ΕΜΠ: καινοτόμο σύστημα έγκαιρης πρόγνωσης πλημμυρών στον Πύργο

Στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του ΤΕΕ, στο Σύνταγμα, πραγματοποιήθηκε στις 28 Νοεμβρίου η δημόσια παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου EWS–CoCo Flood, ενός πρωτοποριακού συστήματος έγκαιρης πρόγνωσης συνδυαστικών παράκτιων πλημμυρών, που αναπτύχθηκε από το Εργαστήριο Λιμενικών Έργων (ΕΛΕ) της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, σε συνεργασία με τον Δήμο Πύργου.

Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Πράσινο Ταμείο και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης σε παράκτιες πλημμύρες στην Ελλάδα.

Η εκδήλωση συγκέντρωσε πλήθος θεσμικών εκπροσώπων, επιστημονικών φορέων, στελεχών αυτοδιοίκησης και ειδικών σε θέματα πολιτικής προστασίας, επιβεβαιώνοντας την ανάγκη σύγχρονων εργαλείων πρόγνωσης σε μια περίοδο όπου τα ακραία φαινόμενα εντείνονται.

Την εκδήλωση άνοιξε η Καθηγήτρια Βίκυ Τσούκαλα, Επιστημονική Υπεύθυνη του έργου και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Λιμενικών Έργων. Στο καλωσόρισμά της υπογράμμισε ότι το Ερευνητικό Έργο EWS–CoCoFlood αποτελεί «συνεργασία-ορόσημο» ανάμεσα στην επιστήμη, την τοπική αυτοδιοίκηση και το κράτος, επισημαίνοντας πως η Ηλεία αποτελεί παράδειγμα περιοχής που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.

Στη συνέχεια, η Βουλευτής Ηλείας κα Διονυσία Αυγερινοπούλου, με σημαντική εμπειρία στα ζητήματα περιβαλλοντικής πολιτικής και ως ενεργό μέλος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, τόνισε ότι το EWS–CoCoFlood αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα εφαρμοσμένης επιστήμης που μπορεί να τροφοδοτήσει τόσο την εθνική πολιτική όσο και τις νέες μεσογειακές πρωτοβουλίες ανθεκτικότητας. Αναφέρθηκε ειδικότερα στις δυνατότητες διασύνδεσης των αποτελεσμάτων του έργου με την στρατηγική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης  Pact for the Mediterranean, αλλά και στη σημασία της διεθνούς συγκυρίας μετά την ολοκλήρωση της COP30, όπου η ανάγκη για ενίσχυση της ανθεκτικότητας αναδείχθηκε ως προτεραιότητα πρώτης γραμμής.

Ο Βουλευτής Ηλείας κ. Διονύσης Καλαματιανός, χαρακτήρισε την ημερίδα «ευκαιρία ουσιαστικού διαλόγου» για τη δημιουργία ενός σύγχρονου και συνεκτικού πλαισίου πολιτικής προστασίας. Τόνισε την ανάγκη, για έγκαιρη και αξιόπιστη επιστημονική πρόγνωση, για ξεκάθαρη θεσμική κατανομή αρμοδιοτήτων, και για ενίσχυση των πόρων που κατευθύνονται στην πολιτική προστασία. Ως πρώην Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Ναυτιλίας, αναφέρθηκε στον κρίσιμο ρόλο των λιμένων και στις δυνατότητες συνεργασίας με το ΕΜΠ για την αναβάθμιση των λιμενικών υποδομών της χώρας ενώ επισήμανε ότι η Πολιτεία οφείλει να στηρίζει τέτοιες πρωτοβουλίες και να διασφαλίζει επαρκή χρηματοδότηση για έργα που αφορούν τους λιμένες και την παράκτια ζώνη.

Ο Καθηγητής Ανδρέας Μπουντουβής, τ. Πρύτανης του ΕΜΠ, μίλησε για τον διαχρονικό ρόλο του Πολυτεχνείου στη μελέτη φυσικών κινδύνων, επισημαίνοντας ότι το Εργαστήριο Λιμενικών Έργων είναι «εμβληματική ερευνητική μονάδα με άμεσο κοινωνικό αποτύπωμα». Τόνισε την προσωπική του στήριξη στο έργο από τη φάση σύλληψης μέχρι την υλοποίηση.

Ο Δήμαρχος Πύργου, κ. Στάθης Καννής, αναφέρθηκε στη μεγάλη ανάγκη προστασίας της παράκτιας ζώνης του Αλφειού, η οποία αντιμετωπίζει έντονα φαινόμενα διάβρωσης και πλημμύρας. Υπογράμμισε ότι το σύστημα αποτελεί «εργαλείο που δεν διαθέτει κανένας άλλος Δήμος στην Ελλάδα» και ευχαρίστησε την επιστημονική ομάδα για την αφοσίωση και την αποτελεσματικότητά της.

