές αγκυλώσεις και να ληφθούν πολύ πιο φιλόδοξα μέτρα.

Graphic: UNFCCC

COP31

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, επισκιασμένη από την ενεργειακή αβεβαιότητα, τις συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις, τις μεγάλες κινητοποιήσεις στις ευρωπαϊκές χώρες και τις Αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές,  ξεκίνησε η 31η Διάσκεψη της Σύμβασης Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), στην Αττάλεια της Τουρκίας, που θα διαρκέσει έως τις 20 Νοεμβρίου.

Ένα από τα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της διάσκεψης είναι το μοντέλο κοινής διοργάνωσης από την Τουρκία και την Αυστραλία. Η Τουρκία έχει αναλάβει την προεδρία της διάσκεψης και την πολιτική ατζέντα, ενώ η Αυστραλία προεδρεύει στις διαπραγματεύσεις. Το σχήμα αυτό αποφασίστηκε ύστερα από μακρά αντιπαράθεση των δύο χωρών για τη φιλοξενία της διάσκεψης. Η Αυστραλία επιδίωκε να φιλοξενήσει τη σύνοδο, επικαλούμενη την ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις ευάλωτες χώρες του Ειρηνικού. Τελικά, η Τουρκία εξασφάλισε τη διοργάνωση στην Αττάλεια, ενώ η Αυστραλία ανέλαβε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις.

Η «συμβολική» COP30 στο Μπελέμ της Βραζιλίας το 2025, ξεκίνησε με υψηλές προσδοκίες ότι θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Το τελικό αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν συμβιβαστικό και όχι αποφασιστικό. Αν και περισσότερες από 80 χώρες υποστήριξαν την ανάγκη για έναν συγκεκριμένο οδικό χάρτη απεξάρτησης από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, οι αντιστάσεις κρατών με ισχυρά ενεργειακά συμφέροντα περιόρισαν τη φιλοδοξία της τελικής συμφωνίας. Η απουσία σαφούς και δεσμευτικής αναφοράς στην εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων ήταν μία από τις μεγάλες αδυναμίες της COP30. Παράλληλα, η χρηματοδότηση της προσαρμογής, η προστασία των δασών και η αντιμετώπιση των απωλειών και ζημιών παρέμειναν ζητήματα που απαιτούν περαιτέρω συγκεκριμενοποίηση.

Η ατζέντα της Τουρκικής προεδρίας έχει δέκα άξονες:

1. Μηδενικά Απόβλητα (Zero Waste): Έμφαση στη μείωση των εκπομπών μεθανίου, την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και τον περιορισμό της απώλειας τροφίμων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Πρώτη Κυρία, Εμινέ Ερντογάν, προεδρεύει της Συμβουλευτικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Μηδενικά Απόβλητα.

2. Ωκεανοί και Θάλασσες (Oceans and Seas): Εστίαση στην ανθεκτικότητα των ακτών, την προστασία και ανάπτυξη του «μπλε άνθρακα» (blue carbon) και τη βελτίωση των συστημάτων θαλάσσιας παρατήρησης.

3. Ασφάλεια Τροφίμων (Food Safety): Μετασχηματισμός του γεωργικού τομέα, ορθλογική διαχείριση του νερού και αντιμετώπιση των φαινομένων ξηρασίας.

4. Κλιματικά Ανθεκτικές Πόλεις (Climate-Resilient Cities): Προώθηση της βιώσιμης χρηματοδότησης, δημιουργία ανθεκτικών υποδομών και στροφή προς τα πράσινα κτίρια.

5. Υλοποίηση Κλιματικής Δράσης (Climate Implementation Bridge): Διαμόρφωση εθνικών στρατηγικών, δημιουργία «δεξαμενών» έργων και εξεύρεση κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων.

6. Νεολαία και Εκπαίδευση (Youth and Education): Ενίσχυση του κλιματικού εγγραμματισμού, κινητοποίηση των νέων και δημιουργία νέων «πράσινων» θέσεων εργασίας.

