Νέα μελέτη: γιατί το φθηνό ρεύμα καταλήγει ακριβό για τους καταναλωτές

Η χαμηλή ή ακόμη και μηδενική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά δεν εξασφαλίζει αντίστοιχα χαμηλό κόστος για τους καταναλωτές. Νέα μελέτη του Δικτύου Ενεργειακής Πολιτικής για την ελληνική Αγορά Εξισορρόπησης αποκαλύπτει ότι οι χρεώσεις που προκύπτουν από τη λειτουργία και την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος μπορούν να αυξάνουν σημαντικά το τελικό κόστος προμήθειας ρεύματος. Η έρευνα καταγράφει επιβαρύνσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, εξηγεί τους μηχανισμούς που τις δημιουργούν και προτείνει δέκα παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των τιμών.

Η μελέτη του Δικτύου Ενεργειακής Πολιτικής αποκαλύπτει:

♦ Πώς συνδέονται η Αγορά Επόμενης Ημέρας, η Αγορά Εξισορρόπησης και οι τελικές χρεώσεις

♦ Γιατί αυξάνεται το κόστος όταν υπάρχει πλεόνασμα παραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές

♦ Πώς επηρεάζουν τις τιμές οι περικοπές πράσινης ενέργειας, οι μονάδες φυσικού αερίου και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις με τις ευρωπαϊκές αγορές

♦ Ποιες αλλαγές προτείνονται στους κανόνες λειτουργίας της αγοράς, προς όφελος των καταναλωτών.

Τα 98,69 εκατ. ευρώ του Σεπτεμβρίου και οι κρυφές επιβαρύνσεις

Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται η διαπίστωση ότι το κόστος εξισορρόπησης του ηλεκτρικού συστήματος αυξάνεται σημαντικά σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, ακόμη και όταν η τιμή αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας είναι πολύ χαμηλή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ που χρησιμοποιούν οι ερευνητές, ο Λογαριασμός Προσαυξήσεων 3 (ΛΠ3 ή UA3) έφτασε τα 98,69 εκατ. ευρώ μέσα σε τέσσερις εβδομάδες, από τις 31 Αυγούστου έως τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.

Ο λογαριασμός αυτός συγκεντρώνει κόστη της αγοράς εξισορρόπησης που δεν καλύπτονται από τους αντίστοιχους διακανονισμούς και μεταφέρονται ως επιβαρύνσεις στους συμμετέχοντες της αγοράς και, μέσω του κόστους προμήθειας, στους καταναλωτές.

Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι οι επιβαρύνσεις συγκεντρώνονται σε δύο διαφορετικές χρονικές ζώνες: το μεσημέρι, όταν υπάρχει αυξημένη παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, και το απόγευμα προς το βράδυ, όταν περιορίζεται η ηλιακή παραγωγή και αυξάνονται οι ανάγκες συμβατικής ηλεκτροπαραγωγής.

Γιατί το μεσημέρι η φθηνή ενέργεια δημιουργεί υψηλό κόστος

Η μελέτη καταγράφει ότι στις ώρες υψηλής παραγωγής φωτοβολταϊκών οι τιμές στην Αγορά Επόμενης Ημέρας (DAM) συχνά μηδενίζονται ή γίνονται αρνητικές.

Παράλληλα, ο ΑΔΜΗΕ χρειάζεται να διατηρεί σε λειτουργία συγκεκριμένες συμβατικές μονάδες για την ασφάλεια και τη σταθερότητα του συστήματος.

Αποτέλεσμα είναι να πραγματοποιούνται ταυτόχρονα περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ και ενεργοποιήσεις ακριβότερης ενέργειας.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η μέση επιβάρυνση του ΛΠ3 κατά τις μεσημεριανές ώρες έφτασε τα 37,5 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αυξήθηκε σημαντικά περισσότερο.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της 23ης Σεπτεμβρίου, όταν η τιμή της Αγοράς Επόμενης Ημέρας ήταν περίπου μηδενική, αλλά οι συνολικές προσαυξήσεις έφτασαν τα 55 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η ανάλυση καταδεικνύει έτσι τη διαφορά ανάμεσα στη χρηματιστηριακή τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας και στο πρόσθετο κόστος που απαιτείται για τη λειτουργία του συστήματος.

Ο ρόλος του φυσικού αερίου, των ΑΠΕ και των διασυνδέσεων

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ενεργοποιήσεις θερμικών μονάδων για λόγους ασφάλειας του συστήματος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η σχετική ενέργεια, αποτιμώμενη με βάση την οριακή τιμή ανοδικής εξισορρόπησης, αντιστοιχούσε σε περίπου 19,3 εκατ. ευρώ στο εξεταζόμενο τετραεβδομαδιαίο διάστημα. Το ποσό αποτελεί εκτίμηση, καθώς οι πραγματικές τιμές προσφορών ανά μονάδα δεν δημοσιοποιούνται.

