ecopress
Χιλιάδες κληρονομούμενα ακίνητα με αυθαιρεσίες της Κατηγορίας 5 κινδυνεύουν να παραμείνουν εγκλωβισμένα σε πολεοδομικό και περιουσιακό αδιέξοδο, εξαιτίας νομοθετικής ρύθμισης που στερεί από τους... Κληρονομιές: παγίδα δύο προθεσμιών μπλοκάρει χιλιάδες ακίνητα με αυθαίρετα κατηγορίας 5

Χιλιάδες κληρονομούμενα ακίνητα με αυθαιρεσίες της Κατηγορίας 5 κινδυνεύουν να παραμείνουν εγκλωβισμένα σε πολεοδομικό και περιουσιακό αδιέξοδο, εξαιτίας νομοθετικής ρύθμισης που στερεί από τους κληρονόμους τη δυνατότητα τακτοποίησης μετά την 31η Δεκεμβρίου 2025. Το πρόβλημα αφορά ακόμη και κατοικίες με οικοδομική άδεια, για τις οποίες οι κληρονόμοι καταβάλλουν φόρους και ΕΝΦΙΑ, χωρίς να μπορούν να τις μεταβιβάσουν ή να τις αξιοποιήσουν πλήρως.

Το πρόβλημα δημιουργείται από τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών χρονικών περιορισμών στο ίδιο νομοθετικό άρθρο. Από τη μία πλευρά, αναγνωρίζεται στους κληρονόμους ειδική προθεσμία για να δηλώσουν τα αυθαίρετα που περιέρχονται στην ιδιοκτησία τους. Από την άλλη, έχει τεθεί καταληκτική ημερομηνία για όλες τις σχετικές δηλώσεις, η οποία μπορεί να λήγει πολύ πριν εξαντληθεί η ειδική προθεσμία.

Έτσι, ένας πολίτης που κληρονόμησε ακίνητο μετά τον θάνατο συγγενικού του προσώπου το δεύτερο εξάμηνο του 2025 μπορεί να διαπιστώσει ότι η δυνατότητα πολεοδομικής τακτοποίησης έχει ήδη καταργηθεί. Παρότι η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο για τις περιπτώσεις κληρονομικής διαδοχής, η απόλυτη καταληκτική ημερομηνία της 31ης Δεκεμβρίου 2025 περιορίζει την πρακτική αξιοποίησή του.

Η συνέπεια είναι ότι ο κληρονόμος αποκτά ένα περιουσιακό στοιχείο μαζί με τις αυθαιρεσίες και τις οικονομικές υποχρεώσεις που το συνοδεύουν. Μπορεί να έχει ολοκληρώσει την αποδοχή κληρονομιάς και να καταβάλλει κανονικά τις φορολογικές του υποχρεώσεις, αλλά να αδυνατεί να προχωρήσει στην πολεοδομική διευθέτηση που απαιτείται για τη σύνταξη συμβολαίων και την πλήρη αξιοποίηση του ακινήτου.

Η νομοθετική παγίδα των δύο προθεσμιών

Η βασική διάταξη περιλαμβάνεται στο άρθρο 383 του νόμου 5306/2026, με τον οποίο κυρώθηκε ο Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας «Νικόλαος Ταγαράς». Στην Κατηγορία 5, περίπτωση εδ), προβλέπεται ειδική δυνατότητα υπαγωγής για ακίνητα που αποκτώνται κατόπιν κληρονομικής διαδοχής, με προθεσμία που συνδέεται με το άρθρο 1847 του Αστικού Κώδικα. Η διάταξη ορίζει ότι η αίτηση υπαγωγής πρέπει να υποβληθεί εντός ενός έτους από την προθεσμία του άρθρου 1847 του Αστικού Κώδικα και, σε κάθε περίπτωση, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025. Η δεύτερη αυτή ημερομηνία λειτουργεί ως απόλυτο χρονικό όριο, ακόμη και όταν η ειδική ετήσια προθεσμία θα ολοκληρωνόταν αργότερα.

Το άρθρο 1847 του Αστικού Κώδικα προβλέπει, κατά κανόνα, τετράμηνη προθεσμία αποποίησης της κληρονομιάς, η οποία αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο της. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξωτερικού προβλέπεται μεγαλύτερη προθεσμία. Η έναρξη του χρονικού διαστήματος εξαρτάται επομένως από τα συγκεκριμένα στοιχεία κάθε κληρονομικής διαδοχής.

