Δασικοί χάρτες: νέες αιτήσεις για να «ξεμπλοκάρουν» χιλιάδες ακίνητα, χωρίς προσφυγή στο ΣτΕ

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Νέος κύκλος διοικητικών αιτημάτων αναμένεται να ανοίξει το επόμενο διάστημα στους δασικούς χάρτες, καθώς χιλιάδες ιδιοκτήτες μπορούν να ζητήσουν την αναμόρφωση ακόμη και κυρωμένου χάρτη, εφόσον διαπιστώσουν ότι αγροτεμάχια και άλλες μη δασικές εκτάσεις εμφανίζονται λανθασμένα ως δασικές.

Η αίτηση διόρθωσης πρόδηλου σφάλματος δεν απαιτεί παράβολο και, όταν το σφάλμα αναγνωριστεί, μπορεί να οδηγήσει σε διοικητική διόρθωση χωρίς προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Η δυνατότητα αφορά και πολίτες που αντιλήφθηκαν καθυστερημένα το πρόβλημα ή δεν υπέβαλαν εμπρόθεσμα αντίρρηση, χωρίς όμως να μετατρέπεται σε γενική διαδικασία επανεξέτασης κάθε δασικού χαρακτηρισμού.

Η δυνατότητα διόρθωσης και μετά την κύρωση

Αφετηρία για το νέο κύκλο αιτήσεων αναμόρφωσης στο δασικό χάρτη αποτελεί το άρθρο 22 του ν. 4964/2022, το οποίο τροποποίησε την παράγραφο 1 του άρθρου 20 του ν. 3889/2010. Με τη νέα διατύπωση προβλέφθηκε ρητά ότι η αναμόρφωση μερικώς ή ολικώς κυρωμένου δασικού χάρτη επιτρέπεται, κατ’ εξαίρεση, και «με τη διόρθωση προδήλων σφαλμάτων».

Μέχρι τότε, το άρθρο 20 συνέδεε την αναμόρφωση του κυρωμένου χάρτη κυρίως με την ενσωμάτωση διοικητικών και δικαστικών πράξεων ή με άλλες ειδικά καθορισμένες περιπτώσεις. Η προσθήκη του 2022 επέκτεινε τη δυνατότητα διόρθωσης και σε εμφανή λάθη της ίδιας της χαρτογράφησης, ακόμη και όταν έχει ολοκληρωθεί η κύρωση.

Έτσι, η κύρωση του χάρτη εξακολουθεί να παράγει δεσμευτικά αποτελέσματα, αλλά δεν καθιστά αμετάβλητο ένα αποδεδειγμένα λανθασμένο θεματικό ή χαρτογραφικό στοιχείο.

Χωρίς παράβολο και χωρίς ακυρωτική δίκη

Η αίτηση διόρθωσης πρόδηλου σφάλματος αποτελεί ατελή διοικητική διαδικασία. Ο πολίτης δεν πληρώνει το παράβολο που προβλέπεται για την υποβολή αντίρρησης, ενώ δεν χρειάζεται να προσφύγει εξαρχής στο ΣτΕ κατά της πράξης κύρωσης του δασικού χάρτη.

Αυτό έχει πρακτική σημασία για ιδιοκτήτες οι οποίοι έχασαν τις προθεσμίες των αντιρρήσεων ή ανακάλυψαν αργότερα, συνήθως κατά την προετοιμασία μεταβίβασης ή την έκδοση οικοδομικής άδειας, ότι το αγροτεμάχιό τους έχει ενταχθεί σε δασικό πολύγωνο.

Η απαλλαγή από το παράβολο δεν σημαίνει ότι ο φάκελος δεν έχει άλλα έξοδα. Συνήθως απαιτείται τεχνική υποστήριξη από μηχανικό ή δασολόγο, ακριβής εντοπισμός της έκτασης, τεχνική έκθεση και ψηφιακά γεωχωρικά αρχεία.

Τι θεωρείται πρόδηλο σφάλμα

Οι κατηγορίες καθορίζονται στην υπουργική απόφαση 153394/919/12.4.2017, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 1366/21.4.2017. Ως πρόδηλα αναγνωρίζονται προφανή τεχνικά ή χαρτογραφικά λάθη και εμφανώς εσφαλμένες αποδόσεις του χαρακτήρα μιας έκτασης.

