Kαμπανάκι για την αντοχή του γηρασμένου κτιριακού αποθέματος

ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ: Η κατάρρευση στα Πετράλωνα δείχνει την ανάγκη δημόσιου ελέγχου, προσεισμικών ελέγχων και θωράκισης του γηρασμένου κτιριακού αποθέματος. 

Η κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα επαναφέρει με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας των κτιρίων, της αντοχής του γηρασμένου κτιριακού αποθέματος και της ανάγκης ουσιαστικών δημόσιων ελέγχων στις κατασκευές. Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ, με ανακοίνωσή της, υπογραμμίζει ότι το περιστατικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως προειδοποίηση για συσσωρευμένες θεσμικές, τεχνικές και ελεγκτικές ελλείψεις. Τονίζει ότι «επείγει να βρεθεί τρόπος και χρηματοδότηση ώστε να προχωρήσουν οι προσεισμικοί έλεγχοι σε Δημόσιες αλλά και ιδιωτικές Υποδομές» και ζητά από την Πολιτεία ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας της κοινωνίας, των υποδομών και του δομημένου περιβάλλοντος.

Η κατάρρευση ως προειδοποίηση για την ασφάλεια των υποδομών

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ, με αφορμή την πρόσφατη κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, σημειώνει ότι το γεγονός υπενθυμίζει «κρίσιμα ζητήματα» που, όπως αναφέρει, η Ομοσπονδία προσπαθεί εδώ και χρόνια να αναδείξει, ώστε «να προστατευτεί καλύτερα η ασφάλεια των υποδομών αλλά και το δομημένο περιβάλλον».

Η ανακοίνωση συνδέει την υπόθεση με ένα ευρύτερο πλέγμα προβλημάτων που αφορούν τον τρόπο έκδοσης και ελέγχου των οικοδομικών αδειών, τη λειτουργία των Υπηρεσιών Δόμησης, την πίεση της αγοράς πάνω στο δομημένο περιβάλλον, την υποτίμηση της επιστημονικής εργασίας των μηχανικών και την απουσία οργανωμένου σχεδίου για τον έλεγχο της στατικής επάρκειας δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων.

Η κατάργηση του ουσιαστικού δημόσιου ελέγχου αυξάνει τους κινδύνους

Κεντρική θέση της ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ είναι ότι «η επί της ουσίας κατάργηση του Δημόσιου ελέγχου στις κατασκευές, αποδεδειγμένα αυξάνει τις αυθαιρεσίες και τις κατασκευές με προβλήματα που δεν είναι πάντα ορατά». Η Ομοσπονδία επισημαίνει ότι, στο όνομα της επιτάχυνσης των διαδικασιών και της μείωσης της γραφειοκρατίας, έχει μεταφερθεί σχεδόν πλήρως η ευθύνη για την ορθότητα των μελετών και την τήρηση της νομοθεσίας στον ιδιώτη μελετητή και επιβλέποντα μηχανικό, καθώς και σε κάποιο βαθμό στον Ελεγκτή Δόμησης.

Όπως αναφέρει, «μόνο 1 στις 10 οικοδομικές άδειες ελέγχεται με προέγκριση», ενώ ακόμη και αυτή η διαδικασία αφορά έλεγχο «ως προς τις χρήσεις και τους όρους Δόμησης» και όχι έλεγχο των εφαρμοζόμενων μελετών. Κατά την ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ, το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο επειδή οι Υπηρεσίες Δόμησης λειτουργούν σε όλη τη χώρα «υπό καθεστώς δραματικής υποστελέχωσης», με αποτέλεσμα κάθε συζήτηση για επαναφορά ουσιαστικού προληπτικού ελέγχου να προσκρούει στην πραγματικότητα ότι «δεν υπάρχει το αναγκαίο ανθρώπινο δυναμικό για να τον ασκήσει».

Οι ΥΔΟΜ δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται μόνο ως ζήτημα φορέα υποδοχής

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ ασκεί κριτική και στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η συζήτηση για το μέλλον των Υπηρεσιών Δόμησης. Όπως σημειώνει, «η συζήτηση για το μέλλον των ΥΔΟΜ, ξεχνάει τα κρίσιμα και επικεντρώνει μόνο στο Φορέα Υποδοχής». Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με την Ομοσπονδία, παρακάμπτεται το ουσιαστικό ερώτημα, που είναι αν οι δημόσιες τεχνικές υπηρεσίες διαθέτουν προσωπικό, θεσμική προστασία και εργαλεία για να ασκήσουν πραγματικό έλεγχο στις κατασκευές.

Η ανακοίνωση τονίζει ότι ο συνδυασμός της υποστελέχωσης, της προβληματικής νομοθεσίας και της αποδυνάμωσης του δημόσιου ελέγχου δημιουργεί «μια χαώδη κατάσταση που ενισχύει τα προβλήματα». Για την ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ, η ασφάλεια των κατασκευών δεν μπορεί να διασφαλιστεί μόνο με μεταφορά αρμοδιοτήτων ή οργανωτικές αλλαγές, αλλά απαιτεί σαφές θεσμικό πλαίσιο, επαρκές επιστημονικό προσωπικό και ουσιαστικούς ελέγχους.

