Μινωικά Ανάκτορα: οι αστερίσκοι του ICOMOS για την ένταξη στην UNESCO
ΑρχιτεκτονικήΑστικό περιβάλλονΑυτοδιοίκησηΕπωνύμωςΟικιστικάΟικονομίαΠεριβάλλονΠολεοδομίαΦυσικοί πόροιΧωροταξία 8 Αυγούστου 2025 Αργύρης
Του Νίκου Ηλιάδη*
Στην 47η Σύνοδο της Επιτροπής της UNESCO στο Παρίσι εγκρίθηκε η ένταξη έξι Μινωϊκών Ανακτόρων στα Προστατευόμενα της UNESCO, παρά την πρόταση του ICOMOS να επιστραφεί και να συμπληρωθεί ο σχετικός φάκελος. Στην τελική απόφαση έχουν τεθεί όροι που σημαίνει ότι τα μνημεία θα είναι υπό παρακολούθηση. Επομένως δεν δόθηκε λευκή επιταγή.
Το Σάββατο 12 Ιουλίου 2025 στο Παρίσι ανακοινώθηκε η εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων της Κνωσού, της Φαιστού, των Μαλίων, της Ζάκρου, της Ζωμίνθου και της Κυδωνίας– που συγκρότησαν τη σειριακή υποψηφιότητα. στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Το ICOMOS θεωρεί στην εισήγησή του ότι το προτεινόμενο μνημείο πληροί τα κριτήρια (iii) και (iv), αλλά τα κριτήρια (i), (ii), (v) και (vi) δεν έχουν αποδειχθεί.
Στη συζήτηση που έγινε στην ολομέλεια της 47ης Συνόδου της Επιτροπής της UNESCO στο Παρίσι προηγήθηκε η παρουσίαση της αξιολόγησης της ελληνικής πρότασης για τα Μινωικά Ανάκτορα, από εκπρόσωπο του ICOMOS που πρότεινε την επιστροφή στο κράτος μέλος της υποψηφιότητας για συμπλήρωση του φακέλου.
H Εγγραφή των Μινωϊκών Ανακτόρων στα προστατευόμενα της UNESCO
Η πρόταση της τεχνοκρατικής επιτροπής του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Χώρων (ICOMOS), για την περίπτωση της Ελλάδος ήταν να παραπεμφθεί η υποψηφιότητα για βελτίωση, να μην συμπεριληφθούν δηλαδή τα Μινωϊκά Παλάτια στους προστατευόμενους της UNESCO.
Το ICOMOS έχει μέλη ειδικούς επιστήμονες από όλο τον κόσμο και δραστηριοποιείται σε 104 χώρες στις 5 ηπείρους και είναι ο τεχνικός σύμβουλος της σε θέματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ειδικότερα,
Παραπέμπει την υποψηφιότητα των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων, της Ελλάδας , πίσω στο Κράτος Μέρος, ώστε να του επιτραπεί:
α) Να εξετάσει την ευθυγράμμιση του καθεστώτος προστασίας του τμήματος της Κυδωνίας (006) με το καθεστώς των άλλων συστατικών μερών (Ζώνη Α), ώστε να του παρέχει το υψηλότερο επίπεδο νομικής προστασίας, και να θεσπίσει ένα ειδικό σύστημα παρακολούθησης για την επίβλεψη των αδειών και των οικοδομικών δραστηριοτήτων στα Χανιά, όπου βρίσκεται η Κυδωνία,
β) Να αναπτύξει περαιτέρω το σχέδιο διαχείρισης ώστε να περιλαμβάνει:
(i) λεπτομερείς μακροπρόθεσμες στρατηγικές διατήρησης και μια στρατηγική ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κινδύνων που να αντιμετωπίσουν περαιτέρω την κλιματική αλλαγή και να συμπεριλάβουν τα χαρακτηριστικά της προτεινόμενης Εξαιρετικής Παγκόσμιας Αξίας για τη συνολική σειρά και κάθε συστατικό μέρος,