Η απόφαση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη λανθασμένη τοποθέτηση οριογραμμών, την εκ παραδρομής παράλειψη σαφώς αγροτικής έκτασης μέσα σε δασικό πολύγωνο και το αντίστροφο, την εμφανώς λανθασμένη απεικόνιση αγροτικής έκτασης ως δασικής, λάθη στη βάση δεδομένων και σφάλματα που προκλήθηκαν από προβληματικά ή παραμορφωμένα φωτογραφικά υπόβαθρα.

Η συνηθέστερη κατηγορία είναι η περίπτωση 3, που αφορά «παράλειψη ή λάθος απεικόνισης θεματικών εκτάσεων», δηλαδή λάθος ως προς τη μορφή ή τον χαρακτήρα του εδάφους.

Οι οκτώ περιπτώσεις Β1 έως Β8

Η αναφορά στην υπουργική απόφαση στις περιπτώσεις Β1 έως Β8 δεν περιγράφει οκτώ διαφορετικά είδη δικαιολογητικών, αλλά τις οκτώ βασικές κατηγορίες προδήλων σφαλμάτων που απαριθμούνται στο κεφάλαιο Β της υπουργικής απόφασης.

Πρόκειται για λάθη στα χαρτογραφικά υπόβαθρα, λανθασμένη θέση θεματικών οριογραμμών, παράλειψη ή λανθασμένη απεικόνιση θεματικών εκτάσεων, λάθη στις εγγραφές των στοιχείων, προβλήματα από την επεξεργασία εικόνων, λανθασμένη συμπερίληψη πεδινών χορτολιβαδικών, βραχωδών ή πετρωδών εκτάσεων, αντίστοιχα λάθη σε ιδιωτικές εκτάσεις αυτών των κατηγοριών και συμπερίληψη τεχνητών δασικών φυτειών ως φυσικών δασών ή δασικών εκτάσεων.

Η φράση «χωρίς διοικητική πράξη» σημαίνει ότι το αίτημα δεν στηρίζεται, για παράδειγμα, σε παραχωρητήριο, πράξη χαρακτηρισμού, απόφαση άρσης αναδάσωσης ή άλλη ήδη εκδοθείσα διοικητική πράξη που απλώς δεν ενσωματώθηκε στον χάρτη. Βασίζεται στο ίδιο το εμφανές λάθος της χαρτογράφησης.

Ο φάκελος δεν σταματά στην τοπική Διεύθυνση Δασών

Ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή στη διοικητική διαδρομή προκύπτει από το έγγραφο του γενικού γραμματέα Δασών ΥΠΕΝ/ΔΔΕΥ/34066/1025/29.3.2023, με ΑΔΑ 63664653Π8-ΒΨΖ, το οποίο δίνει οδηγίες για την αναμόρφωση των κυρωμένων δασικών χαρτών.

Για τα αιτήματα που εμπίπτουν στις περιπτώσεις Β1 έως Β8 και δεν συνδέονται με διοικητική πράξη, η αρμόδια Διεύθυνση Δασών συντάσσει θετική ή αρνητική εισήγηση. Ο φάκελος, όμως, δεν ολοκληρώνεται ούτε απορρίπτεται οριστικά στο τοπικό επίπεδο. Μαζί με την αίτηση του πολίτη, την τεχνική έκθεση και τα υπόλοιπα στοιχεία διαβιβάζεται ιεραρχικά στη Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος για έγκριση.

Στη διαδρομή μεσολαβούν η Διεύθυνση Συντονισμού και Επιθεώρησης Δασών και η αρμόδια Επιθεώρηση Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής, οι οποίες διατυπώνουν επίσης τις απόψεις τους.

Τι αλλάζει σε σχέση με τον παλαιότερο προληπτικό έλεγχο

Η οδηγία έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δεν αφήνει την τελική τύχη του αιτήματος αποκλειστικά στην αρχική κρίση της τοπικής υπηρεσίας. Η Διεύθυνση Δασών εξακολουθεί να αξιολογεί τον φάκελο και μπορεί να εισηγηθεί αρνητικά, αλλά για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις ο φάκελος αποστέλλεται στα ανώτερα διοικητικά επίπεδα και στη Γενική Διεύθυνση του υπουργείου.

Κατά την προηγούμενη διαδικασία, πριν από την κύρωση, εάν ένα αίτημα δεν αναγνωριζόταν ως πρόδηλο σφάλμα, μπορούσε να προωθηθεί ως αντίρρηση, με την αντίστοιχη καταβολή παραβόλου και εξέταση από Επιτροπή Εξέτασης Αντιρρήσεων. Η υπουργική απόφαση του 2017 προβλέπει πράγματι ότι, κατά το στάδιο της ανάρτησης, τα σχετικά αιτήματα προωθούνταν στις ΕΠΕΑ μαζί με εισήγηση της Διεύθυνσης Δασών.

