Εξοικονομώ: λήγει η μικρή παράταση, τελική απόφαση για χιλιάδες εκκρεμή έργα

Σε οριακό σημείο βρίσκονται τα ενεργά προγράμματα «Εξοικονομώ», καθώς την Παρασκευή 17 Ιουλίου 2026 λήγει η μικρή παράταση που ανακοίνωσε το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας,  η οποία κρίθηκε ανεπαρκής από την τεχνική κοινότητα και τους επαγγελματικούς φορείς.

Υπό την πίεση των πραγματικών προβλημάτων υλοποίησης, του κινδύνου να μείνουν ημιτελή ή να απενταχθούν χιλιάδες έργα και των συνεχών αιτημάτων για νέα λύση, το ΥΠΕΝ βρίσκεται ενώπιον τελικών αποφάσεων.

Εφόσον τα χρονικά όρια του Ταμείου Ανάκαμψης δεν επιτρέψουν νέα παράταση, εξετάζεται ως εναλλακτικό σενάριο η μεταφορά των εκκρεμών παρεμβάσεων σε πρόγραμμα-«γέφυρα» ή σε άλλο χρηματοδοτικό εργαλείο. Μια τέτοια λύση, όμως, κινδυνεύει να ανοίξει νέο κύκλο καθυστερήσεων, ελέγχων και μεγάλης ταλαιπωρίας για ιδιοκτήτες και μηχανικούς.

Τελειώνει η «οριστική» παράταση της 17ης Ιουλίου

Στις 26 Ιουνίου 2026 το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοίνωσε ότι η προθεσμία ολοκλήρωσης των εργασιών για όλα τα προγράμματα «Εξοικονομώ», που χρηματοδοτούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας παρατείνεται έως την Παρασκευή 17 Ιουλίου 2026. Δείτε εδώ στο ecopress

Η απόφαση αφορά τα προγράμματα «Εξοικονομώ 2021», «Εξοικονομώ 2023», «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους», «Εξοικονομώ 2025» και «Εξοικονομώ – Επιχειρώ & Αλλάζω Συσκευή στις Επιχειρήσεις».

Το ΥΠΕΝ είχε ξεκαθαρίσει ότι, «με δεδομένη την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η νέα προθεσμία είναι οριστική και δεν προβλέπεται περαιτέρω παράτασή της». Παράλληλα, κάλεσε τους ωφελουμένους να προχωρήσουν άμεσα στις απαιτούμενες ενέργειες για την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων.

Μηχανικοί και φορείς επισήμαναν ότι ένα τόσο σύντομο διάστημα παράτασης δύο εβδομάδων δεν μπορεί να καλύψει καθυστερήσεις μηνών, οι οποίες συνδέονται με την αξιολόγηση αιτήσεων, τις τραπεζικές διαδικασίες, τις παραδόσεις υλικών, την εκτέλεση εργασιών, την έκδοση ενεργειακών πιστοποιητικών και την ολοκλήρωση των ηλεκτρονικών φακέλων.

Η πραγματικότητα των έργων πιέζει τις αποφάσεις

Παρά την επίσημη θέση περί «οριστικής» προθεσμίας, η εικόνα που καταγράφεται στην αγορά αναγκάζει την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ να σταθμίσει εκ νέου τις επιπτώσεις.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΥΠΕΝ, που δημοσιοποιήθηκαν μετά την ανακοίνωση της παράτασης, από 139.649 εγκεκριμένες υπαγωγές στα τέσσερα νεότερα προγράμματα είχαν ολοκληρωθεί 69.665 έργα, ενώ 69.984 παρέμεναν ανοιχτά ή ημιτελή.

Το μεγαλύτερο μέρος των εκκρεμοτήτων συγκεντρώνεται στο «Εξοικονομώ 2025», όπου 37.829 εγκεκριμένα έργα εμφανίζονταν ακόμη σε εξέλιξη. Παράλληλα, παρέμεναν ανολοκλήρωτα 14.938 έργα του «Εξοικονομώ 2023», 12.864 έργα του «Εξοικονομώ 2021» και 4.353 παρεμβάσεις του προγράμματος για νέους.