(ii) μια ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείρισης τουρισμού, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίασης και της ερμηνείας της συνολικής σειράς και κάθε συστατικού μέρους, διασφαλίζοντας ότι οι πρωτοβουλίες διαχείρισης επισκεπτών επεκτείνονται πέρα από τις μεμονωμένες τοποθεσίες για να δημιουργήσουν ένα ενιαίο πλαίσιο που εξισορροπεί την προσβασιμότητα με τη διατήρηση·
Συνιστά στο Κράτος Μέλος να λάβει υπόψη τα ακόλουθα:
α) Βελτίωση και ευθυγράμμιση των ορίων των ζωνών προστασίας με τα φυσικά χαρακτηριστικά του εδάφους για τα συστατικά μέρη της Κνωσού (001), της Φαιστού (002), των Μαλιών (003), της Ζάκρου (004) και της Ζωμίνθου (005), προκειμένου να προστατευθούν οι χώροι από οπτικές επιπτώσεις στην ακεραιότητά τους και να διατηρηθεί η σχέση συμφραζομένων με το φυσικό τους περιβάλλον, μέσω αιτημάτων μικρών τροποποιήσεων ορίων μόλις το επιτρέψουν οι νομικές και πρακτικές παράμετροι,
β) Σαφής διάκριση μεταξύ αυθεντικών αρχαιολογικών ευρημάτων και μεταγενέστερων ανακατασκευών που πραγματοποιήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Sir Arthur Evans, ώστε να διασφαλιστεί ότι η αιτιολόγηση της προτεινόμενης Εξαιρετικής Παγκόσμιας Αξίας βασίζεται σε αυθεντικό υλικό,
γ) Εφαρμογή στην πράξη των βασικών δεικτών παρακολούθησης και συλλογή δεδομένων αναφοράς για τη δημιουργία ενός ισχυρού αρχείου παρακολούθησης,
δ) Επέκταση της ψηφιακής τεκμηρίωσης για όλα τα συστατικά μέρη,
ε) Συνέχιση της παροχής ενημερώσεων στο Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς σχετικά με τις τρέχουσες ανασκαφές και τις προσπάθειες διατήρησης στο συστατικό μέρος της Κυδωνίας (006),
στ) Ενημέρωση του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς για οποιαδήποτε πρόθεση ανάληψης ή έγκρισης μεγάλων έργων που ενδέχεται να επηρεάσουν την προτεινόμενη Εξαιρετική Παγκόσμια Αξία του προτεινόμενου ακινήτου, σύμφωνα με την παράγραφο 172 των Λειτουργικών Οδηγιών. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει, ενδεικτικά, αναπτυξιακές δραστηριότητες εντός των ζωνών προστασίας, αστική επέκταση γύρω από το συστατικό μέρος της Κυδωνίας (006) και τυχόν κατασκευαστικές εργασίες κοντά στα συστατικά μέρη, με σαφές πρωτόκολλο για εκτιμήσεις επιπτώσεων και προληπτικές στρατηγικές μετριασμού,
ζ) Ανάπτυξη και εφαρμογή μηχανισμού Εκτίμησης Επιπτώσεων στην Κληρονομιά για όλες τις προτάσεις ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά, της αστικοποίησης, των τουριστικών υποδομών και των πιθανών τροποποιήσεων που σχετίζονται με τα συστατικά μέρη, σύμφωνα με τις τελευταίες κατευθυντήριες γραμμές του ICOMOS για τις επιπτώσεις στην πολιτιστική κληρονομιά.