7. Πράσινη Βιομηχανοποίηση (Green Industrialization): Καλύτερος συντονισμός, διαφάνεια στις διαδικασίες και ανάπτυξη ανοιχτού πολιτικού διαλόγου μεταξύ των κρατών.

8. Μετάβαση σε Καθαρή Ενέργεια (Clean Energy Transition): Επιτάχυνση του καθαρού ηλεκτρισμού (με στόχους όπως το εθελοντικό «35 έως το ’35» για την κάλυψη του 35% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2035), βιώσιμα συστήματα ψύξης, έξυπνα δίκτυα ενέργειας και καθαρές τεχνολογίες μαγειρέματος.

9. Συνέργεια του Ρίο (Rio Synergy): Δράσεις για την ενίσχυση των αποθηκών άνθρακα (όπως τα δάση και τα λιβάδια θαλάσσιων φυτών) και την ταυτόχρονη ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας.

10. Δυναμικά και Ανθεκτικά Συστήματα Υγείας (Dynamic and Resilient Health Systems): Θωράκιση των υποδομών υγείας, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για κλιματικούς κινδύνους και διασφάλιση της ποιότητας του αέρα.

Το κεντρικό όμως ερώτημα που διατρέχει όλους τους άξονες και όλες τις προσπάθειες είναι αν υπάρχει η πολιτική βούληση να αμφισβητηθούν τα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα που εμποδίζουν την αντιμετώπισή της κλιματικής κρίσης.

Η ενεργειακή μετάβαση και οι αντιφάσεις της διεθνούς πολιτικής

Το σημαντικότερο διακύβευμα της COP31, όπως και όλων των προηγούμενων, είναι η ενεργειακή μετάβαση και η σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, η μείωση του κόστους των φωτοβολταϊκών, η εξάπλωση της ηλεκτροκίνησης και η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας είναι πραγματικές αλλαγές. Ωστόσο, η τεχνολογική πρόοδος δεν αρκεί, εφόσον συνεχίζονται οι επενδύσεις σε νέες υποδομές ορυκτών καυσίμων. Η διεθνής κοινότητα χρειάζεται έναν σαφή οδικό χάρτη, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ενδιάμεσους στόχους και μηχανισμούς ελέγχου. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αύξηση των καθαρών μορφών ενέργειας, αλλά η πραγματική αντικατάσταση του υφιστάμενου ενεργειακού μοντέλου.

Η αντίφαση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στην περίπτωση των δύο χωρών που διοργανώνουν την COP31. Η Αυστραλία συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους εξαγωγείς άνθρακα και φυσικού αερίου, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να εξαρτά σημαντικό μέρος του ενεργειακού της συστήματος από τον άνθρακα και φιλοξενεί μερικές από τις μεγαλύτερες διαρροές μεθανίου (mega leaks) από χώρους υγειονομικής ταφής στον κόσμο. Αν και ο Υπουργός Περιβάλλοντος της Τουρκίας, Μουράτ Κουρούμ, που προεδρεύει στην COP31, έχει χαρακτηρίσει τη μείωση του μεθανίου έναν από τους ταχύτερους τρόπους για να επιβραδυνθεί η άνοδος της θερμοκρασίας, η χώρα του δεν έχει υπογράψει τη Διεθνή Δέσμευση για το Μεθάνιο που στοχεύει στη μείωση των εκπομπών μεθανίου κατά 30% ως το 2030.

Το γεγονός ότι χώρες με ισχυρούς δεσμούς με τα ορυκτά καύσιμα αναλαμβάνουν (για τέταρτη συνεχόμενη φορά) να προωθήσουν τη διεθνή ενεργειακή μετάβαση αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα αξιοπιστίας της κλιματικής πολιτικής. Οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στις διεθνείς δεσμεύσεις τους και στα εθνικά οικονομικά συμφέροντα, στις θέσεις εργασίας, στα δημόσια έσοδα και στις ενεργειακές ανάγκες τους.