Στην τυπική περίπτωση όπου η τετράμηνη προθεσμία αρχίζει με τον θάνατο του κληρονομουμένου, η ειδική δυνατότητα υπαγωγής των αυθαιρέτων προβλέπει ουσιαστικά περιθώριο τεσσάρων μηνών και επιπλέον ενός έτους. Ωστόσο, η καταληκτική ημερομηνία του Δεκεμβρίου 2025 υπερισχύει, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αξιοποιηθεί ολόκληρο αυτό το χρονικό διάστημα από όσους κληρονόμησαν ακίνητα κοντά στη λήξη του.

Παράδειγμα, με βάση την ημερομηνία θανάτου

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση πολίτη του οποίου ο συγγενής απεβίωσε τον Αύγουστο του 2025. Εάν η προθεσμία αποποίησης αρχίσει από τον χρόνο του θανάτου, το τετράμηνο ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Από τη λήξη αυτής της προθεσμίας θα μπορούσε να υπολογιστεί το επιπλέον έτος που αναφέρεται στη διάταξη για την υπαγωγή αυθαιρέτων.

Με βάση αυτόν τον υπολογισμό, ο κληρονόμος θα ανέμενε ότι διαθέτει χρονικό περιθώριο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026 για να τακτοποιήσει τις αυθαιρεσίες. Στην πράξη, όμως, η δεύτερη πρόβλεψη του νόμου επιβάλλει την ολοκλήρωση της διαδικασίας μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025, περιορίζοντας σε λίγους μήνες τον χρόνο που έχει πραγματικά στη διάθεσή του.

Ακόμη δυσκολότερη είναι η θέση των κληρονόμων όταν ο θάνατος επέρχεται μέσα στο 2026. Η προθεσμία της ειδικής ρύθμισης έχει ήδη λήξει, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει δυνατότητα νέας υπαγωγής στην Κατηγορία 5 με βάση τη συγκεκριμένη εξαίρεση. Η κληρονομική διαδοχή εξακολουθεί να πραγματοποιείται, χωρίς όμως να επιλύεται η πολεοδομική εκκρεμότητα του ακινήτου.

Ακίνητα που κληρονομούνται αλλά δεν μπορούν να πουληθούν

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται μια κατηγορία περιουσιακών στοιχείων που μεταβιβάζονται αιτία θανάτου, αλλά αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια σε επόμενες δικαιοπραξίες. Ο κληρονόμος μπορεί να αποκτήσει το ακίνητο, όμως η ύπαρξη μη τακτοποιημένων αυθαιρεσιών της Κατηγορίας 5 μπορεί να εμποδίζει την πώληση ή τη γονική παροχή του σε παιδιά και άλλους συγγενείς.

Η ύπαρξη αυθαιρεσίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χάνεται η κληρονομιά ή ότι δεν μπορεί να γίνει αποδοχή της. Σημαίνει ότι το ακίνητο μπορεί να αποκτηθεί με τις πολεοδομικές του εκκρεμότητες, οι οποίες στη συνέχεια δυσχεραίνουν ή αποκλείουν συγκεκριμένες μεταβιβάσεις εν ζωή, σύμφωνα με τις ισχύουσες απαγορεύσεις.

Ο κληρονόμος αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα στην ολοκλήρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου, όταν υπάρχουν αυθαιρεσίες που δεν επιτρέπεται να υπαχθούν σε διαδικασία τακτοποίησης. Χωρίς τα απαιτούμενα στοιχεία νομιμότητας και την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών, η έκδοση των αναγκαίων δικαιολογητικών για μεταβίβαση μπορεί να καταστεί αδύνατη.

Η εκκρεμότητα μπορεί επιπλέον να επηρεάζει τη συμμετοχή σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης και ανακαίνισης, τα οποία απαιτούν συγκεκριμένα δικαιολογητικά και προϋποθέσεις νομιμότητας. Όσον αφορά τη μίσθωση, χρειάζεται διάκριση, καθώς η απλή ύπαρξη αυθαιρεσίας δεν συνεπάγεται γενική απαγόρευση σύναψης μισθωτηρίου, παρότι μπορεί να δημιουργούνται άλλα εμπόδια στη νόμιμη χρήση του ακινήτου.