Οι αρνητικές προτάσεις περιλαμβάνονται σε κείμενο που ήταν στη διάθεση των συνέδρων στην ιστοσελίδα: δείτε εδώ
Συστάσεις
Σύσταση σχετικά με την επιγραφή
Το ICOMOS συνιστά την αναπομπή της υποψηφιότητας των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων, Ελλάδα, στο Κράτος Μέρος, ώστε να του επιτραπεί να:
♦ Εξετάσει την ευθυγράμμιση του καθεστώτος προστασίας του συστατικού μέρους της Κυδωνίας (006) με το καθεστώς των άλλων συστατικών μερών (Ζώνη Α), ώστε να του παρέχει το υψηλότερο επίπεδο νομικής προστασίας, και να θεσπίσει ένα ειδικό σύστημα παρακολούθησης για την επίβλεψη των αδειών και των οικοδομικών δραστηριοτήτων στα Χανιά, όπου βρίσκεται η Κυδωνία,
♦ Περαιτέρω ανάπτυξη του σχεδίου διαχείρισης ώστε να περιλαμβάνει:
– λεπτομερείς μακροπρόθεσμες στρατηγικές διατήρησης και μια στρατηγική ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κινδύνων που θα αντιμετωπίζουν περαιτέρω την κλιματική αλλαγή και θα περιλαμβάνουν τα χαρακτηριστικά της προτεινόμενης Εξαιρετικής Παγκόσμιας Αξίας για τη συνολική σειρά και κάθε συστατικό μέρος,
-μια ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείρισης τουρισμού, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίασης και ερμηνείας της συνολικής σειράς και κάθε συστατικού μέρους, διασφαλίζοντας ότι οι πρωτοβουλίες διαχείρισης επισκεπτών επεκτείνονται πέρα από τους μεμονωμένους χώρους, ώστε να δημιουργηθεί ένα ενιαίο πλαίσιο που εξισορροπεί την προσβασιμότητα με τη διατήρηση·
Πρόσθετες συστάσεις
Το ICOMOS συνιστά περαιτέρω στο Κράτος Μέρος να λάβει υπόψη τα ακόλουθα:
α) Βελτίωση και ευθυγράμμιση των ορίων των ζωνών προστασίας με τα φυσικά χαρακτηριστικά του εδάφους για τα συστατικά μέρη της Κνωσού (001), της Φαιστού (002), των Μαλιών (003), της Ζάκρου (004) και της Ζωμίνθου (005), προκειμένου να προστατευθούν οι χώροι από οπτικές επιπτώσεις στην ακεραιότητά τους και να διατηρηθεί η σχέση συμφραζομένων με το φυσικό τους περιβάλλον, μέσω αιτημάτων τροποποίησης μικρών ορίων μόλις το επιτρέψουν οι νομικές και πρακτικές παράμετροι,
β) Σαφής διάκριση μεταξύ αυθεντικών αρχαιολογικών καταλοίπων και μεταγενέστερων ανακατασκευών που πραγματοποιήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Sir Arthur Evans, ώστε να διασφαλιστεί ότι η αιτιολόγηση της προτεινόμενης Εξαιρετικής Παγκόσμιας Αξίας βασίζεται σε αυθεντικό υλικό,
γ) Εφαρμογή στην πράξη των βασικών δεικτών παρακολούθησης και συλλογή δεδομένων αναφοράς για τη δημιουργία ενός ισχυρού αρχείου παρακολούθησης,
δ) Επέκταση της ψηφιακής τεκμηρίωσης για όλα τα συστατικά μέρη,
ε) Συνέχιση της παροχής ενημερώσεων στο Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς σχετικά με τις τρέχουσες ανασκαφές και τις προσπάθειες διατήρησης στο συστατικό μέρος της Κυδωνίας (006),
στ) Ενημέρωση του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς για οποιαδήποτε πρόθεση ανάληψης ή έγκρισης σημαντικών έργων που ενδέχεται να επηρεάσουν την προτεινόμενη Εξαιρετική Παγκόσμια Αξία του προτεινόμενου μνημείου, σύμφωνα με την παράγραφο 172 των Επιχειρησιακών Οδηγιών για την Εφαρμογή της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει, ενδεικτικά, αναπτυξιακές δραστηριότητες εντός των ζωνών προστασίας, αστική επέκταση γύρω από το συστατικό μέρος της Κυδωνίας (006) και τυχόν κατασκευαστικές εργασίες κοντά στα συστατικά μέρη, με σαφές πρωτόκολλο για εκτιμήσεις επιπτώσεων και προληπτικές στρατηγικές μετριασμού,
ζ) Ανάπτυξη και εφαρμογή μηχανισμού Εκτίμησης Επιπτώσεων στην Κληρονομιά για όλες τις προτάσεις ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά, της αστικοποίησης, των τουριστικών υποδομών και των πιθανών τροποποιήσεων που σχετίζονται με τα συστατικά μέρη, σύμφωνα με τις τελευταίες κατευθυντήριες γραμμές του ICOMOS για τις επιπτώσεις στην πολιτιστική κληρονομιά.