Η λήξη της προθεσμίας επομένως, συνδέεται με την τύχη χιλιάδων κατοικιών, με ήδη εκτελεσμένες εργασίες, με συμβάσεις που έχουν υπογραφεί, με παραγγελίες υλικών και με χρήματα που έχουν καταβληθεί από ιδιοκτήτες ή έχουν ήδη διοχετευθεί μέσω προκαταβολών.

Το «Εξοικονομώ 2025» στο επίκεντρο του προβλήματος

Η μεγαλύτερη πίεση αφορά το «Εξοικονομώ 2025», καθώς πολλοί δικαιούχοι άρχισαν να υλοποιούν τις παρεμβάσεις με μεγάλη καθυστέρηση, χωρίς αυτό να οφείλεται αποκλειστικά σε δική τους ευθύνη.

Οι εγκρίσεις, οι έλεγχοι δικαιολογητικών και οι διαδικασίες ενεργοποίησης της χρηματοδότησης απορρόφησαν σημαντικό μέρος του διαθέσιμου χρόνου. Σε αρκετές περιπτώσεις, ειδικές κατηγορίες δικαιούχων, όπως κάτοικοι εξωτερικού ή άτομα με αναπηρία, χρειάστηκε να περάσουν από πρόσθετους ελέγχους πριν μπορέσουν να προχωρήσουν.

Το αποτέλεσμα είναι να ζητείται τώρα από ιδιοκτήτες, μηχανικούς, τεχνικά συνεργεία, ενεργειακούς επιθεωρητές και προμηθευτές να συμπυκνώσουν σε λίγες ημέρες διαδικασίες που απαιτούν πολύ μεγαλύτερο χρόνο.

Δεν αρκεί να έχουν εκτελεστεί οι εργασίες. Πρέπει να εκδοθεί το δεύτερο Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης, να συγκεντρωθούν τα παραστατικά, να ολοκληρωθούν οι πληρωμές, να ελεγχθούν τα τεχνικά στοιχεία και να υποβληθεί πλήρης φάκελος στο πληροφοριακό σύστημα.

Κίνδυνος απένταξης και επιστροφής προκαταβολών

Για τις αιτήσεις, που δεν θα ολοκληρωθούν εμπρόθεσμα, θεωρείται δεδομένη η απώλεια του υπολοίπου της επιδότησης και υπάρχει κίνδυνος απένταξης των έργων και επιστροφής προκαταβολών.

Σε αρκετά έργα έχουν ήδη καταβληθεί προκαταβολές που φθάνουν περίπου στο 70% της δημόσιας ενίσχυσης. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον ένα έργο απενταχθεί, ενδέχεται να ενεργοποιηθούν διαδικασίες επιστροφής χρημάτων, ακόμη και όταν έχει εκτελεστεί σημαντικό τμήμα των παρεμβάσεων.

Στο ΥΠΕΝ εξετάζεται διαφορετική αντιμετώπιση για τους δικαιούχους, που εγκατέλειψαν τα έργα τους και διαφορετική για εκείνους που έχουν υπογράψει συμβάσεις, έχουν πραγματοποιήσει δαπάνες και προσπαθούν αποδεδειγμένα να ολοκληρώσουν τις επενδύσεις τους, αλλά δεν προλαβαίνουν για αντικειμενικούς λόγους.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που καθιστά αναγκαία μια τελική πολιτική και χρηματοδοτική απόφαση, πριν ή αμέσως μετά τη λήξη της 17ης Ιουλίου.

Ανεπαρκής η παράταση, λένε μηχανικοί και φορείς

Μετά την ανακοίνωση της μικρής παράτασης από το ΥΠΕΝ, οι παρεμβάσεις των φορέων δεν σταμάτησαν. Αντιθέτως, η παράταση χαρακτηρίστηκε ολιγοήμερη και ανεπαρκής, καθώς δεν αντιμετωπίζει τα πραγματικά αδιέξοδα της αγοράς.