Η μελέτη εξετάζει επίσης το διασυνοριακό εμπόριο και τις διαθέσιμες δυνατότητες εισαγωγών και εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας.

Όταν περιορίζεται η εξαγωγική ικανότητα των διασυνδέσεων, μεγαλύτερο μέρος της πλεονάζουσας παραγωγής παραμένει στην ελληνική αγορά, αυξάνοντας την ανάγκη περικοπών και τις σχετικές επιβαρύνσεις.

Παράλληλα, η Ελλάδα εμφανίζεται να εξάγει φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια τις μεσημεριανές ώρες και να εισάγει ακριβότερη ενέργεια το βράδυ.

Δέκα προτάσεις για περιορισμό του ενεργειακού κόστους

Η μελέτη καταλήγει σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής για τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς. Οι συντάκτες προτείνουν την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην εξισορρόπηση με συμμετοχή περισσότερων παραγωγών ΑΠΕ, συστημάτων αποθήκευσης και διαχείρισης ζήτησης.

Ζητούν επίσης περιορισμό της αναγκαστικής λειτουργίας θερμικών μονάδων, όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, ξεχωριστή και κοστοστρεφή αποζημίωση της ενέργειας που ενεργοποιείται για λόγους ασφάλειας και μεγαλύτερη διαφάνεια στους σχετικούς υπολογισμούς.

Στις προτάσεις περιλαμβάνονται η ένταξη της ελληνικής αγοράς στην ευρωπαϊκή πλατφόρμα MARI, η ενίσχυση της εποπτείας των ακραίων τιμών, ο δυναμικός προσδιορισμός των αναγκών εφεδρείας και η δικαιότερη κατανομή του κόστους στους συμμετέχοντες που δημιουργούν τις αποκλίσεις.

Προτείνεται ακόμη η επανεξέταση του μηχανισμού που επιτρέπει πληρωμές σε συμμετέχοντες με ελλειμματική θέση όταν επικρατούν αρνητικές τιμές αποκλίσεων.

 Oι συντελεστές και η ταυτότητα της μελέτης

Η μελέτη, που ανακοίνωσε το  Δίκτυο Ενεργειακής Πολιτικής έχει τίτλο «Analysis of the Greek balancing market with 15-minute DAM clearing for September 2026» και εκπονήθηκε από τους:

♦ Παναγιώτη Σταυρόπουλο, Research Consultant του Energy Policy Network, και

♦ Φώτη Ζαχαρόπουλο, Expert in Energy Market Design του Energy Policy Network.

Πρόκειται για ερευνητική εργασία του Οκτωβρίου 2026, με ημερομηνία 8 Οκτωβρίου, η οποία δημοσιοποιήθηκε μέσω του διεθνούς αποθετηρίου SSRN.

Η ανάλυση βασίζεται σε δημόσια διαθέσιμα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας, του ENTSO-E, της ΡΑΑΕΥ και της πλατφόρμας JAO. Αξιοποιεί δεδομένα ανά δεκαπεντάλεπτο και συγκρίνει την ελληνική με την ευρωπαϊκή αγορά εξισορρόπησης.

Οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι η έρευνα αποτελεί περιγραφική και λογιστική ανάλυση των δεδομένων του Σεπτεμβρίου 2026 και όχι προσομοίωση της αγοράς. Επομένως, οι προτεινόμενες αλλαγές αποτελούν τεκμηριωμένες εισηγήσεις, χωρίς να έχει υπολογιστεί με προσομοίωση το ακριβές ποσό εξοικονόμησης που θα απέφερε η εφαρμογή τους.

Η μελέτη είναι διαθέσιμη στον σύνδεσμο SSRN – Analysis of the Greek balancing market with 15-minute DAM clearing for September 2026.

Τα συμπεράσματα  της μελέτης είναι χρήσιμα για το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, τη ΡΑΑΕΥ, τον ΑΔΜΗΕ, το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας, τους προμηθευτές, τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, τους φορείς ΑΠΕ και αποθήκευσης, καθώς και τους μεγάλους και μικρούς καταναλωτές.

Σημείωση πνευματικών δικαιωμάτων: Τόσο τα αποτελέσματα της μελέτης όσο και οι προτάσεις πολιτικής υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα των συγγραφέων. Η εργασία διατίθεται με άδεια Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0).