Η έγκριση τελικά της Εληνικής υποψηφιότητας από την ολομέλεια της UNESCO παρά την πρόταση του ICOMOS να επιστραφεί και να συμπληρωθεί ο σχετικός φάκελος.
Το Σάββατο 12 Ιουλίου στη συζήτηση στην ολομέλεια που παρουσιάζεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση παρακάτω εγκρίθηκε η Ελληνική υποψηφιότητα .
UNESCO World Heritage Centre – 47th session of the World Heritage Committee
https://whc.unesco.org/en/sessions/47COM/records/?day=2025-07-12#t0T7ppMy15lg0
https://whc.unesco.org/en/sessions/47COM/records/?day=2025-07-12
Η συνεδρίαση που αναφέρεται στην Ελληνική υποψηφιότητα άρχισε στις 15.00 ( 3.00 μ.μ. ) και η σχετική συζήτηση για την Ελλάδα αρχίζει στο 23.30 λεπτό , Παρέμβαση Ελλάδος ( 1.08 ).
Προηγήθηκε η παρουσίαση της αξιολόγησης της πρότασης από εκπρόσωπο του ICOMOS που πρότεινε την επιστροφή στο κράτος μέλος της υποψηφιότητας για συμπλήρωση του φακέλου.
Ακολούθησαν θετικές παρουσιάσεις / τοποθετήσεις των εκπροσώπων των: Ιταλία , Καζακστάν , Βουλγαρία, Κατάρ , Ινδίας, Βέλγιο , Άγιος Βικέντιος , Τουρκία ( να ενισχυθεί περαιτέρω η υποψηφιότητα ) , Βιετνάμ , Ουκρανία, Ιαπωνία, Κένυα, Σενεγάλη , Ζάμπια, Ρουάντα, Αργεντινή , Δημοκρατία της Κορέας, Μεξικό , Τζαμάϊκα , Παρέμβαση Ελλάδος ( 1.08 ).
Διάφορες παρεμβάσεις των χωρών αναφέρθηκαν/ συμπεριελήφθησαν στα κείμενα της εισήγησης , και τελικά , στο 1.14 λεπτό εγκρίθηκε η υποψηφιότητα της Ελλάδος .
και η απόφαση της ολομέλειας της 47ης συνεδρίασης της UNESCO ήταν θετική στο να συμπεριληφθούν τα Μινωϊκά Ανάκτορα στους προστατευόμενους της UNESCO.
Συμπέρασμα
Το ICOMOS θεωρεί στην εισήγησή του ότι το προτεινόμενο μνημείο πληροί τα κριτήρια (iii) και (iv), αλλά τα κριτήρια (i), (ii), (v) και (vi) δεν έχουν αποδειχθεί.
Η εισήγηση του ICOMOS ( εκτός του ότι είναι ο πιο έγκυρος επιστημονικός οργανισμός διεθνώς για τα μνημεία, είναι και θεσμοθετημένος σύμβουλος της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς – άρθρο 8 ,παρ.3 της Σύμβασης) , σύμφωνα με απόψεις ειδικών επιστημόνων με χρόνια συμμετοχή στον διεθνή οργανισμό της UNESCO πρέπει να μας προβληματίζει και να αντιμετωπίζεται το θέμα με χαμηλούς τόνους.
Στην τελική απόφαση έχουν τεθεί όροι που σημαίνει ότι τα μνημεία θα είναι υπό παρακολούθηση. Επομένως δεν δόθηκε λευκή επιταγή. Επίσης οι αρνητικές εισηγήσεις δεν συνηγορούν υπέρ του κύρους της χώρας μας σχετικά με την προστασία και συντήρηση των μνημείων.
