Γουδή: κλειδωμένο από το ΣτΕ Μητροπολιτικό Πάρκο, μετά την κατεδάφιση του Μπάντμιντον

Του Αργύρη Δεμμερτζή/

Η κατεδάφιση του Μπάντμιντον, στο Γουδή δείχνει κραυγαλέα παράλειψη συμμόρφωσης της διοίκησης, αφού χρειάστηκαν δεκατέσσερα χρόνια για να εφαρμοστεί απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία έκρινε αντισυνταγματική τη νομοθετική μονιμοποίηση της προσωρινής ολυμπιακής εγκατάστασης και επέβαλε την απομάκρυνσή της. Παράλληλα, επαναφέρει στο προσκήνιο τον θεσμοθετημένο προορισμό της συνολικής έκτασης άνω των 5.000 στρεμμάτων Γουδή – Ιλισίων, στην πυκνοδομημένη Αθήνα και στις παρυφές του Υμηττού, για χώρο πρασίνου και Μητροπολιτικό Πάρκο.

-«Η ισχύουσα πολεοδομική νομοθεσία και η νομολογία του ανώτατου δικαστηρίου θέτουν δεσμευτικό φραγμό και – εάν υπάρχουν-, αποκλείουν σχεδιασμούς αλλαγής χρήσεων, μεγάλης δόμησης και εμπορικής αξιοποίησης τύπου Ελληνικού ή Πυρκάλ στο Γουδή, καθώς  κλειδώνουν την έκταση αποκλειστικά  και μόνον για τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου πρασίνου», τονίζει στο ecopress, η Ιωάννα Κουφάκη δικηγόρος, διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Η Ιωάννα Κουφάκη, με δημόσια παρέμβαση της, παρουσιάζοντας την απόφαση του ΣτΕ για το Μπάντμιντον και τη δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Γουδή – Ιλισίων, είχε προσδιορίσει από το 2012 με σαφήνεια, τρία κεντρικά ζητήματα που ανέδειξε η απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου, τα παραμένουν ισχυρά και είναι εξαιρετικά επίκαιρα.

Τονίζοντας ότι: «το π.δ για την προστασία του Υμηττού το οποίο εκδόθηκε το έτος 2011 (Δ’  187), δηλαδή έξι χρόνια μετά τον καθορισμό με το νόμο 3342/2005 των μεταολυμπιακών χρήσεων αναφέρεται στη σταδιακή απομάκρυνση όλων χρήσεων, οι οποίες δεν είναι συμβατές με τη φυσιογνωμία και το σκοπό του Μητροπολιτικού Πάρκου ως υπερτοπικού πόλου αναψυχής ενώ εκλαμβάνει την έκταση στην οποία έχει αναγερθεί το επίμαχο κτίριο ως ελεύθερο κοινόχρηστο χώρο μητροπολιτικής εμβέλειας και προβλέπει ακόμη και την κατεδάφιση του θεάτρου Μπάντμιντον», η κα Κουφάκη, υπογράμμισε «τα τρία σημαντικά ζητήματα, που ανάδειξε η απόφαση του ΣτΕ του 2012, που καλούνται ο νομοθέτης, η Διοίκηση και ο επιστημονικός κόσμος της χώρας να αντιμετωπίσει», αναφέροντας συγκεκριμένα ότι αυτά είναι:

«1) η υποχρέωση συμμόρφωσης της Διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις και η πρακτική εφαρμογή της που απαιτεί την απομάκρυνση του θεάτρου Μπάντμιντον,

2) η σημασία της δημιουργίας Μητροπολιτικών χώρων πρασίνου για την ποιότητα ζωής των κατοίκων του Λεκανοπέδιο, η οποία καθίσταται μάλιστα εντονότερη μετά την εγκατάλειψη της δημιουργίας από το νομοθέτη του Μητροπολιτικού Πάρκου του Ελληνικού, όπως εκφράζεται με το ν. 4062/2012 (Α’ 70) σχετικά με την αξιοποίηση του πρώην Αεροδρομίου Ελληνικού. Και

 3) η ανάπτυξη που τελικά πρέπει να επιδιώκεται, ώστε να είναι βιώσιμη προς όφελος των επόμενων γενεών ιδιαίτερα σε αυτήν την περίοδο της οικονομικής κρίσης στο βωμό της οποίας «θυσιάζεται» το δικαίωμα των πολιτών σε ένα βιώσιμο περιβάλλον».

Υπογραμμίζοντας, προφητικά όπως προκύπτει από τις εξελίξεις, ότι: «Σε κάθε περίπτωση η συμμόρφωση της Διοίκησης και του νομοθέτη με τις δικαστικές αποφάσεις που αποτελεί θεμέλιο του κράτους δικαίου, όπως και η προστασία του περιβάλλοντος η οποία πρέπει να επιτυγχάνεται στο πλαίσιο μιας βιώσιμης ανάπτυξης είναι ζητήματα που συνάπτονται με την ποιότητα του νομικού πολιτισμού και της δημοκρατίας στη χώρα μας».

