ΕΛΛΕΤ για Δυτική Μάνη: οι τοπικές αντιδράσεις και η πολεοδομική περιπέτεια

Στο Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης (ΣΧΟΑΠ) του 2005, που έμεινε στα χαρτιά εξαιτίας τοπικών διαφωνιών και αντιδράσεων σχετικές με τα όρια επέκτασης των οικισμών και τις ζώνες προστασίας στη Δυτική Μάνη αναφέρεται σε ανακοίνωση  της η Ελληνική Εταιρία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) και επισημαίνει «μεγάλη ευθύνη τη πολιτείας» για το πολεοδομικό καθεστώς, που ισχύει στην περιοχή.   

Η Ελληνική Εταιρία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) σε νέα  ανακοίνωση της για το θέμα της Δυτικής Μάνης, με  τίτλο: «Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο χωρικής οικιστικής ανάπτυξης στη Δυτική Μάνη, που ουδέποτε θεσμοθετήθηκε και οι σημερινές επιπτώσεις» σημειώνει αναλυτικά τα ακόλουθα:

Δυτική Μάνη: βρήκαν τρόπο εκτός σχεδίου δόμησης έως 400 τετραγωνικών σε μισό στρέμμα

«Ένα σημαντικό Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης (ΣΧΟΑΠ) του 2005 που εκπονήθηκε από την ομάδα του αρχιτέκτονα-πολεοδόμου Δημήτρη Ντοκόπουλου και της PLAS ΕΠΕ, δεν κατέληξε σε θεσμοθέτηση, γιατί προκάλεσε τοπικές διαφωνίες και αντιδράσεις σχετικές με τα όρια επέκτασης των οικισμών και τις ζώνες προστασίας.

Η ευθύνη της πολιτείας είναι μεγάλη, γιατί στη Δυτική Μάνη ισχύει ακόμη ένα Προεδρικό Διάταγμα 06.12.1982 (ΦΕΚ 588/Δ1982), που επιτρέπει την εκτός του συνεκτικού πυρήνα των οικισμών δόμηση εντός μιας ζώνης ακτίνας 800 μέτρων από το κέντρο τους. Το συγκεκριμένο ΠΔ αφορά οικισμούς με πληθυσμό κάτω των 500 κατοίκων (απογραφής 1981). Με Υπουργική απόφαση, (ΦΕΚ 292/Δ΄/1983) καθορίστηκαν ως στάσιμοι πολλοί εκ των οικισμών της Μεσσηνιακής Μάνης, για τους οποίους ξεκίνησε η εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης

Σύμφωνα με το Διάταγμα, επιτρέπεται η ανέγερση κατοικιών για την κάλυψη οικιστικών αναγκών «μονίμων κατοίκων η δημοτών του οικισμού ή καταγόμενων από τον οικισμό που δεν έχουν άλλη κατοικία στη ζώνη των 800 μ.»

Επίσης, σημειώνεται ότι η διάταξη αυτή δεν ισχύει για οικισμούς  παραδοσιακούς, παραλιακούς, περιαστικούς η για οικισμούς που αποτελούν πόλους τουριστικού ενδιαφέροντος. Και δεν εφαρμόζεται σε αρχαιολογικούς χώρους και χώρους φυσικού κάλλους και σε δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις, που εμπίπτουν στη ζώνη των 800 μέτρων από το κέντρο των οικισμών.