Η ταυτότητα της Γενικής Συνέλευσης της UNESCO
Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς αποτελείται από εκπροσώπους από 21 κράτη που είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης για την Παγκόσμια Κληρονομιά (1972), οι οποίοι εκλέχθηκαν από τη Γενική Συνέλευση της UNESCO.
Τα τρέχοντα μέλη της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς από τις εκλογές που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια της 24ης Γενικής Συνέλευσης της UNESCO (Νοέμβριος 2023) είναι τα εξής:
Μέλη της Επιτροπής:
Αργεντινή, Βέλγιο, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ινδία, Ιταλία, Τζαμάικα, Ιαπωνία, Καζακστάν, Κένυα, Λίβανος, Μεξικό, Κατάρ, Δημοκρατία της Κορέας, Ρουάντα, Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες, Σενεγάλη, Τουρκία, Ουκρανία, Βιετνάμ και Ζάμπια.
Πρόεδρος: Καθ. Nikolay Nenov (Βουλγαρία)
Γραμματέας: κα Joëlle Bucyana (Ρουάντα)
Αντιπρόεδροι: Βέλγιο, Μεξικό, Κατάρ, Δημοκρατία της Κορέας, Ζάμπια
Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς συνεδριάζει μία φορά το χρόνο και αποτελείται από εκπροσώπους από 21 κράτη μέρη της Σύμβασης, οι οποίοι εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευσή τους.
Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή της Σύμβασης για την Παγκόσμια Κληρονομιά, καθορίζει τη χρήση του Ταμείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς και κατανέμει οικονομική βοήθεια κατόπιν αιτήματος των Κρατών Μερών. Έχει τον τελικό λόγο για το εάν ένα μνημείο εγγράφεται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Εξετάζει εκθέσεις σχετικά με την κατάσταση διατήρησης των εγγεγραμμένων μνημείων και ζητά από τα Κράτη Μέρη να λάβουν μέτρα όταν τα μνημεία δεν τα διαχειρίζονται σωστά. Αποφασίζει επίσης για την εγγραφή ή τη διαγραφή μνημείων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς που βρίσκεται σε κίνδυνο.
Οι βασικές λειτουργίες της Επιτροπής είναι:
Να παρακολουθεί την κατάσταση διατήρησης των μνημείων που έχουν εγγραφεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, σε συνεργασία με τα Συμβαλλόμενα Κράτη·. Να αποφασίζει ποια μνημεία που περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς θα εγγραφούν ή θα αφαιρεθούν από τον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς που κινδυνεύει·. Να αποφασίζει εάν ένα μνημείο μπορεί να διαγραφεί από τον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς·
Η Συνεδρίαση
Οι επίσημες γλώσσες εργασίας της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς είναι τα αγγλικά και τα γαλλικά.
Η 47η σύνοδος της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς πραγματοποιήθηκε στην έδρα της UNESCO, στο Παρίσι, Γαλλία, από τις 6 έως τις 16 Ιουλίου 2025.
Το Σύνολο των Κέντρων που προστατεύονται από την UNESCO σε όλο τον κόσμο στις 192 χώρες
Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO – Κατάλογος Παγκόσμιας Κληρονομιάς
https://whc.unesco.org/en/list/
*Νίκος Ηλιάδης, Πολ/κός Μηχ/κός Ε.Μ.Π. ,M.Sc. ( Structural Engineering , Concordia University Montreal Canada ) , Ph.D.( University of Maryland USA, – Technology and Vocational Education ), τ. Ειδ.Γραμματέας του ΥΠΕΠΘ , τ. καθηγητής ΠΑΤΕΣ/ΣΕΛΕΤΕ, τ. καθηγητής ΤΕΙ Πειραιώς, τ. εκπρόσωπος των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες ( Μ.Ε.Α. ) τ. Διοικητής ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ , τ. μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Παιδαγωγικών Ινστιτούτων της Ευρώπης (http://www.cidree.org/), τ. εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στο Δ.Σ. του CEDEFOP (https://www.cedefop.europa.eu/ ) του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση , Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.