Φόρος κληρονομιάς και ΕΝΦΙΑ για δεσμευμένη περιουσία

Μία από τις σημαντικότερες οικονομικές αντιφάσεις είναι ότι ο κληρονόμος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις φορολογικές υποχρεώσεις που συνδέονται με την απόκτηση και την κατοχή της περιουσίας. Η ύπαρξη πολεοδομικών παραβάσεων δεν συνεπάγεται από μόνη της απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς ή από τον ετήσιο ΕΝΦΙΑ, εφόσον προκύπτει αντίστοιχη φορολογική υποχρέωση.

Ο ιδιοκτήτης καλείται έτσι να καταβάλλει φόρους για ακίνητο που δεν μπορεί να διαθέσει ελεύθερα στην αγορά. Εάν επιπλέον έχουν επιβληθεί πολεοδομικά πρόστιμα ή υπάρχουν παλαιότερες οικονομικές εκκρεμότητες της κληρονομιάς, το συνολικό βάρος μπορεί να αυξάνεται, ανάλογα με το είδος της υποχρέωσης και τους κανόνες ευθύνης του κληρονόμου.

Η αδυναμία μεταβίβασης περιορίζει παράλληλα την εμπορική αξιοποίηση του ακινήτου. Ένα κτίσμα που θα μπορούσε να διατεθεί προς πώληση, να μεταβιβαστεί σε νεότερη γενιά ή να ανακαινιστεί ενδέχεται να παραμένει χωρίς ουσιαστική δυνατότητα αξιοποίησης. Η πραγματική επίπτωση στην αξία του απαιτεί εξατομικευμένη εκτίμηση, καθώς εξαρτάται από τη φύση και την έκταση των αυθαιρεσιών.

Ακόμη και κτίρια με οικοδομική άδεια στην Κατηγορία 5

Το πρόβλημα αφορά και κτίρια που διαθέτουν αρχική οικοδομική άδεια. Η Κατηγορία 5 περιλαμβάνει τόσο εξ ολοκλήρου αυθαίρετες κατασκευές όσο και αδειοδοτημένα κτίρια στα οποία έχουν πραγματοποιηθεί υπερβάσεις ή άλλες παραβάσεις που δεν επιτρέπουν την ένταξη στις υπόλοιπες κατηγορίες. Επομένως, η ύπαρξη οικοδομικής άδειας δεν εξασφαλίζει από μόνη της τη δυνατότητα τακτοποίησης.

Η διάκριση αυτή αναδεικνύει και ένα δεύτερο ζήτημα: ακίνητα με διαφορετική πολεοδομική ιστορία και χαρακτηριστικά μπορούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με την ίδια απαγόρευση νέας υπαγωγής. Η τεχνική αξιολόγηση πρέπει, ωστόσο, να γίνεται ανά ιδιοκτησία, με έλεγχο της άδειας, του χρόνου κατασκευής, του είδους των παραβάσεων και της ορθής κατηγοριοποίησής τους.

Η γενική απαγόρευση και οι ειδικές εξαιρέσεις

Η γενική δυνατότητα υπαγωγής αυθαιρέτων της Κατηγορίας 5 έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου 2020. Με διαδοχικές νομοθετικές ρυθμίσεις διατηρήθηκαν ειδικές εξαιρέσεις για ορισμένες περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων ακίνητα που αποκτώνται μέσω κληρονομικής διαδοχής ή αναγκαστικού πλειστηριασμού. Οι εξαιρέσεις αυτές συνοδεύτηκαν από ιδιαίτερες προϋποθέσεις και καταληκτικές προθεσμίες.

Η ειδική πρόβλεψη για τις κληρονομιές είχε διαμορφωθεί με το άρθρο 237 του νόμου 4782/2021, που τροποποίησε το άρθρο 128 του νόμου 4759/2020. Η διάταξη μεταφέρθηκε στον νέο Πολεοδομικό Κώδικα, διατηρώντας την καταληκτική ημερομηνία της 31ης Δεκεμβρίου 2025, η οποία πλέον έχει παρέλθει.

Το ζήτημα της ίσης μεταχείρισης των κληρονόμων

Η διαφορετική μεταχείριση ιδιοκτητών ανάλογα με τον χρόνο απόκτησης του ακινήτου ή τον τρόπο κτήσης του δημιουργεί ερωτήματα για την αναλογικότητα των περιορισμών. Δύο κληρονόμοι με ακίνητα που έχουν τις ίδιες πολεοδομικές παραβάσεις μπορεί να αντιμετωπίζουν διαφορετική δυνατότητα υπαγωγής, επειδή η κληρονομική διαδοχή πραγματοποιήθηκε σε διαφορετικό χρόνο.

