Λειψυδρία: το νέο ενεργειακό ρίσκο για τα πυρηνικά της Ευρώπης
ΕιδήσειςΕνέργειαΈργαΟικονομίαΠεριβάλλονΥποδομές 9 Σεπτεμβρίου 2026 Αργύρης
Η πρωτοφανής πτώση της στάθμης του Δούναβη, που κρατά εκτός λειτουργίας τους δύο πυρηνικούς αντιδραστήρες της Τσερναβόντα στη Ρουμανία, αναδεικνύει έναν ολοένα σοβαρότερο κλιματικό κίνδυνο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Οι πυρηνικοί σταθμοί παρέχουν σχεδόν το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, αλλά μεγάλο μέρος τους χρειάζεται τεράστιες ποσότητες νερού για ψύξη. Λειψυδρία, χαμηλές παροχές ποταμών και υψηλές θερμοκρασίες μπορούν πλέον να περιορίζουν ή ακόμη και να μηδενίζουν προσωρινά την παραγωγή.
Στο μεταξύ στην Ελλάδα με απόφαση του πρωθυπουργού και πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου συστάθηκε η Κυβερνητική Επιτροπή για την Πυρηνική Ενέργεια, με στόχο να εξεταστούν οι τεχνολογίες, η ασφάλεια, το κόστος, η αδειοδότηση, τα απόβλητα και οι προϋποθέσεις ενδεχόμενης ένταξης της πυρηνικής ενέργειας στον ελληνικό ενεργειακό σχεδιασμό. Η κυβέρνηση έχει διευκρινίσει ότι δεν έχει ληφθεί απόφαση κατασκευής πυρηνικού σταθμού.
Η Τσερναβόντα δείχνει το πρόβλημα σε πραγματικό χρόνο
Η Ρουμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο χαρακτηριστικές εκδηλώσεις αυτού του κινδύνου. Η μονάδα 1 του πυρηνικού σταθμού της Τσερναβόντα τέθηκε εκτός λειτουργίας στις 28 Ιουλίου 2026, λόγω του πρωτοφανώς χαμηλού επιπέδου του Δούναβη, ενώ τον Αύγουστο ακολούθησε η διαδικασία ελεγχόμενης διακοπής και της μονάδας 2.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, ο Cristian Bușoi του ρουμανικού υπουργείου Ενέργειας προειδοποίησε ότι η παροχή του Δούναβη αναμένεται να παραμείνει χαμηλή και ότι η στάθμη στην Τσερναβόντα μπορεί να είναι ανεπαρκής για την ψύξη, τη λειτουργία των αντλιών και την ασφαλή επανεκκίνηση των αντιδραστήρων καθ’ όλη τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου. Η απουσία των δύο μονάδων αφαιρεί περίπου 1.200–1.300 MW από το ρουμανικό ενεργειακό σύστημα και αυξάνει την εξάρτηση από εισαγωγές.
Η κυβέρνηση έχει ήδη εγκρίνει έκτακτες παρεμβάσεις, με πλωτές κατασκευές, προσωρινά φράγματα και, εφόσον χρειαστεί, αντλίες μεγάλης παροχής, ώστε να κατευθυνθεί περισσότερο νερό προς την υδροληψία του σταθμού.
Γιατί ένας πυρηνικός σταθμός χρειάζεται τόσο πολύ νερό
Το ζήτημα δεν αφορά το πυρηνικό καύσιμο αλλά τη διάθεση της τεράστιας ποσότητας θερμότητας που παράγεται. Όπως και κάθε μεγάλος θερμικός σταθμός, ο πυρηνικός χρειάζεται ένα τελικό μέσο ψύξης.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, ένας τυπικός πυρηνικός σταθμός ισχύος 1.000 MW, όταν χρησιμοποιεί ανοιχτό κύκλωμα ψύξης, μπορεί να χρειάζεται συνεχή άντληση περίπου 26 έως 64 κυβικών μέτρων νερού ανά δευτερόλεπτο. Το μεγαλύτερο μέρος επιστρέφει στο υδάτινο σώμα, αλλά σε υψηλότερη θερμοκρασία.
Έτσι προκύπτουν δύο διαφορετικά προβλήματα: είτε δεν υπάρχει επαρκής ποσότητα νερού για ασφαλή λειτουργία, όπως σήμερα στην Τσερναβόντα, είτε το διαθέσιμο νερό είναι ήδη τόσο θερμό ώστε ο σταθμός δεν μπορεί να το επιστρέψει στο ποτάμι χωρίς να παραβιάσει τα περιβαλλοντικά όρια θερμοκρασίας.