Η απόφαση του ΣτΕ εφαρμόστηκε δεκατέσσερα χρόνια αργότερα

Είκοσι δύο χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας και δεκατέσσερα χρόνια μετά την απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, οι μπουλντόζες μπήκαν τελικά στο Μπάντμιντον στο Γουδή. Μια εγκατάσταση που σχεδιάστηκε και εγκρίθηκε ως προσωρινή, με πρόβλεψη να απομακρυνθεί μετά τους Αγώνες, κόστισε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, μετατράπηκε με νόμο σε μόνιμη, παραχωρήθηκε προς ιδιωτική εκμετάλλευση, μετασκευάστηκε με νέα επένδυση εκατομμυρίων και τελικά βρέθηκε αντιμέτωπη με την Ολομέλεια του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου.

Οι εργασίες άρχισαν στις 27 Αυγούστου 2026, με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, που είχε την πρωτοβουλία της καεδάφισης, να δηλώνει ρητά ότι ενεργεί κατ’ εφαρμογή της απόφασης 1970/2012 του ΣτΕ και «στο πλαίσιο της τήρησης της νομιμότητας».

Η απόσταση όμως ανάμεσα στη δικαστική κρίση και στην εφαρμογή της αποτελεί από μόνη της μείζον θεσμικό θέμα. Ακριβώς αυτή τη διάσταση είχε επισημάνει από το 2012 η δικηγόρος Ιωάννα Κουφάκη, όταν παρουσίασε την απόφαση και τις συνέπειές της.

Τα 965 στρέμματα έχουν θεσμοθετημένο προορισμό πρασίνου

Η πρόσφατη κατεδάφιση επαναφέρει ταυτόχρονα τον αρχικό προορισμό του χώρου. Με τον ν. 732/1977 προβλέφθηκε η παραχώρηση 965 στρεμμάτων στο Γουδή για δημιουργία χώρου πρασίνου. Η επιλογή αυτή εντάχθηκε στη συνέχεια σε ένα ευρύτερο πλέγμα πολεοδομικής προστασίας, το οποίο περιλαμβάνει το καθεστώς προστασίας του Υμηττού, το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο της Αθήνας, το Ρυθμιστικό Σχέδιο και τον σχεδιασμό του Μητροπολιτικού Πάρκου Γουδή–Ιλισίων.

Πρόκειται για έκταση ιδιαίτερης περιβαλλοντικής σημασίας, ανάμεσα στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό και τις παρυφές του Υμηττού. Ο ίδιος ο θεσμικός σχεδιασμός την αντιμετωπίζει ως σύνδεση του ορεινού όγκου με την πόλη.

Το ΣτΕ χαρακτηρίζει τον χώρο πυρήνα πάρκου υπερτοπικής σημασίας

Η απόφαση  του ΣτΕ 1970/2012 προσδιορίζει με ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια τα χαρακτηριστικά,  που δεσμεύουν την επόμενη ημέρα. Όπως καταγράφει η Ιωάννα Κουφάκη, το ΣτΕ έλαβε υπόψη ότι το Μπάντμιντον είχε κατασκευαστεί: «ως προσωρινή κατασκευή, σε χώρο, ο οποίος ευρίσκεται εντός της ευρύτερης ζώνης προστασίας του όρους Υμηττού και συνδέει τον ορεινό όγκο με τον αστικό ιστό, προοριζόταν δε να καταστεί ελεύθερος χώρος πρασίνου, ανήκων στον πυρήνα πάρκου υπερτοπικής σημασίας».

Η κατεδάφιση επομένως δεν δημιουργεί ελεύθερο ακίνητο, χωρίς πολεοδομικό προορισμό. Απομακρύνει μια εγκατάσταση από χώρο για τον οποίο υπάρχει προγενέστερη και ισχυρή θεσμική κατεύθυνση να μετατραπεί στο σύνολο του, σε Μητροπολιτικό Πάρκο πρασίνου.

Νομοθεσία και ΣτΕ αποκλείουν μεγάλης έντασης αξιοποίηση

Αυτό το δεδομένο περιορίζει αποφασιστικά οποιαδήποτε μελλοντική σκέψη για μοντέλο μεγάλης κλίμακας οικοδομικής ή εμπορικής αξιοποίησης στο Γουδή. Το ΣτΕ με δεσμευτικό σκεπτικό στην απόφαση του, εξουδετερώνει κάθε περίπτωση σχεδιασμού νέου τύπου «αξιοποίησης» , εφόσον αυτός απαιτεί ανατροπή του προορισμού του χώρου πρασίνου, σημαντική νέα δόμηση και χρήσεις ασύμβατες με τη λειτουργία Μητροπολιτικού Πάρκου.

Η Ολομέλεια του ΣτΕ στην απόφαση της, επανέλαβε τον κανόνα του πολεοδομικού κεκτημένου, σύμφωνα με τον οποίο απαγορεύονται καταρχήν μέτρα που επιφέρουν επιδείνωση των όρων διαβίωσης και υποβάθμιση του φυσικού ή του προβλεπόμενου από την πολεοδομική νομοθεσία οικιστικού περιβάλλοντος.