Η Κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, Καθηγήτρια Ελένη Βλαχογιάννη, τόνισε ότι η φιλοσοφία του ΕΜΠ βασίζεται στην ανθεκτικότητα των υποδομών, στη διεπιστημονικότητα και στην αξιοποίηση προηγμένων τεχνολογιών — από τεχνητή νοημοσύνη μέχρι ψηφιακά δίδυμα και συστήματα μεγάλων δεδομένων. Υπογράμμισε ότι η παρουσίαση των αποτελεσμάτων του EWS–CoCoFlood αποτελεί αφετηρία ενός ευρύτερου διαλόγου για τη διαχείριση παράκτιων κινδύνων και την ανάδειξη βέλτιστων πρακτικών.

Ακολούθησε η επίσημη έναρξη των τεχνικών παρουσιάσεων από την Επιστημονική Υπεύθυνη του EWS–CoCoFlood, Καθηγήτρια Βασιλική Τσουκαλά, η οποία,

♦ αφού ευχαρίστησε ιδιαίτερα τον Πρόεδρο του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, κ. Γιώργο Στασινό, ο οποίος —αν και δεν μπόρεσε να παραστεί λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων— στήριξε έμπρακτα την εκδήλωση, παραχωρώντας την Αίθουσα Εκδηλώσεων του ΤΕΕ και υποστηρίζοντας σταθερά την πρωτοβουλία, τόνισε ότι η συμβολή του ΤΕΕ είναι καθοριστική στα ζητήματα προστασίας και βιώσιμης διαχείρισης των ακτών, καθώς το Επιμελητήριο έχει επανειλημμένα αναδείξει την ανάγκη για ολοκληρωμένο σχεδιασμό παράκτιων υποδομών, ενίσχυση εργαλείων πρόγνωσης φυσικών κινδύνων και προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού στη διαχείριση κρίσιμων υποδομών. Υπογράμμισε, επίσης, ότι η συνεργασία ΕΜΠ–ΤΕΕ αποτελεί «θεμέλιο λίθο» για τη μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στους φορείς λήψης αποφάσεων, υπογραμμίζοντας ότι «χωρίς το ΤΕΕ η γέφυρα ανάμεσα στην έρευνα και την πράξη θα είχε μεγάλα κενά»,

♦ παρουσίασε τα πολλαπλά και αλληλένδετα ερευνητικά αντικείμενα του ΕΛΕ: τη φυσική και μαθηματική προσομοίωση παράκτιων διεργασιών, τα συστήματα παρακολούθησης και έξυπνων λιμενικών υποδομών, καθώς και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Αναφέρθηκε στη δεκαετή ερευνητική πορεία του Εργαστηρίου στον τομέα της έγκαιρης πρόγνωσης κυματισμών και παράκτιων πλημμυρών, πορεία που οδήγησε στην ανάπτυξη και ολοκλήρωση του έργου EWS–CoCoFlood. Στο κεντρικό μέρος της ομιλίας της ανέδειξε δύο βασικές δυνατότητες του συστήματος:

ü  την ικανότητά του να προβλέπει με εξαιρετικά υψηλή ακρίβεια την έκταση και τα βάθη ροής μιας παράκτιας πλημμύρας σε μόλις 30–40 δευτερόλεπτα, αξιοποιώντας λίγες αλλά κρίσιμες εισροές (κυματικά χαρακτηριστικά, ανύψωση στάθμης, παροχή ποταμού),

ü  την πλήρη επεκτασιμότητά του σε όλες τις παράκτιες περιοχές της Ελλάδας και της Μεσογείου, τόσο ως επιχειρησιακό εργαλείο βραχυχρόνιας πρόγνωσης όσο και ως τεχνική βάση για την επικαιροποίηση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας.

Τη σκυτάλη έλαβε ο Επίκουρος Καθηγητής Μιχάλης Χονδρός, ο οποίος παρουσίασε τους στόχους, τα παραδοτέα και τη μεθοδολογία του συστήματος, αναδεικνύοντας τον συνδυασμό αριθμητικών προσομοιώσεων υψηλής ακρίβειας και τεχνητής νοημοσύνης που επιτρέπει την παραγωγή επιχειρησιακών προβλέψεων για τον Δήμο Πύργου. Εστίασε, επίσης, στις δυνατότητες προσαρμογής του συστήματος σε διαφορετικές γεωγραφικές και υδροδυναμικές συνθήκες, στοιχείο που το καθιστά εφαρμόσιμο σε ευρύτερη κλίμακα.

Ο Δρ. Ανδρέας Παπαδημητρίου, Ερευνητικός Συνεργάτης του ΕΛΕ, ολοκλήρωσε το ερευνητικό μέρος παρουσιάζοντας την καινοτόμο μεθοδολογία εκτίμησης παράκτιας τρωτότητας που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου. Πραγματοποίησε, επίσης, ζωντανή επίδειξη της διαδικτυακής πλατφόρμας πρόγνωσης πλημμύρας στην περιοχή του Αλφειού, παρουσιάζοντας στην πράξη πώς το σύστημα υπολογίζει την έκταση και τα βάθη ροής με μεγάλη ταχύτητα και ακρίβεια, αξιοποιώντας τις ίδιες κρίσιμες εισροές που περιγράφονται στο κεντρικό μοντέλο του έργου.