Στις 3 Ιουλίου κατατέθηκε στη Βουλή ερώτηση με θέμα την «έντονη διαμαρτυρία του ΠΑΣΔΜΗΠ για την ανεπαρκή παράταση του “Εξοικονομώ 2025” και τα λειτουργικά αδιέξοδα της αγοράς», μεταφέροντας σε κοινοβουλευτικό επίπεδο την πίεση των μηχανικών για ουσιαστική λύση.

Ακολούθησε νέα παρέμβαση του ΤΕΕ Τμήματος Κεντρικής Μακεδονίας, το οποίο στις 9 Ιουλίου ζήτησε παράταση της προθεσμίας και παράλληλα τη λήψη μεταβατικών μέτρων για τα έργα που δεν μπορούν να κλείσουν εγκαίρως.

Το αίτημα περιλαμβάνει τη δυνατότητα μεταφοράς των εκκρεμών αιτήσεων σε «πρόγραμμα-γέφυρα» ή σε άλλο κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο, ώστε να μη χαθούν οι εγκεκριμένες επενδύσεις εξαιτίας καθυστερήσεων που δεν προκάλεσαν οι πολίτες και οι μηχανικοί.

Το ΥΠΕΝ ενώπιον τελικών αποφάσεων

Με την προθεσμία να εκπνέει, το υπουργείο καλείται να επιλύσει μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση.

Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι δεσμευτικές ημερομηνίες του Ταμείου Ανάκαμψης. Οι δαπάνες πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί, ελεγχθεί και πιστοποιηθεί μέσα σε αυστηρά ευρωπαϊκά χρονικά όρια. Το ΥΠΕΝ έχει ήδη δηλώσει ότι η 17η Ιουλίου είναι η τελική προθεσμία και ότι δεν προβλέπεται νέα παράταση.

Από την άλλη πλευρά βρίσκεται η πραγματικότητα χιλιάδων έργων, που δεν έχουν ολοκληρωθεί, παρά το γεγονός ότι έχουν εγκριθεί, συμβασιοποιηθεί ή χρηματοδοτηθεί εν μέρει.

Οι τελικές αποφάσεις δεν μπορούν να περιοριστούν σε μια οριζόντια επιλογή ανάμεσα στην ολοκλήρωση και την απένταξη. Τεχνικοί παράγοντες λένε ότι θα πρέπει να καθοριστούν κριτήρια, που θα διαχωρίζουν τις ανενεργές αιτήσεις από τα πραγματικά ενεργά έργα, στα οποία υπάρχουν παραγγελίες, παραστατικά, συμβάσεις και εκτελεσμένες εργασίες.

Στο τραπέζι άλλοι πόροι και πρόγραμμα-«γέφυρα»

Ένα από τα σενάρια  που εξετάζονται στο ΥΠΕΝ προβλέπει τη συνέχιση της χρηματοδότησης των πραγματικά ενεργών έργων από άλλους διαθέσιμους πόρους, όπως του ΕΣΠΑ, εφόσον αυτοί εξασφαλιστούν. Δεν έχει, ωστόσο, ληφθεί σχετική απόφαση και παραμένει ανοιχτό τόσο το ζήτημα της χρηματοδότησης όσο και ο διοικητικός τρόπος μεταφοράς των αιτήσεων.

Ως εναλλακτική λύση εξετάζεται η δημιουργία ενός νέου προγράμματος-«γέφυρα» ή άλλης μεταβατικής διευθέτησης, μέσω του ΕΣΠΑ, εθνικών πόρων ή διαφορετικού χρηματοδοτικού εργαλείου.

Η πρόταση για πρόγραμμα-«γέφυρα» έχει ήδη τεθεί επίσημα από τμήματα του ΤΕΕ ως αναγκαίο δίχτυ προστασίας, στην περίπτωση που δεν μπορεί να δοθεί νέα παράταση εντός του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η «γέφυρα» μπορεί να σώσει τα έργα, αλλά όχι χωρίς κόστος

Ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο μπορεί να αποτρέψει τις μαζικές απεντάξεις και να προστατεύσει τους ιδιοκτήτες, που έχουν ήδη επενδύσει χρήματα. Δεν αποτελεί, όμως, αυτομάτως μια απλή και γρήγορη λύση.