Η συνταγματική προστασία της ιδιοκτησίας δεν συνεπάγεται απεριόριστο δικαίωμα νομιμοποίησης αυθαίρετων κατασκευών. Επιβάλλει όμως την εξέταση των συνεπειών που δημιουργούν οι νομοθετικοί περιορισμοί. Η διαπίστωση ενδεχόμενης αντισυνταγματικότητας ή άνισης μεταχείρισης απαιτεί ειδική νομική αξιολόγηση και δεν μπορεί να συναχθεί αυτομάτως μόνο από την ύπαρξη διαφορετικών προθεσμιών.

Η αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και η εκκρεμότητα των αυθαιρέτων

Το θέμα αποκτά πρόσθετη σημασία μετά την ψήφιση του νόμου 5303/2026 για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου. Η νομοθετική μεταρρύθμιση αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην προσαρμογή των κανόνων κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες και στην αντιμετώπιση προβλημάτων που συνδέονται με τις κληρονομικές υποχρεώσεις.

Ωστόσο, οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο δεν επιλύουν αυτομάτως τις πολεοδομικές εκκρεμότητες που συνοδεύουν κληρονομούμενα ακίνητα. Η δυνατότητα απόκτησης περιουσίας και οι προϋποθέσεις νομιμότητας των κτισμάτων διέπονται από διαφορετικές διατάξεις, οι οποίες πρέπει να λειτουργούν συνδυαστικά ώστε να μην παραμένουν οι κληρονόμοι αντιμέτωποι με μακροχρόνιους περιορισμούς αξιοποίησης.

Ποια νομοθετική λύση τίθεται στο τραπέζι

Μία συγκεκριμένη δυνατότητα αντιμετώπισης του προβλήματος είναι η επανεξέταση της καταληκτικής ημερομηνίας για τις κληρονομικές διαδοχές. Η 31η Δεκεμβρίου 2025 θα μπορούσε, σύμφωνα με την πρόταση που διατυπώνεται, να αφορά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου και όχι υποχρεωτικά την τελευταία ημέρα υποβολής της δήλωσης υπαγωγής.

Με αυτόν τον τρόπο, οι κληρονόμοι προσώπων που απεβίωσαν μέχρι την καθορισμένη ημερομηνία θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν ολόκληρη την ειδική προθεσμία του νόμου. Μια τέτοια αλλαγή, ωστόσο, απαιτεί ρητή νομοθετική παρέμβαση και κατάλληλες μεταβατικές διατάξεις, καθώς η ισχύουσα διατύπωση δεν επιτρέπει να θεωρηθεί αυτονόητη η παράταση της δυνατότητας υπαγωγής.

Περαιτέρω, θα μπορούσε να εξεταστεί η θέσπιση νέου χρονικού πλαισίου για κληρονομιές που προκύπτουν μετά την 31η Δεκεμβρίου 2025, με καθορισμένες τεχνικές και περιβαλλοντικές προϋποθέσεις. Πρόκειται για διαφορετική νομοθετική επιλογή, η οποία θα πρέπει να συμβιβάζεται με τους περιορισμούς που επιβάλλει η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για την αυθαίρετη δόμηση.

Επιστολή αναγνώστη στο ecopress για ακίνητο με άδεια 40 ετών

Το συγκεκριμένο πρόβλημα θέτει με αναλυτική επιστολή του προς το ecopress αναγνώστης, τα πλήρη στοιχεία του οποίου βρίσκονται στη διάθεση της σύνταξης. Περιγράφει την προσωπική του περίπτωση, που αφορά κληρονομούμενο ακίνητο στην Κέρκυρα, το οποίο, όπως αναφέρει, διαθέτει οικοδομική άδεια από περίπου σαράντα χρόνια, αλλά περιλαμβάνει αυθαιρεσίες της Κατηγορίας 5.

Ο αναγνώστης εξηγεί ότι έχει καταστεί κληρονόμος ακινήτου για το οποίο επιθυμεί να υποβάλει δήλωση υπαγωγής, αλλά αδυνατεί να προχωρήσει λόγω της καταληκτικής ημερομηνίας. Υπογραμμίζει ότι δεν ευθύνεται ο ίδιος για τις πολεοδομικές παραβάσεις, τις οποίες κληρονόμησε μαζί με το ακίνητο, ενώ επιβαρύνεται με τις φορολογικές και άλλες οικονομικές υποχρεώσεις της ιδιοκτησίας.