Γαλλία: μειώσεις ισχύος και διακοπές μέσα στο 2026
Η δεύτερη περίπτωση έγινε ιδιαίτερα ορατή στη Γαλλία αυτό το καλοκαίρι. Τον Ιούνιο η EDF περιόρισε την ισχύ στο Nogent-sur-Seine λόγω υψηλής θερμοκρασίας του Σηκουάνα, ενώ αντίστοιχες προσαρμογές έγιναν στο Saint-Alban, στον Ροδανό, και στο Blayais.
Τον Αύγουστο η κατάσταση έφθασε ακόμη και σε προσωρινή διακοπή: η μονάδα 3 του Bugey τέθηκε εκτός λειτουργίας καθώς η θερμοκρασία του Ροδανού πλησίαζε το θεσμοθετημένο όριο των 26°C.
Η EDF σημειώνει πάντως ότι, από το 2000, οι απώλειες παραγωγής του γαλλικού πυρηνικού στόλου λόγω υψηλής θερμοκρασίας και χαμηλών παροχών ποταμών αντιστοιχούν κατά μέσο όρο περίπου στο 0,3% της ετήσιας παραγωγής. Το ποσοστό είναι μικρό σε ετήσια βάση, μπορεί όμως να αποκτήσει μεγάλη σημασία όταν η απώλεια συμπίπτει με καύσωνα και υψηλή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι 12 πυρηνικές χώρες της ΕΕ και το υδατικό ρίσκο
Στην ΕΕ πυρηνική ηλεκτρική ενέργεια παράγουν σήμερα 12 κράτη: Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Φινλανδία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ολλανδία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ισπανία και Σουηδία. Το 2024 παρήγαγαν συνολικά 649.524 GWh, δηλαδή το 23,3% της ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ. Η Γαλλία μόνη της αντιστοιχούσε στο 58,6% της ευρωπαϊκής πυρηνικής παραγωγής.
Η έκθεση όμως δεν είναι ίδια παντού. Οι εγκαταστάσεις που εξαρτώνται από ποτάμια και εσωτερικά υδάτινα συστήματα αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο από συνδυασμό χαμηλής παροχής και υψηλής θερμοκρασίας. Οι παράκτιοι σταθμοί σε Φινλανδία και Σουηδία είναι πολύ λιγότερο ευάλωτοι στη λειψυδρία ποταμών, χωρίς όμως να είναι άτρωτοι: η ευρωπαϊκή εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και υπερβολικά θερμό θαλασσινό νερό μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμούς παραγωγής.
Η τρέχουσα εικόνα είναι ανησυχητική επειδή το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας κατέγραφε στα μέσα Αυγούστου 2026 συνθήκες συναγερμού, μεταξύ άλλων, σε Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία και μεγάλο τμήμα της λεκάνης του Δούναβη, περιλαμβανομένων Ουγγαρίας, Τσεχίας, Σλοβακίας, Σλοβενίας, Ρουμανίας και Βουλγαρίας.
Γιατί γίνεται θέμα ενεργειακής ασφάλειας για ολόκληρη την Ευρώπη
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μια μεμονωμένη διακοπή αντιδραστήρα αλλά η ταυτόχρονη πίεση διαφορετικών πηγών ηλεκτροπαραγωγής. Η ξηρασία μειώνει ταυτόχρονα τα υδροηλεκτρικά αποθέματα, επηρεάζει πυρηνικούς και συμβατικούς θερμικούς σταθμούς που χρειάζονται νερό και συχνά συμπίπτει με καύσωνες που αυξάνουν τη ζήτηση για κλιματισμό.
Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προειδοποιεί ότι, όσο αυξάνεται η θερμοκρασία του πλανήτη, η πυρηνική παραγωγή στην Ευρώπη αναμένεται να μειώνεται, ιδιαίτερα στη Νότια Ευρώπη, εξαιτίας της μικρότερης διαθεσιμότητας νερού. Υπογραμμίζει όμως ότι νέες και βελτιωμένες τεχνολογίες ψύξης μπορούν να περιορίσουν σημαντικά αυτό το πρόβλημα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν διαθέτει πυρηνικούς σταθμούς, όμως ακριβώς την ώρα που το ευρωπαϊκό υδατικό ρίσκο γίνεται ορατό, ανοίγει θεσμικά τη συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια και κυρίως για τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες – SMRs.
