«Για τη μεταφορά και αποθήκευση Co₂ στη θαλάσσια περιοχή Θάσου»

Της Μαργαρίτας Καραβασίλη*

Άρθρο Καταγγελίας με αφορμή απόφαση της κυβέρνησης που παραδίδει στην εταιρεία EnEarth, θυγατρική της Energean, ισραηλο-βρετανικών κεφαλαίων, την αποθήκευση ως και 3 εκατομμυρίων τόνων CO2 ετησίως για τα επόμενα τριάντα χρόνια, αξιοποιώντας την λεγόμενη καινοτόμο τεχνολογία, αυτή της δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS) στον θαλάσσιο χώρο μεταξύ Θάσου και Καβάλας το οποίο θα προέρχεται από ρυπογόνες βιομηχανικές δραστηριότητες της ευρύτερης περιοχής, της χώρας και του εξωτερικού (σταθμοί παραγωγής ενέργειας, μονάδες καύσης αποβλήτων, διυλιστήρια, εγκαταστάσεις παραγωγής πλαστικών, λιπασμάτων και τσιμέντου, κλπ.) στο πλαίσιο δημιουργίας του μεγαλύτερου βιομηχανικού/εμπορικού αποθηκευτικού κόμβου CO2 στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Θάσος δεν είναι αποθήκη ρύπων

Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση εργαλειοποιείται ολοένα και περισσότερο, η σχεδιαζόμενη μεταφορά και υποθαλάσσια αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στη θαλάσσια περιοχή της Θάσου δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική πρόταση. Αποτελεί πολιτική επιλογή με βαρύ περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Πίσω από το λεξιλόγιο της «καινοτομίας», της «βιωσιμότητας» και της «πράσινης μετάβασης» διαγράφεται ο κίνδυνος μιας σιωπηλής μετατροπής της θάλασσας σε χώρο απόκρυψης της ρύπανσης.

Η Θάσος, νησί ταυτισμένο με το φως, το νερό και την ισορροπία ανθρώπου και φύσης, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνικό παράρτημα της βαριάς βιομηχανίας. Η επιλογή της περιοχής δεν είναι ουδέτερη· είναι βαθιά πολιτική και αποκαλύπτει μια λογική χωρικής θυσίας, όπου οι περιφέρειες καλούνται να σηκώσουν βάρη που δεν τους αναλογούν.

Περιβαλλοντικός κίνδυνος σε ένα εύθραυστο οικοσύστημα

Η θαλάσσια περιοχή της Θάσου αποτελεί μέρος ενός πολύπλοκου και εύθραυστου οικοσυστήματος, με υψηλή βιοποικιλότητα και κρίσιμο ρόλο για την οικολογική ισορροπία του Βόρειου Αιγαίου. Κάτω από την επιφάνεια των ήρεμων νερών εκτείνεται ένα γεωλογικό και βιολογικό πλέγμα που δεν επιδέχεται απλουστεύσεις.

Η έγχυση και μακροχρόνια αποθήκευση CO₂ στο θαλάσσιο υπέδαφος ενέχει τεκμηριωμένους κινδύνους: πιθανές διαρροές, τοπική οξίνιση των υδάτων, αλλοίωση των γεωλογικών σχηματισμών. Ακόμη και μικρής κλίμακας αστοχίες μπορούν να επιφέρουν δυσανάλογες επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή, να πλήξουν τα ιχθυαποθέματα και να διαταράξουν τροφικές αλυσίδες που χρειάστηκαν αιώνες για να διαμορφωθούν.

Κι εδώ γεννάται το κρίσιμο ερώτημα: πόσο «αποδεκτός» είναι ένας κίνδυνος όταν αφορά ένα κοινό αγαθό που δεν μπορεί να αποκατασταθεί;

Γεωλογική αβεβαιότητα και σεισμικό ρίσκο

Η περιοχή του Βόρειου Αιγαίου δεν είναι γεωλογικά αδρανής. Αντιθέτως, χαρακτηρίζεται από ενεργό τεκτονική δραστηριότητα και σύνθετα γεωδυναμικά χαρακτηριστικά. Η αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων CO₂ υπό πίεση σε υπόγεια ή υποθαλάσσια κοιτάσματα προσθέτει έναν επιπλέον παράγοντα αβεβαιότητας.

Η διεθνής βιβλιογραφία αναγνωρίζει τον κίνδυνο επαγόμενης σεισμικότητας και γεωμηχανικώναστάθειων σε παρόμοια έργα. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν όλα «θα πάνε καλά» στα χαρτιά, αλλά ποιος θα αναλάβει την ευθύνη αν κάτι πάει στραβά στην πραγματικότητα.

