ΕΑΓΜΕ: Ανησυχητικά ευρήματα για υπόγεια νερά σε 7 περιοχές της χώρας

Σοβαρές πιέσεις στα υπόγεια αποθέματα νερού της χώρας, εξαιτίας της παρατεταμένης ανομβρίας, των υπεραντλήσεων και της ρύπανσης, αποκαλύπτει η νέα εθνική καταγραφή της ΕΑΓΜΕ. Σχεδόν τρεις στους δέκα σταθμούς παρακολούθησης εμφανίζουν κακή ποσοτική ή ποιοτική κατάσταση, με μεγαλύτερα προβλήματα στην ανατολική Ελλάδα. Τα ευρήματα προκύπτουν από την επιστημονική παρακολούθηση 588 υπόγειων υδατικών συστημάτων σε ολόκληρη τη χώρα.

Η νέα εικόνα των υπόγειων νερών

Την έκταση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα υπόγεια νερά της Ελλάδας καταγράφει η Έκθεση Αποτελεσμάτων 2025 του έργου «Δίκτυο Παρακολούθησης Υπόγειων Νερών Ελλάδας», την οποία δημοσιοποίησε η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ). Η έκθεση αποτυπώνει τις συνέπειες μιας περιόδου τεσσάρων έως πέντε ετών ανομβρίας, σε συνδυασμό με την εντατική εκμετάλλευση των υπόγειων υδροφορέων, ιδιαίτερα για αρδευτικές και άλλες ανθρώπινες ανάγκες.

Η σημαντικότερη διαπίστωση είναι ότι σε αρκετές περιοχές οι ποσότητες νερού που αντλούνται ξεπερνούν εκείνες που αναπληρώνονται φυσικά κάθε χρόνο. Έτσι, μειώνονται σταδιακά τα διαθέσιμα αποθέματα και αυξάνεται ο κίνδυνος προβλημάτων υδροδότησης και άρδευσης.

Τα αποτελέσματα βασίζονται σε ένα εκτεταμένο δίκτυο 2.074 σταθμών ελέγχου, που περιλαμβάνει γεωτρήσεις, πηγές και φρέατα, με παρακολούθηση 588 υπόγειων υδατικών συστημάτων.

Σε κακή κατάσταση σχεδόν τρεις στους δέκα σταθμούς

Τα ποσοστά που δημοσιοποιεί η ΕΑΓΜΕ αποκαλύπτουν σημαντικά προβλήματα τόσο στην επάρκεια όσο και στην ποιότητα των υπόγειων υδάτων. Ως προς την ποσοτική κατάσταση, δηλαδή τη διαθεσιμότητα και την κατάσταση των αποθεμάτων, το 58,3% των σταθμών χαρακτηρίζεται καλό και το 28,4% κακό, ενώ στο 13,3% η κατάσταση παραμένει άγνωστη.

Αντίστοιχα, από την αξιολόγηση της ποιότητας προκύπτει ότι το 53,9% των σταθμών βρίσκεται σε καλή κατάσταση και το 28,6% σε κακή. Σε ποσοστό 11,6% καταγράφονται υπερβάσεις που αποδίδονται σε φυσικά αίτια, ενώ για το υπόλοιπο 5,9% δεν υπάρχει καθορισμένη αξιολόγηση.

Τα ποσοστά αφορούν τους σταθμούς παρακολούθησης και δεν πρέπει να συγχέονται με αντίστοιχα ποσοστά του συνολικού όγκου νερού της χώρας ή του αριθμού των υδατικών συστημάτων.

Οι επτά περιοχές με τις μεγαλύτερες πιέσεις

Η γεωγραφική κατανομή των προβλημάτων δείχνει ότι η ανομβρία επιβαρύνει περισσότερο το ανατολικό τμήμα της Ελλάδας. Η ΕΑΓΜΕ εντοπίζει σημαντικές συνέπειες στη Θεσσαλία, την Ανατολική Πελοπόννησο, την Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου, τη Θράκη, την Ανατολική Στερεά Ελλάδα και τη Μακεδονία.

Στις περιοχές αυτές η μειωμένη φυσική αναπλήρωση των υδροφορέων συνδυάζεται με την αυξημένη ζήτηση νερού. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όπου η γεωργική παραγωγή εξαρτάται από γεωτρήσεις και όπου οι ανάγκες ύδρευσης αυξάνονται εποχικά.