Αυτό είναι ένα βαθύτερο πρόβλημα της παγκόσμιας οικονομίας: η ενεργειακή μετάβαση συγκρούεται με ένα παραγωγικό μοντέλο που εξακολουθεί να στηρίζεται στην εκμετάλλευση και την κατανάλωση ορυκτών πόρων. Οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν την ανάγκη περιορισμού των εκπομπών, αλλά ταυτόχρονα επιδιώκουν να διατηρήσουν τα οικονομικά οφέλη που συνδέονται με τις εξορύξεις και τις εξαγωγές ενεργειακών προϊόντων. Η αντίφαση αυτή δεν περιορίζεται στις δύο διοργανώτριες χώρες, αλλά χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της διεθνούς πολιτικής. Έτσι, φαίνεται ότι θα συνεχιστεί η προσπάθεια υποβάθμισης των ΑΠΕ και διατήρησης της εμπιστοσύνης στα ορυκτά καύσιμα (ακόμα δεν έχει ανακοινωθεί ο αριθμός των εκπροσώπων της βιομηχανίας των ορυκτών καυσίμων στην COP 31) αλλά και η επαναφορά της πυρηνικής ενέργειας με την προώθηση των Μικρών Πυρηνικών Αντιδραστήρων (SMRs).

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η προώθηση της ηλεκτροποίησης της οικονομίας (άξονας 8). Η αύξηση της συμμετοχής της ηλεκτρικής ενέργειας στις μεταφορές, στη θέρμανση, στα κτίρια και στη βιομηχανία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των εκπομπών, υπό την προϋπόθεση ότι η ηλεκτρική ενέργεια θα παράγεται όλο και περισσότερο από ανανεώσιμες πηγές. Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις στα δίκτυα, στις υποδομές αποθήκευσης και στη διασυνοριακή ενεργειακή συνεργασία. Η ηλεκτροποίηση μπορεί να αποτελέσει έναν από τους βασικούς μοχλούς αλλαγής του ενεργειακού συστήματος, αλλά δεν πρέπει να λειτουργήσει ως άλλοθι για τη συνέχιση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων.

Η μετάβαση, όμως, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως τεχνολογικό ή οικονομικό εγχείρημα. Απαιτείται να είναι και κοινωνικά δίκαιη. Οι περιοχές που εξαρτώνται από την εξόρυξη και την καύση άνθρακα, οι εργαζόμενοι στις ενεργοβόρες βιομηχανίες και τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα δεν πρέπει να επωμιστούν δυσανάλογο κόστος. Χρειάζονται επενδύσεις σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες, επανεκπαίδευση εργαζομένων, δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και πολιτικές που θα διασφαλίζουν την πρόσβαση όλων σε οικονομικά προσιτή ενέργεια. Η δίκαιη μετάβαση δεν αποτελεί συμπληρωματική κοινωνική πολιτική, αλλά βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της ενεργειακής αλλαγής.

Η κλιματική χρηματοδότηση και η διεθνής δικαιοσύνη

Καθοριστικό ζήτημα είναι και η κλιματική χρηματοδότηση. Οι αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες ιστορικά έχουν συμβάλει πολύ λιγότερο στην υπερθέρμανση του πλανήτη, είναι κυρίως εκείνες που υφίστανται τις σοβαρότερες συνέπειες. Η καταστροφή υποδομών, η απώλεια γεωργικής παραγωγής, η λειψυδρία και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλούν την οικονομική και κοινωνική τους σταθερότητα. Παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις για αύξηση της χρηματοδότησης, οι διαθέσιμοι πόροι εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από τις πραγματικές ανάγκες.

Η διάσταση του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία της προαναφερθείσας έκθεσης της UNEP. Εκτιμάται ότι oι αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται περίπου 305 δισ. δολάρια ετησίως έως το 2035 για την προσαρμογή στις κλιματικές επιπτώσεις, ενώ η διεθνής δημόσια χρηματοδότηση που έφθασε σε αυτές το 2024 δεν ξεπέρασε τα 32 δισ. δολάρια και βαίνει μειούμενη μετά το 2022. Ακόμη και η εφαρμογή της δέσμευσης για τριπλασιασμό της χρηματοδότησης της προσαρμογής έως το 2035 αναμένεται να καλύψει μικρό μέρος (20-30%) των συνολικών αναγκών.