Χαρακτηρίζει την κατάσταση «πολεοδομική ομηρία» και επισημαίνει ότι οι συνέπειες επεκτείνονται στην οικονομική αξία και στη δυνατότητα αξιοποίησης της περιουσίας. Όπως αναφέρει, η αδυναμία τακτοποίησης εμποδίζει τη μεταβίβαση του ακινήτου στο παιδί του, την πώλησή του και την ολοκλήρωση των διαδικασιών που απαιτούνται για την πλήρη αξιοποίησή του.

Ο ίδιος θέτει το ερώτημα: «Είναι σε θέση κάποιος να μου προσδιορίσει την πραγματική αξία του ακινήτου που έχω κληρονομήσει;»

Και συνεχίζει, αναφερόμενος στην προοπτική των επόμενων κληρονόμων: «Πολεοδομική ομηρία που στο τέλος με μαθηματική ακρίβεια οδηγεί στην αποποίηση της κληρονομιάς από τους διαδόχους του/τους κληρονόμους του που δεν θέλουν να ζήσουν με αυτό το βάρος».

Οι επιστολές προς βουλευτές και την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ

Ο αναγνώστης αναφέρει ότι έχει αποστείλει επιστολές σε βουλευτές της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης, καθώς και στα γραφεία του υπουργού και της υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ζητώντας να εξεταστεί το πρόβλημα και να προωθηθεί νομοθετική λύση. Σύμφωνα με την περιγραφή του, οι προσπάθειες αυτές δεν έχουν οδηγήσει σε συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία.

Όπως επισημαίνει στην επιστολή του: «Παρά την προσπάθειά μου να αναδείξω το συγκεκριμένο θέμα […] αυτό παρέμεινε στις “καλένδες και υπό όρους που είναι άγνωστοι”. Έως πότε; Άγνωστο, αφού δεν δίνεται σαφής χρονικά προσδιορισμός».

Ο αναγνώστης, ζητά να αντιμετωπιστεί το ζήτημα στο πλαίσιο των ευρύτερων αλλαγών για τις κληρονομιές και τα αυθαίρετα. Αναφέρεται στις διαδοχικές παρατάσεις για άλλες κατηγορίες αυθαιρέτων και σε ειδικές νομοθετικές εξαιρέσεις, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει υπάρξει ανάλογη μέριμνα για τους κληρονόμους ακινήτων της Κατηγορίας 5.

Προτιμήσεις Cookies

Μπορείτε να ορίσετε τις προτιμήσεις συγκατάθεσης και να προσδιορίσετε με ποιους τρόπους θέλετε να χρησιμοποιούνται τα δεδομένα σύμφωνα με τους παρακάτω σκοπούς.

Απολύτως Απαραίτητα Cookies

Τα cookies αυτά είναι ουσιαστικής σημασίας για την ορθή λειτουργία του ιστότοπου, σας επιτρέπουν να κάνετε περιήγηση και να χρησιμοποιήσετε τις λειτουργίες του, όπως πρόσβαση σε ασφαλείς περιοχές. Τα cookies αυτά είναι αναγκαία για τη λειτουργία του ιστοτόπου και χωρίς αυτά δεν θα ήταν τεχνικά εφικτή η παροχή υπηρεσιών του ιστοτόπου.

Cookies Aνάλυσης

Η υπηρεσία Google Analytics χρησιμοποιείται για την ανάλυση στατιστικών στοιχείων με σκοπό την βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών της ιστοσελίδας. Χρησιμοποιούνται για να συλλέξουν πληροφορίες και να αναλύσουν πώς οι επισκέπτες χρησιμοποιούν τον ιστότοπο (για παράδειγμα τις κινήσεις από και προς αυτόν, τις σελίδες που έχουν την πιο συχνή επισκεψιμότητα και αυτές που παρουσιάζουν λάθη) ώστε να βελτιώνουμε συνεχώς την εμπειρία περιήγησης στον ιστότοπό μας. Όλες οι πληροφορίες που συλλέγονται από τα cookies είναι ανώνυμες και δε χρησιμοποιούνται για να σας ταυτοποιήσουν.Η πολιτική χρήσης της Google όσον αφορά την νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα βρίσκεται εδώ: https://privacy.google.com/businesses/compliance/

Cookies Τρίτων Προμηθευτών

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies τρίτων για λόγους εξατομίκευσης του περιεχομένου τους καθώς επίσης και για λόγους διαφήμισης.