Η οικονομική αξιοποίηση δεν υπερισχύει του πολεοδομικού σχεδιασμού

Η έγκριση περιβαλλοντικών όρων για το Μπάντμιντον προέβλεπε ότι μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες έπρεπε να ληφθεί μέριμνα: «για την απομάκρυνση ή κατεδάφιση των προσωρινών εγκαταστάσεων και την αποξήλωση των σκληρών επιφανειών […] εντός εύλογου χρονικού διαστήματος το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες μετά το πέρας των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004».

Αντί αυτού, με τον νόμο 3342/2005 οι εγκαταστάσεις χαρακτηρίστηκαν μόνιμες και επιτράπηκαν νέες χρήσεις, μεταξύ άλλων πολιτιστικές εκδηλώσεις, εστίαση και χώροι συνάθροισης. Ακολούθησαν η εκμίσθωση και οι οικοδομικές άδειες για τη μετατροπή του γηπέδου στο Θέατρο Μπάντμιντον.

Εκδικάζοντας την προσφυγή φορέων και κατοίκων κατά των διατάξεων του νόμου 3342/2005, το ΣτΕ εξέτασε το οικονομικό επιχείρημα, ήδη στην υπόθεση Μπάντμιντον. Ο νομοθέτης του 2005 θεώρησε ότι η εγκατάσταση είχε αυξημένες δυνατότητες οικονομικής αξιοποίησης, μπορούσε να αποφέρει έσοδα και να δημιουργήσει θέσεις εργασίας.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε, όμως, ότι δεν είχε εκτιμηθεί εάν η διατήρηση ενός κτιρίου αυτού του όγκου και εμβαδού, μαζί με την ένταση των νέων χρήσεων, ήταν συμβατή με τη δημιουργία πάρκου υπερτοπικής σημασίας. Δεν είχαν επίσης εξεταστεί οι επιπτώσεις στο φυσικό και οικιστικό περιβάλλον.

– «Επομένως, νομοθετική ρύθμιση με τέτοιο περιεχόμενο είναι συνταγματικώς επιτρεπτή, μόνον εφόσον έχει ψηφισθεί μετά από εκτίμηση ειδικής για την προτεινόμενη ρύθμιση επιστημονικής μελέτης», επισημαίνει η Ιωάννα Κουφάκη, υπογραμμίζοντας ότι:  «το Μπάντμιντον εγκρίθηκε ως προσωρινό και έπρεπε να απομακρυνθεί «εντός εύλογου χρονικού διαστήματος το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι μήνες».

Από το 2020 είχε εκλείψει βασικό εμπόδιο στην κατεδάφιση

Η καθυστέρηση μετά το 2012 συνδέθηκε αρχικά και με τη μακροχρόνια σύμβαση εκμετάλλευσης και το ενδεχόμενο αποζημιωτικών αξιώσεων του ιδιώτη.

Η συμβατική αυτή σχέση, όμως, λύθηκε πρόωρα και το 2020 το Εφετείο Αθηνών έκρινε τελεσίδικα το κύρος της καταγγελίας. Από τότε είχε εκλείψει ένα από τα βασικά εμπόδια που συνδέονταν με την άμεση απομάκρυνση του κτιρίου. Χρειάστηκαν ακόμη έξι χρόνια μέχρι την έναρξη της κατεδάφισης.

Μετά το Μπάντμιντον η εκκρεμότητα είναι το Μητροπολιτικό Πάρκο

Η εφαρμογή της απόφασης του ΣτΕ ολοκληρώνει σήμερα ένα σκέλος της υπόθεσης. Ανοίγει όμως το επόμενο και σημαντικότερο: την εφαρμογή του θεσμοθετημένου προορισμού του Γουδή.

Το Προεδρικό Διάταγμα του 2011 προβλέπει σταδιακή απομάκρυνση των ασύμβατων χρήσεων και αντιμετωπίζει την έκταση στο Γουδή, «ως ελεύθερο κοινόχρηστο χώρο μητροπολιτικής εμβέλειας». Δεκατέσσερα χρόνια μετά την απόφαση του ΣτΕ, η Πολιτεία εφαρμόζει την υποχρέωση απομάκρυνσης του κτιρίου.

Η Ιωάννα Κουφάκη, που υπηρετεί τα τελευταία  χρόνια ως νομικός σύμβουλος στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία της ΕΕ στις Βρυξέλλες, έχει διατελέσει επιστημονικός συνεργάτης στον «Συνήγορο του Πολίτη» στον Kύκλο Ποιότητας Ζωής, ειδικός νομικός σύμβουλος στο ΤΕΕ, ως υπεύθυνη του Γραφείου Νομικής Υποστήριξης των Μηχανικών και ειδικεύεται στη σύγκρουση των αρχών της οικονομικής ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος, τονίζει ότι:

-«Η νομοθεσία και η νομολογία θέτουν τώρα την επόμενη υποχρέωση: την προστασία και απόδοση του χώρου στον μητροπολιτικό προορισμό του, χωρίς επανάληψη σχεδιασμών που θα αναιρούν τον χαρακτήρα πρασίνου τον οποίο το ίδιο το ΣτΕ συνέδεσε με την ποιότητα ζωής ολόκληρου του Λεκανοπεδίου».