Η χρηματοδότηση αυτή πρέπει να αφορά τόσο τη μείωση των εκπομπών όσο και την προσαρμογή στις ήδη αναπόφευκτες επιπτώσεις. Παράλληλα, είναι αναγκαία η ενίσχυση του Ταμείου Απωλειών και Ζημιών, ώστε να υποστηρίζονται οι κοινότητες που υφίστανται καταστροφές τις οποίες δεν μπορούν να αποτρέψουν ή να αντιμετωπίσουν με δικά τους μέσα. Ενδεικτικά, τα αιτήματα στο Ταμείο Απωλειών και Ζημιών κατά τον πρώτο κύκλο χρηματοδότησης έφτασαν τα 2,8 δισ. δολάρια ενώ οι εισροές ήταν μόλις 342 εκ. δολάρια.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μορφή της οικονομικής βοήθειας. Η παροχή νέων δανείων σε χώρες που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλό δημόσιο χρέος μπορεί να επιδεινώσει τις οικονομικές τους δυσκολίες. Χρειάζονται περισσότεροι δημόσιοι πόροι, επιχορηγήσεις και σταθεροί χρηματοδοτικοί μηχανισμοί. Η κλιματική χρηματοδότηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πράξη φιλανθρωπίας, αλλά ως ζήτημα διεθνούς δικαιοσύνης και κοινής ευθύνης.

Εδώ αναδεικνύεται και η ουσιαστική διάσταση της έννοιας της κλιματικής δικαιοσύνης. Δεν αρκεί όλες οι χώρες να αναλαμβάνουν γενικές δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών χωρίς να υπολογίζονται η ιστορική ευθύνη, οι οικονομικές δυνατότητες και οι διαφορετικές ανάγκες κάθε κοινωνίας. Οι πλουσιότερες χώρες οφείλουν να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής προσπάθειας, ενώ οι αναπτυσσόμενες χρειάζονται πρόσβαση σε τεχνολογία, τεχνογνωσία και οικονομικούς πόρους. Διαφορετικά, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να δημιουργήσει νέες ανισότητες, με τις φτωχότερες οικονομίες να παραμένουν εξαρτημένες από ακριβές και περιβαλλοντικά επιβαρυντικές μορφές ενέργειας.

Γεωπολιτικές συγκρούσεις και διεθνής συνεργασία

Οι προοπτικές της COP31 επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τη γενικότερη γεωπολιτική αστάθεια. Οι πολεμικές συγκρούσεις, οι ανταγωνισμοί μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και η αβεβαιότητα γύρω από τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια περιορίζουν τις δυνατότητες συνεργασίας. Η απουσία των ΗΠΑ από την παγκόσμια κλιματική προσπάθεια αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, καθώς πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες και πηγές εκπομπών παγκοσμίως. Παράλληλα, η ενίσχυση των στρατιωτικών δαπανών σε πολλές χώρες θέτει το ερώτημα κατά πόσο η κλιματική ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως πραγματική προτεραιότητα. Ενδιαφέρουσα είναι η σχετική δήλωση του Μουράτ Κουρούμ στην προ-COP συνάντηση κορυφής που οργάνωσε η Αυστραλία στα νησιά Φίτζι στις αρχές Οκτωβρίου, ότι «οι πλούσιες χώρες πρέπει να ξοδέψουν πολύ περισσότερα για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης από το 5% του ΑΕΠ που ανέλαβαν οι χώρες του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές δαπάνες τους, γιατί τα κλιματικά θέματα είναι και θέματα ασφάλειας».

Η κλιματική αλλαγή συνδέεται άμεσα με την επισιτιστική ανασφάλεια, τη λειψυδρία, τις αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών και την αύξηση των κοινωνικών εντάσεων. Η καταστροφή γεωργικών εκτάσεων, η έλλειψη νερού και η απώλεια φυσικών πόρων μπορούν να εντείνουν υφιστάμενες πολιτικές και κοινωνικές κρίσεις. Επομένως, η κλιματική πολιτική δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστό πεδίο διαπραγμάτευσης, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της διεθνούς ασφάλειας και οικονομικής σταθερότητας. Η επένδυση στην προστασία των οικοσυστημάτων, στην ανθεκτικότητα των κοινωνιών και στην πρόληψη των φυσικών καταστροφών αποτελεί ταυτόχρονα επένδυση στην ειρήνη και στη διεθνή σταθερότητα.