Πλήγμα στην τοπική οικονομία και κοινωνική συνοχή

Η Θάσος δεν ζει δίπλα στη θάλασσα· ζει από αυτήν. Ο τουρισμός, η αλιεία, η μικρής κλίμακας τοπική οικονομία στηρίζονται σε ένα περιβάλλον που παραμένει καθαρό και αξιόπιστο. Η μετατροπή της θαλάσσιας περιοχής σε ζώνη βιομηχανικής διαχείρισης ρύπων απειλεί να διαβρώσει αυτή τη σχέση.

Η παρουσία αγωγών, εγκαταστάσεων και δεξαμενόπλοιων CO₂ δεν αποτελεί απλώς οπτική όχληση· μεταβάλλει τον χαρακτήρα του τόπου. Οι οικονομικές επιπτώσεις μετακυλίονται στους κατοίκους, ενώ τα όποια οφέλη συγκεντρώνονται σε λίγους, ισχυρούς επιχειρηματικούς παίκτες.

Μια ψευδής απάντηση στην κλιματική κρίση

Η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα παρουσιάζεται συχνά ως αναγκαίο εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, στην πράξη λειτουργεί συχνά ως μηχανισμός αναβολής: αναβολής της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, αναβολής της ουσιαστικής αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου.

Αντί να μειώνονται οι εκπομπές στην πηγή, μεταφέρονται αλλού — αυτή τη φορά στον βυθό της θάλασσας. Η ρύπανση δεν εξαφανίζεται· απλώς αποκρύπτεται.

Θεσμικές ευθύνες και πράσινο ξέπλυμα

Το κράτος φέρει πρωταρχική ευθύνη όταν επιλέγει να προωθεί τέτοια έργα χωρίς ουσιαστική κοινωνική συναίνεση. Αντί να λειτουργεί ως εγγυητής του δημοσίου συμφέροντος, υιοθετεί συχνά τον ρόλο του διαχειριστή επενδυτικών επιθυμιών.

Οι εμπλεκόμενες εταιρείες, από την πλευρά τους, επενδύουν σε ένα αφήγημα «βιωσιμότητας», ενώ διατηρούν ανέπαφο το ρυπογόνο μοντέλο τους. Πρόκειται για κλασική περίπτωση πράσινου ξεπλύματος: η περιβαλλοντική γλώσσα χρησιμοποιείται για να εξωραΐσει επιλογές που μεταθέτουν το κόστος στη φύση και στις τοπικές κοινωνίες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων και πολιτικών τεχνολογικής ουδετερότητας, κινδυνεύει να θεσμοθετήσει αυτό το πράσινο ξέπλυμα, αν δεν θέσει αυστηρά περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια.

Συμπέρασμα και αιτήματα – Ένας επίλογος ευθύνης

Η θάλασσα δεν είναι κενός χώρος. Είναι μνήμη, τροφή, ισορροπία, ζωή. Και δεν προσφέρεται για αποθήκευση των αποτυχιών μας.

Η Θάσος δεν χρειάζεται να γίνει ο σιωπηλός αποδέκτης ενός προβλήματος που γεννιέται αλλού. Η κλιματική κρίση απαιτεί θάρρος, όχι τεχνάσματα. Απαιτεί μείωση των εκπομπών, όχι γεωλογική απόκρυψή τους.

Γι’ αυτό και προβάλλουν επιτακτικά τα εξής αιτήματα:

♦ Άμεση αναστολή κάθε σχεδίου μεταφοράς και αποθήκευσης CO₂ στη θαλάσσια περιοχή της Θάσου.

♦ Ανεξάρτητη, διαφανή και επιστημονικά τεκμηριωμένη περιβαλλοντική αξιολόγηση, χωρίς συγκρούσεις συμφερόντων.

♦ Ουσιαστική δημόσια διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, όχι εκ των υστέρων επικοινωνιακές διαδικασίες.

♦ Απόρριψη πρακτικών πράσινου ξεπλύματος και ανακατεύθυνση πόρων σε πολιτικές πραγματικής μείωσης εκπομπών.

♦ Προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων ως προϋπόθεση κάθε κλιματικής πολιτικής.

Γιατί η οικολογική μετάβαση είναι η δίκαιη πράσινη μετάβαση που δεν μετριέται σε τόνους άνθρακα που θάβονται, αλλά σε τόνους άνθρακα που δεν παράγονται και σε  ζωές και τόπους που προστατεύονται.

*Μαργαρίτα Χόνδρου – Καραβασίλη Αρχιτέκτων d.p.l.g. Χωροτάκτης Πολεοδόμος MSc τ. Ειδική Γραμματέας Επιθεώρησης Περιβάλλοντος και Ενέργειας