Εντούτοις, το παραπάνω Προεδρικό Διάταγμα εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια, σε οικισμούς που βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση από το παράκτιο μέτωπο και συνιστούν βασικό πόλο τουριστικής ανάπτυξης για την ευρύτερη περιοχή (Λεύκτρο και Νεοχώρι Στούπας, Άνω και Κάτω Ρίγκλια, Κοτρώνι κ.ά.) και σε ιστορικούς οικισμούς η ίδρυση των οποίων ανάγεται στη Βυζαντινή περίοδο, η  στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας (Κάλυβες, Προσήλιο, Μηλιά, Καστάνια, Πραστείο, Ελαιοχώρι, Εξωχώρι, Πλάτσα, Νομιτσί κ.ά.)  και διατηρούν εκκλησίες, πύργους, πυργόσπιτα που ανάγονται στη βυζαντινή και τη μεταβυζαντινή περίοδο και ως εκ τούτου προστατεύονται αυτοδίκαια από τις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου (Ν. 3028/2002). Επιπλέον, στο άμεσο περιβάλλον των οικισμών -στο οποίο δίνονται άδειες δόμησης- υπάρχουν καταγεγραμμένες περισσότερες από 700 εκκλησίες, 6 κηρυγμένοι αρχαιολογικοί χώροι (Καρδαμύλης, Στούπας, Θαλαμών, Καστάνιας, Ζαρνάτας, Προαστείου), καθώς και πλήθος άλλων μνημείων, που ανάγονται από την παλαιολιθική περίοδο μέχρι τα νεώτερα χρόνια.

Όλες αυτές οι κατασκευές καταστρέφονται με την ανέγερση εκατοντάδων τουριστικών κατοικιών, καθ’ υπέρβαση των σχετικών διατάξεων

Και παρότι οι περισσότεροι οικισμοί στην Ελλάδα οριοθετήθηκαν με το ΠΔ του 1985, στους οικισμούς της Δυτικής Μάνης, εξακολουθεί να εφαρμόζεται το Π.Δ. του 1982 περί στάσιμων οικισμών, το οποίο δίνει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα δόμησης από ότι ισχύει με τις εκτός σχεδίου διατάξεις. Συγκεκριμένα αντί του γενικού κανόνα των 4 στρεμμάτων, δίνει δυνατότητα δόμησης αγροτεμάχιων από 500 τ.μ. με συνολική επιτρεπόμενη δόμηση -ανάλογα με το μέγεθος του οικοπέδου- έως περίπου 400 τ.μ.

Αξίζει να αναφερθεί και το ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας (με την απόφαση ΣτΕ 57/2017) έκρινε ότι ο οριζόντιος καθορισμός ορίων οικισμού με έναν απλό «διαβήτη» (ακτίνα 800 μέτρων από την εκκλησία ή το σχολείο) χωρίς επιστημονική μελέτη και χωρίς την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος είναι αντισυνταγματικός και επομένως, η περιοχή θεωρείται Εκτός Σχεδίου από το ΣτΕ.

Η Υπηρεσία Δόμησης, με σειρά εγγράφων της προς το ΥΠΕΝ, έχει αναδείξει το πρόβλημα που προκύπτει από την εφαρμογή του ΠΔ του 1982, δεδομένου ότι δεν έχουν καθοριστεί οι κοινόχρηστες οδοί που δίνουν οικοδομησιμότητα. Επίσης, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας (ΕΦΑΜ) από το 2022, έχει αποστείλει έγγραφο στο ΥΠΠΟ, με το οποίο αναφέρεται στην ιστορική σημασία πολλών οικισμών της Μάνης, και στις τεράστιες καταστροφές που προκαλούνται στο τοπίο λόγω της παράνομης διάνοιξης νέων δρόμων για να αποκτήσουν τα αγροτεμάχια πρόσωπο σε δρόμο,  και λόγω των εκτεταμένων εκβραχισμών. Σημειώνει, δε, ότι η πλειονότητα των κτιρίων προορίζεται για τουριστικές κατοικίες

Και καθώς το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο που ανατέθηκε για την περιοχή θα καθυστερήσει σημαντικά καθώς βρίσκεται ακόμη στο Α στάδιο περιμένουμε από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΝ και του ΥΠΠΟ, να φροντίσουν άμεσα για τη διακοπή της εσφαλμένης εφαρμογής του ΠΔ του 1982, μέχρι την ολοκλήρωση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου και την έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων με τις οριοθετήσεις των οικισμών.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού έχει ταχθεί επανειλημμένα υπέρ της ανάπτυξης με όρους αειφορίας, μιας ανάπτυξης που θα βασίζεται σε Χωρικό και Πολεοδομικό Σχεδιασμό».