Η νέα πραγματικότητα της Ευρώπης προσθέτει, όμως, ακόμη ένα κρίσιμο κεφάλαιο στην ελληνική διερεύνηση: πού και με ποιο σύστημα θα ψύχεται μια μελλοντική μονάδα, πόσο νερό θα απαιτεί, πώς θα λειτουργεί σε συνθήκες καύσωνα και λειψυδρίας και ποιο θα είναι το τελικό μέσο απόρριψης θερμότητας. Για μια χώρα της Μεσογείου, όπου η κλιματική πίεση στα υδατικά αποθέματα αναμένεται να ενταθεί, οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι βασική προϋπόθεση για να κριθεί αν οποιαδήποτε πυρηνική επιλογή μπορεί πράγματι να ενισχύσει —και όχι να δημιουργήσει νέα τρωτά σημεία στην— ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Η σύνθεση και το έργο της Κυβερνητικής Επιτροπής για την Πυρηνική Ενέργεια
Στην Κυβερνητικής Επιτροπής για την Πυρηνική Ενέργεια, που θα αναλάβει να διερευνήσεις τις δυνατότητες ανάπτυξης της συγκεκριμένης τεχνολογίας στη χώρα μας προεδρεύει ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Τσάφος, ενώ συμμετέχουν παράλληλα οι γενικοί γραμματείς των αρμόδιων διευθύνσεων όλων των υπουργείων, μεταξύ των οποίων το ΥΠΕΘΑ και το ΥΠΕΞ. Επίσης, συμμετέχουν ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, ο πρόεδρος του Δημόκριτου και ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ.
Παράλληλα, στις συνεδριάσεις της επιτροπής μπορούν να μετέχουν έπειτα από πρόσκληση οι επικεφαλής των ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ, ΚΑΠΕ, ΤΕΕ, ΣΕΒ, όπως και εμπειρογνώμονες.
Η Επιτροπή αναλαμβάνει τον ρόλο του Nuclear Energy Programme Implementing Organization (NEPIO), σύμφωνα με τις διαδικασίες της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (International Atomic Energy Agency -IAEA) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή είναι αρμόδια για την οργάνωση και διαχείριση της υλοποίησης της Φάσης 1 («Διερευνητική Φάση»), όπως ορίζεται από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, με στόχο την εκπόνηση εμπεριστατωμένης εισήγησης («Τελική Έκθεση») προς το Υπουργικό Συμβούλιο για τη λήψη απόφασης αναφορικά με την εκκίνηση ή μη εθνικού προγράμματος πυρηνικής ενέργειας.
Σε ανάρτησή του ο Νίκος Τσάφος αναφέρει: «Εκδόθηκε η Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου για την «Σύσταση, συγκρότηση και λειτουργία Κυβερνητικής Επιτροπής για την Πυρηνική Ενέργεια». Είναι ένα πολύ σημαντικό ορόσημο και το πρώτο θεσμικό βήμα σε ένα δρόμο που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αξιοποίηση της πυρηνικής ενεργείας στην Ελλάδα.
Σε αυτό το στάδιο, η Επιτροπή έχει δύο σκοπούς.
Πρώτον, να αναβαθμίσει το δημόσιο διάλογο και την γνώση διαφόρων φορέων σχετικά με την πυρηνική ενέργεια ώστε να υπάρχει μια συναντίληψη των βασικών παραμέτρων του τι σημαίνει πυρηνική ενέργεια – να μιλάμε με πραγματικά δεδομένα από την εμπειρία άλλων χωρών αντί να βασιζόμαστε σε προκαταλήψεις και σε μισές αλήθειες.
Δεύτερον, η Επιτροπή θα εξετάσει βασικά ερωτήματα, όπως: ταιριάζει η πυρηνική τεχνολογία στο ενεργειακό μείγμα της χώρας, υπό ποιες παραδοχές θα μπορούσε να μειώσει το κόστος για τους καταναλωτές, τι άλλα οφέλη έχει (π.χ., ενεργειακή ασφάλεια), πως θα οργανώναμε και θα χρηματοδοτούσαμε ένα τέτοιο εγχείρημα, τι ρίσκα εμπεριέχει και πως θα τα αντιμετωπίσουμε, ποια είναι τα θεσμικά, ρυθμιστικά και νομικά κενά που πρέπει να καλύψουμε, ποιο είναι ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση ενός προγράμματος, και ποια είναι τα ορόσημα σε αυτή την πορεία;
Πολλά ερωτήματα – και πολλή δουλεία. Αλλά ξεκινάμε – γιατί οφείλουμε να εξετάσουμε όλες τις τεχνολογικές λύσεις που θα μπορούσαν να κάνουν καλό στη χώρα».