Η κερδοσκοπική πίεση επιβαρύνει το δομημένο περιβάλλον

Η Ομοσπονδία συνδέει την ασφάλεια των κτιρίων και με την αυξανόμενη πίεση της αγοράς στις μεγάλες πόλεις και στις τουριστικές περιοχές. Όπως αναφέρει, «η κερδοσκοπική πίεση πάνω στο δομημένο περιβάλλον» μεγεθύνει τόσο τα φαινόμενα διαφθοράς όσο και τις πλημμελείς μελέτες, επιβλέψεις και κατασκευές.

Κατά την ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ, η βιασύνη, τα ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα και η επιδίωξη μεγαλύτερου κέρδους λειτουργούν σε βάρος της ποιότητας των έργων, της ασφάλειας των κατασκευών και της ασφάλειας των εργαζομένων. Ως ένδειξη αυτής της κατάστασης επικαλείται την «αύξηση των εργατικών ατυχημάτων», ιδιαίτερα στον κατασκευαστικό τομέα, αλλά και «το πλήθος των κατασκευαστικών αστοχιών που εμφανίζονται».

Το γηρασμένο κτιριακό απόθεμα πρέπει να ελεγχθεί σταδιακά και οργανωμένα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ στο γηρασμένο κτιριακό απόθεμα της χώρας. Όπως σημειώνει, «έχουμε ως χώρα ένα αρκετά γερασμένο κτιριακό απόθεμα το οποίο οφείλει να ελεγθεί σταδιακά, ώστε να διασφαλιστεί δομικά η ανθεκτικότητά του». Η αναφορά αυτή αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την κατάρρευση στα Πετράλωνα, καθώς αναδεικνύει την ανάγκη να υπάρξει συστηματική εικόνα για την πραγματική κατάσταση των κτιρίων, τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών.

Η Ομοσπονδία παραπέμπει και στα ευρήματα που έχει αναδείξει για τη σχολική στέγη, σημειώνοντας ότι όταν «στα Δημόσια κτίρια που φιλοξενούν μικρά παιδιά εμφανίζονται τόσες τρωτότητες», τότε μπορεί κανείς να αντιληφθεί τι μπορεί να συμβαίνει στο ευρύτερο ιδιωτικό κτιριακό απόθεμα. Η επισήμανση αυτή μετατρέπει το ζήτημα από τεχνικό πρόβλημα σε θέμα δημόσιας ασφάλειας και κοινωνικής προστασίας.

Προσεισμικοί έλεγχοι και χρηματοδότηση για τη στατική επάρκεια

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ ζητά να ανοίξει άμεσα ο δρόμος για προσεισμικούς ελέγχους όχι μόνο στις δημόσιες, αλλά και στις ιδιωτικές υποδομές. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά, «επείγει να βρεθεί τρόπος και χρηματοδότηση ώστε να προχωρήσουν οι προσεισμικοί έλεγχοι σε Δημόσιες αλλά και ιδιωτικές Υποδομές».

Στην ίδια κατεύθυνση, θέτει ζήτημα προτεραιοτήτων στη δημόσια χρηματοδότηση. Όπως αναφέρει, «όπως βρίσκονται πόροι για τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης να βρεθούν και για τη στατική επάρκεια». Με τη διατύπωση αυτή, η Ομοσπονδία δεν υποβαθμίζει την ανάγκη ενεργειακών παρεμβάσεων, αλλά επισημαίνει ότι η ενεργειακή αναβάθμιση δεν αρκεί όταν δεν έχει διασφαλιστεί προηγουμένως η δομική αντοχή και ασφάλεια των κτιρίων.

Η στατική ασφάλεια πρέπει να μπει στον πυρήνα των πολιτικών για τα κτίρια

Η ανακοίνωση αναδεικνύει ότι οι πολιτικές για το κτιριακό απόθεμα δεν μπορούν να περιορίζονται μόνο στην εξοικονόμηση ενέργειας, στην ανακαίνιση ή στην αισθητική αναβάθμιση. Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ υποστηρίζει ότι η στατική επάρκεια πρέπει να αποτελέσει βασικό άξονα δημόσιας πολιτικής, με συγκεκριμένους πόρους, προτεραιότητες, διαδικασίες και ελέγχους.

Το μήνυμα είναι ότι οι προσεισμικοί έλεγχοι δεν πρέπει να παραμένουν αποσπασματικοί ή να αφορούν μόνο συγκεκριμένες κατηγορίες δημόσιων κτιρίων. Αντιθέτως, χρειάζεται σταδιακή επέκταση και στον ιδιωτικό τομέα, με τρόπο οργανωμένο, κοινωνικά δίκαιο και τεχνικά αξιόπιστο, ώστε να εντοπιστούν έγκαιρα οι ευάλωτες κατασκευές και να ληφθούν μέτρα πριν εκδηλωθούν αστοχίες.