Οι προσδοκίες για την COP31

Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η διαμόρφωση ενός αξιόπιστου οδικού χάρτη για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, με σαφή χρονοδιαγράμματα. Μηχανισμό εφαρμογής και μετρήσιμους στόχους. Εδώ θα παίξει σημαντικό ρόλο και η προσέγγιση για τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου.

Δεύτερη προτεραιότητα είναι η ουσιαστική αύξηση της χρηματοδότησης προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής χωρίς να επιβαρύνονται περαιτέρω με χρέη.

Ταυτόχρονα, απαιτούνται ενίσχυση της προσαρμογής και του Ταμείου Απωλειών και Ζημιών, προστασία των δασών και της βιοποικιλότητας και εγγυήσεις για μια κοινωνικά δίκαιη ενεργειακή μετάβαση, με παράλληλη προστασία των πληθυσμών και των περιοχών που εξαρτώνται από ανθρακικές και άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η σύνδεση της διεθνούς κλιματικής πολιτικής με τις εθνικές πολιτικές και ο μετρήσιμος έλεγχος των εθνικών δεσμεύσεων, ώστε να υπάρχει διαφάνεια και λογοδοσία για την πρόοδο κάθε χώρας. Στην COP31 ξεκινά η διαδικασία του δεύτερου Παγκόσμιου Απολογισμού (GST 2), μεταβαίνοντας από τον εντοπισμό των κενών που έγινε στον πρώτο απολογισμό στην έμπρακτη λογοδοσία των κρατών έως το 2028. Οι κυβερνήσεις δεν αρκεί να συμφωνούν σε διεθνείς στόχους, αλλά πρέπει να τους ενσωματώνουν στον ενεργειακό σχεδιασμό, στη βιομηχανική πολιτική, στις μεταφορές, στη γεωργία και στη χωροταξία. Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί συνολικό μετασχηματισμό του παραγωγικού και καταναλωτικού μοντέλου, όχι μόνο επιμέρους τεχνολογικές παρεμβάσεις.

Για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για τις μεσογειακές χώρες, όπως η Ελλάδα, τα παραπάνω έχουν άμεση σημασία. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι παρατεταμένοι καύσωνες, η λειψυδρία, οι δασικές πυρκαγιές και οι πιέσεις στον τουρισμό και στη γεωργία καθιστούν την προσαρμογή εξίσου σημαντική με τη μείωση των εκπομπών. Η ενίσχυση των υποδομών, η ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων, η προστασία των δασών και η προσαρμογή των πόλεων στις υψηλές θερμοκρασίες πρέπει να αποτελέσουν βασικές προτεραιότητες.

Η κλιματική κρίση δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά συνδέεται άμεσα με την οικονομική οργάνωση, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διεθνή πολιτική ισχύ. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να επιτευχθεί μια ακόμη άτολμη και συμβιβαστική διεθνής συμφωνία, αλλά να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο τα κράτη αντιλαμβάνονται και ασκούν την οικονομική και ενεργειακή πολιτική τους.

Το 2026 μας υπενθυμίζει με τον πιο σαφή τρόπο ότι ο διαθέσιμος χρόνος περιορίζεται ασφυκτικά. Η μετάβαση από τις διακηρύξεις στην πράξη δεν είναι πλέον επιλογή πολιτικής φιλοδοξίας, αλλά αναγκαιότητα για την προστασία των σημερινών και των επόμενων γενεών.

Η επιτυχία, λοιπόν, της COP31 θα κριθεί από το κατά πόσο οι κυβερνήσεις θα είναι διατεθειμένες να αναλάβουν πραγματικές δεσμεύσεις, ακόμη και όταν αυτές συγκρούονται με ισχυρά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα, και να μετατρέψουν τις γενικόλογες πολιτικές διακηρύξεις σε ουσιαστικές αποφάσεις.