Η μεταφορά χιλιάδων έργων σε νέο πρόγραμμα θα απαιτήσει νέο θεσμικό πλαίσιο, εξασφάλιση πόρων, υπουργικές αποφάσεις, τεχνικές προσαρμογές στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες και πιθανό επανέλεγχο των αιτήσεων.

Θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί εάν θα διατηρηθούν οι υφιστάμενες αποφάσεις υπαγωγής, οι προϋπολογισμοί και τα ποσοστά επιδότησης ή εάν οι δικαιούχοι θα χρειαστεί να περάσουν από νέα διαδικασία ένταξης.

Η επιλογή αυτή μπορεί, συνεπώς, να διασώσει τη χρηματοδότηση, αλλά είναι πιθανό να προκαλέσει νέο κύκλο καθυστερήσεων και γραφειοκρατίας. Οι ιδιοκτήτες θα παραμείνουν για μεγαλύτερο διάστημα σε οικονομική αβεβαιότητα, ενώ οι μηχανικοί θα κληθούν να διαχειριστούν νέες τροποποιήσεις, ελέγχους και υποβολές για έργα που θεωρούσαν ότι βρίσκονταν κοντά στην ολοκλήρωση.

Παγωμένες πληρωμές και ανοιχτές υποχρεώσεις

Μια παρατεταμένη μεταβατική περίοδος θα έχει άμεσες συνέπειες σε ολόκληρη την αλυσίδα υλοποίησης.

Ιδιοκτήτες που έχουν καταβάλει ίδια κεφάλαια ή έχουν αναλάβει δάνεια θα περιμένουν να μάθουν εάν και πότε θα καλυφθούν οι δαπάνες τους.

Προμηθευτές και τεχνίτες μπορεί να παραμένουν απλήρωτοι, ενώ οι μηχανικοί θα εξακολουθούν να φέρουν την ευθύνη παρακολούθησης των έργων χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Παράλληλα, μπορεί να απαιτηθεί επικαιροποίηση προσφορών και συμβάσεων, καθώς οι τιμές των υλικών και των υπηρεσιών ενδέχεται να αλλάξουν μέχρι να ενεργοποιηθεί το νέο πρόγραμμα.

Ακόμη και εργασίες που έχουν ήδη εκτελεστεί μπορεί να χρειαστεί να ελεγχθούν με νέους κανόνες, εφόσον η μεταφορά σε διαφορετικό χρηματοδοτικό πλαίσιο συνοδευτεί από αλλαγή των όρων επιλεξιμότητας.

Η τελική επιλογή πρέπει να προστατεύσει τους συνεπείς δικαιούχους

Το βασικό αίτημα που διατυπώνουν οι τεχνικοί φορείς είναι να μη φορτωθούν οι πολίτες και οι μηχανικοί τις συνέπειες καθυστερήσεων, που προκλήθηκαν από τις διαδικασίες αξιολόγησης, τις τράπεζες, τις πλατφόρμες ή τη διοικητική διαχείριση των προγραμμάτων.

Η όποια τελική λύση θα πρέπει να προστατεύει κατά προτεραιότητα τις αιτήσεις στις οποίες έχει αποδειχθεί πραγματική πρόοδος. Δηλαδή τα έργα για τα οποία έχουν υπογραφεί συμβάσεις, έχουν εκδοθεί παραστατικά, έχουν παραγγελθεί υλικά ή έχουν ήδη εκτελεστεί σημαντικές παρεμβάσεις.

Παράλληλα, απαιτείται σαφής και έγκαιρη ενημέρωση για το τι θα ισχύσει από τις 18 Ιουλίου, ώστε να μη βρεθούν χιλιάδες δικαιούχοι αντιμέτωποι με αιφνιδιαστικές απεντάξεις ή απαιτήσεις επιστροφής προκαταβολών.

Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση θα πρέπει να ληφθεί άμεσα. Διαφορετικά, η προσπάθεια διάσωσης των έργων μπορεί να μετατραπεί σε έναν νέο, μακρύ κύκλο αναμονής, αβεβαιότητας και ταλαιπωρίας για τους ιδιοκτήτες και τους μηχανικούς