Η εργασία του μηχανικού ως κρίσιμος παράγοντας ασφάλειας

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ συνδέει την ποιότητα και την ασφάλεια των κατασκευών με την υποτίμηση της επιστημονικής εργασίας των μηχανικών. Όπως αναφέρει, «η επιστημονική εργασία του Μηχανικού δυστυχώς έχει υποτιμηθεί ριζικά». Στην υποτίμηση αυτή εντάσσει την κατάργηση του κώδικα αμοιβών των ελευθέρων επαγγελματιών, την απουσία συλλογικών συμβάσεων εργασίας για τους μισθωτούς μηχανικούς και τις «εξευτελιστικές αποδοχές» των δημοσίων υπαλλήλων μηχανικών.

Κατά την Ομοσπονδία, η αντιμετώπιση των μελετών, του επιστημονικού ελέγχου και της επίβλεψης ως κόστους που μπορεί να περιορίζεται «στο βωμό του κέρδους» ή των «δημοσιονομικών προτεραιοτήτων» έχει σοβαρές συνέπειες στο περιβάλλον και στην ασφάλεια των υποδομών. Για τον λόγο αυτό τονίζει ότι «οι αξιοπρεπείς αποδοχές των εργαζόμενων επιστημόνων είναι επένδυση στο μέλλον του τόπου».

Όχι στην ατομική ευθύνη για προβλήματα που απαιτούν κεντρικό σχεδιασμό

Στο καταληκτικό μέρος της ανακοίνωσης, η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ υπογραμμίζει ότι όλα τα παραπάνω ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσα στο πλαίσιο της «ατομικής ευθύνης». Όπως σημειώνει, πρόκειται για θέματα μεγάλης κρισιμότητας, τα οποία «μόνο κεντρικά από την Πολιτεία με σχεδιασμό μπορούν να επιλυθούν».

Η Ομοσπονδία ζητά «ξεκάθαρη Νομοθεσία» που να αποτιμά τις επιπτώσεις της δόμησης στο συλλογικό περιβάλλον, «Δημόσιο Έλεγχο στις κατασκευές» και σαφείς υποχρεώσεις για κατασκευαστές, μελετητές, υπηρεσίες και επιβλέποντες. Ζητά επίσης να προβλεφθεί υποχρέωση διενέργειας των απαιτούμενων εδαφοτεχνικών μελετών και σε ιδιωτικά έργα, υπό προϋποθέσεις, ώστε να αποφεύγονται τεχνικοί κίνδυνοι που μπορεί να συνδέονται με το έδαφος, τις εκσκαφές και τις γειτονικές κατασκευές.

Στελέχωση και θεσμική προστασία των δημόσιων τεχνικών υπηρεσιών

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ θέτει ως βασική προϋπόθεση για την ασφάλεια των κατασκευών τη στελέχωση όλων των δημόσιων τεχνικών υπηρεσιών «με το αναγκαίο επιστημονικό προσωπικό με όρους αξιοπρέπειας». Παράλληλα, ζητά «θεσμική προστασία των Δημόσιων Ελεγκτικών Μηχανισμών», ώστε αυτοί να μην λειτουργούν ως «τροχονόμοι ιδιωτικών συμφερόντων», αλλά ως πραγματικοί μηχανισμοί προστασίας της κοινωνίας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος.

Με τον τρόπο αυτό, η Ομοσπονδία μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από το μεμονωμένο περιστατικό στα Πετράλωνα σε ένα συνολικό αίτημα ανασυγκρότησης του δημόσιου τεχνικού ελέγχου. Η ασφάλεια των κτιρίων, σύμφωνα με την ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ, απαιτεί δημόσιες υπηρεσίες με προσωπικό, αρμοδιότητες, ευθύνη, προστασία και δυνατότητα πραγματικής παρέμβασης.

Να ερευνηθεί διεξοδικά η κατάρρευση και να στηριχθούν οι πληγέντες

Η ανακοίνωση κλείνει με κάλεσμα προς την Πολιτεία να ερευνήσει σε βάθος την κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα και να στηρίξει τους κατοίκους που επλήγησαν. Συγκεκριμένα, η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ καλεί την Πολιτεία «να ερευνήσει διεξοδικά το φαινόμενο αυτό», να δώσει «κάθε αναγκαία παροχή και συνδρομή στους πληγέντες κατοίκους» και να προχωρήσει σε λύσεις προς την κατεύθυνση που περιγράφει.

Η Ομοσπονδία δηλώνει ότι οι εργαζόμενοι μηχανικοί θα συνεχίσουν να προβάλλουν και να διεκδικούν τα ζητήματα αυτά, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής, της δημόσιας ασφάλειας, των υποδομών και του περιβάλλοντος δεν μπορεί να περιμένει την επόμενη αστοχία για να τεθεί στην ημερήσια διάταξη.