Μετά την κύρωση, αντιθέτως, εφαρμόζεται η ειδική διαδικασία αναμόρφωσης: υποβάλλεται δωρεάν αίτηση, συντάσσεται θετική ή αρνητική εισήγηση και ο φάκελος ακολουθεί την προβλεπόμενη ιεραρχική πορεία προς το υπουργείο.

Απαιτείται γεωχωρικά εξασφαλισμένο αίτημα

Η εγκύκλιος του 2023 προβλέπει ότι τα αιτήματα αναμόρφωσης πρέπει να είναι «γεωχωρικά εξασφαλισμένα» και να υποβάλλονται σε ψηφιακή μορφή, ενδεικτικά με αρχεία txt, dxf ή shp. Με απλά λόγια, πρέπει να προσδιορίζεται με ακρίβεια στον χάρτη το τμήμα για το οποίο ζητείται διόρθωση, με συντεταγμένες και σαφές ψηφιακό πολύγωνο.

Ο φάκελος πρέπει να εξηγεί ποιο ακριβώς είναι το λάθος, πώς προέκυψε και γιατί εμπίπτει σε μία από τις αναγνωρισμένες κατηγορίες προδήλου σφάλματος. Εάν κατά τον έλεγχο διαπιστωθεί ότι το ίδιο λάθος επηρεάζει ευρύτερη ή όμορη έκταση, η υπηρεσιακή εισήγηση μπορεί να περιλάβει και το ευρύτερο πολύγωνο.

Η τελική έξοδος από τον δασικό χάρτη

Η υποβολή της αίτησης δεν αποχαρακτηρίζει αυτόματα το ακίνητο. Εφόσον, όμως, το αίτημα εγκριθεί, αναμορφώνεται το αντίστοιχο τμήμα του δασικού χάρτη και η Διεύθυνση Συντονισμού και Επιθεώρησης Δασών αποστέλλει το αναμορφωμένο τμήμα στον γενικό γραμματέα Δασών για την έκδοση νέας απόφασης κύρωσης, η οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Από την ολοκλήρωση αυτή αίρεται το συγκεκριμένο εμπόδιο του λανθασμένου δασικού χαρακτηρισμού. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να προχωρήσει σε μεταβίβαση ή να εξετάσει την έκδοση οικοδομικής άδειας, εφόσον πληρούνται και οι υπόλοιπες ιδιοκτησιακές, κτηματολογικές, πολεοδομικές και περιβαλλοντικές προϋποθέσεις.

Αναμένεται μεγάλο κύμα αιτήσεων

Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές με γνώση της λειτουργίας των δασικών χαρτών και των προβλημάτων που έχουν ανακύψει στην εφαρμογή τους, η δυνατότητα αυτή αναμένεται να αξιοποιηθεί εντονότερα το επόμενο διάστημα. Χιλιάδες ιδιοκτήτες έχουν αφήσει ακίνητα σε πολυετή εκκρεμότητα, είτε επειδή δεν ενημερώθηκαν εγκαίρως είτε επειδή θεώρησαν ότι μετά την κύρωση απέμενε μόνο η δικαστική οδός.

Η διαδικασία δεν εγγυάται ότι κάθε αίτημα θα γίνει δεκτό. Δεν επιτρέπει επίσης νέα φωτοερμηνευτική αξιολόγηση μιας οριακής περίπτωσης με μοναδικό επιχείρημα τη διαφωνία του ιδιοκτήτη. Δημιουργεί, ωστόσο, σαφή διοικητική διέξοδο για πραγματικά, τεκμηριωμένα και εμφανή λάθη, χωρίς παράβολο και χωρίς να αποτελεί αναγκαίο πρώτο βήμα η προσφυγή στο ΣτΕ.

Το  ecopres έχει παρουσιάσει αναλυτικά τη δυνατότητα διόρθωσης κυρωμένου δασικού χάρτη και τη διαδικασία που ενεργοποιήθηκε με την εγκύκλιο του ΥΠΕΝ στα δημοσιεύματα: «Δασικοί χάρτες: διόρθωση σφάλματος μετά την κύρωση»  και «Δασικοί χάρτες: εγκύκλιος ΥΠΕΝ για να “ξεπρασινίσουν” ακίνητα».