Ανοιχτή δημόσια επιστημονική συζήτηση

Στο δεύτερο μέρος ακολούθησε Ανοιχτή Δημόσια Συζήτηση υπό τον συντονισμό της δημοσιογράφου κας Όλγας Κλώντζα. Η συζήτηση ανέδειξε με τρόπο ξεκάθαρο την επιστημονική ωριμότητα των εργαλείων αλλά και τα σημαντικά θεσμικά κενά που δυσχεραίνουν μια συνεκτική εθνική στρατηγική.

Η Διευθύντρια του Εργαστηρίου Λιμενικών Έργων, Καθηγήτρια Βίκυ Τσουκαλά υπογράμμισε την απουσία ενιαίου κρατικού αφηγήματος στην πρόγνωση ακραίων φαινομένων και τη διάσπαση αρμοδιοτήτων, σημειώνοντας ότι «το εθνικό αφήγημα πρέπει να γίνει θεσμική υποχρέωση με ορίζοντα 15ετίας».

Ο Δρ. Αναστάσιος Μεταλληνός, μέλος της Ερευνητικής Ομάδας του έργου EWS_CoCoFLOOD, παρουσίασε τη δυνατότητα αξιόπιστης πρόγνωσης σε πραγματικό χρόνο.

Ο Αν. Καθηγητής ΔΠΘ και Διευθυντής Ερευνών σε θέματα Διακινδύνευσης, Κρίσεων και Ασφάλειας στο Εργαστήριο «Ήφαιστος», Δρ. Μιχάλης Χάλαρης τόνισε ότι «θεσμικά βρισκόμαστε ακόμη στη λογική αντιμετώπισης μετά το συμβάν».

Η Δρ. Αικατερίνη Τρεπεκλή, Σύμβουλος του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ανέδειξε τον εκσυγχρονισμό των επιχειρησιακών δομών του Υπουργείου.

Ο Καθηγητής και Διευθυντής Εργαστηρίου Θαλάσσιας Τεχνικής και Θαλάσσιων Έργων ΑΠΘ Θεοφάνης Καραμπάς μίλησε για την ανάγκη εκπαίδευσης τοπικών στελεχών.

Η Δρ. Μαίρη Ατζέμη, Επικεφαλής Βιωσιμότητας και Κλιματικής Αλλαγής της Break Even Consulting αναφέρθηκε στη σύνδεση έρευνας με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς.

Ο Καθηγητής Χρήστος Μακρόπουλος, Διευθυντής του ΙΕΒΑΥ του ΕΜΠ, αναφέρθηκε στον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων.

Ο Καθηγητής του ΑΠΘ Νίκος Θεοδοσίου, στην παρέμβασή του, αφού εξήρε τα αποτελέσματα του Ερευνητικού Έργου EWS_CoCoFlood ανέφερε αντίστοιχες προσπάθειες όπως το ψηφιακό δίδυμο του ποταμού Αλιάκμονα που αναπτύχθηκε στο ευρωπαϊκό Ερευνητικό πρόγραμμα ARSINOE και τόνισε την χρησιμότητά τους στην υπηρεσία δημοτικών και περιφερειακών αρχών για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση.

Ο διάλογος που ακολούθησε με το ακροατήριο κατέδειξε ότι η Ελλάδα διαθέτει την τεχνολογία, την τεχνογνωσία και τα εργαλεία, αλλά χρειάζεται ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο για την πρόγνωση συνδυαστικών παράκτιων πλημμυρών, ενίσχυση της χρηματοδότησης για εφαρμοσμένη έρευνα και ευρεία υιοθέτηση εργαλείων όπως το EWS–CoCoFlood από την Πολιτική Προστασία.

Κατά τη συνολική αποτίμηση της συζήτησης, η Καθηγήτρια Βίκυ Τσουκαλά υπογράμμισε ότι: «η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στη διαχείριση των κρίσεων μετά το γεγονός. Η πρόγνωση, η προετοιμασία και η ανθεκτικότητα πρέπει να αποτελούν θεσμική υποχρέωση, όχι επιλογή». Τόνισε ότι «η πιο μεγάλη μας πρόκληση σήμερα δεν είναι τεχνική, είναι θεσμική. Η επιστήμη έχει προχωρήσει πιο γρήγορα από τους θεσμούς — και τώρα οφείλουμε να τους ευθυγραμμίσουμε». Κλείνοντας, σημείωσε: «Το EWS–CoCoFlood δείχνει τι μπορεί να γίνει όταν η επιστήμη συναντά την πολιτική βούληση και την τοπική αυτοδιοίκηση. Η επόμενη μέρα δεν είναι απλώς να διατηρήσουμε ό,τι πετύχαμε, αλλά να το επεκτείνουμε, να το θωρακίσουμε θεσμικά και να το μετατρέψουμε σε μια νέα κανονικότητα για την προστασία των παράκτιων περιοχών της χώρας».

Δείτε τις εργασίες της εκδήλωσης στο βίντεο