Αντίθετα, η Δυτική Στερεά Ελλάδα, η Δυτική Πελοπόννησος και η Ήπειρος εμφανίζουν ευνοϊκότερες συνθήκες υπόγειων αποθεμάτων, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης.

Η γεωγραφική διαφοροποίηση αναδεικνύει την ανάγκη διαχείρισης του νερού με βάση τα χαρακτηριστικά και τις πραγματικές δυνατότητες κάθε υδροφορέα.

Νιτρορύπανση, θαλάσσια διείσδυση και επιβαρύνσεις

Εκτός από τη μείωση των αποθεμάτων, η έκθεση καταγράφει σοβαρές πιέσεις στην ποιότητα του υπόγειου νερού.

Στις αγροτικές περιοχές εντοπίζεται νιτρορύπανση, η οποία συνδέεται κυρίως με τις γεωργικές δραστηριότητες και τη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων.

Στις παράκτιες περιοχές, η εντατική άντληση μπορεί να επιτρέψει στο θαλασσινό νερό να εισχωρήσει στους υπόγειους υδροφορείς. Το φαινόμενο, γνωστό ως υφαλμύρινση, αυξάνει την αλατότητα και περιορίζει τη δυνατότητα αξιοποίησης του νερού.

Παράλληλα, στην Αττική, την Ανατολική Στερεά Ελλάδα, τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία καταγράφονται ποιοτικές επιβαρύνσεις ανθρωπογενούς προέλευσης από ιχνοστοιχεία ή οργανικές ενώσεις.

Η επιστημονική αξιολόγηση διαχωρίζει αυτές τις περιπτώσεις από υπερβάσεις που οφείλονται στη φυσική γεωλογική σύσταση των πετρωμάτων, κυρίως στη Μακεδονία.

Χιλιάδες μετρήσεις και αναλύσεις από την ΕΑΓΜΕ

Η ετήσια έκθεση στηρίζεται σε τέσσερις περιόδους μετρήσεων, με 4.200 ποσοτικές και 4.850 φυσικοχημικές μετρήσεις πεδίου. Στα εργαστήρια πραγματοποιήθηκαν 4.650 αναλύσεις κύριων ιόντων, 1.700 αναλύσεις ιχνοστοιχείων και 160 αναλύσεις φυτοφαρμάκων και διαλυτών. Στην υλοποίηση συμμετείχαν 48 γεωλόγοι και τεχνικοί, οκτώ χημικοί και χημικοί μηχανικοί, με συνολικά 20 συνεργεία πεδίου.

Την έκθεση συνέταξε το Τμήμα Υδρογεωλογίας και Υδρολογίας της Διεύθυνσης Υδατικών Πόρων και Γεωθερμίας της ΕΑΓΜΕ, με την επιστημονική επίβλεψη του προϊσταμένου του Τμήματος, Βασίλειου Ζόραπα, και τη συνδρομή επιστημονικού, τεχνικού και διοικητικού προσωπικού. Η δημοσιευμένη ανακοίνωση δεν κατονομάζει άλλους επιμέρους επιστημονικούς υπευθύνους.

Το έργο εντάσσεται στο Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης Υδάτων και υλοποιείται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, με τους φορείς και τους σταθμούς παρακολούθησης να καθορίζονται από την ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΠΔΥΠ/107168/1444/2021 (ΦΕΚ Β΄ 5384).

Τα δεδομένα για τα μέτρα αντιμετώπισης της λειψυδρίας

Η εθνική καταγραφή παρέχει στις αρμόδιες υπηρεσίες, στους δήμους, στις περιφέρειες και στους φορείς διαχείρισης νερού επιστημονικά στοιχεία για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων. Τα αποτελέσματα μπορούν να αξιοποιηθούν για τον έλεγχο των αντλήσεων, την προστασία περιοχών που παρουσιάζουν υφαλμύρινση, την πρόληψη της αγροτικής ρύπανσης και την καλύτερη κατανομή των διαθέσιμων υδατικών πόρων.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η παρατεταμένη ανομβρία, όταν συνδυάζεται με υπερεκμετάλλευση και ρύπανση, δημιουργεί σωρευτικές πιέσεις στα υπόγεια νερά. Η αντιμετώπισή τους προϋποθέτει συνεχή επιστημονική παρακολούθηση και μέτρα προσαρμοσμένα στις ανάγκες κάθε περιοχής.