Ντέρμπι στη Βουλή για νόμιμη μοίρα και χρέη κληρονομιάς

Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας χαρακτήρισε ιστορική, για το Αστικό Δίκαιο τη συζήτηση που άρχισε στην επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης της Βουλής για το σχέδιο νόμου αναμόρφωσης του κληρονομικού δικαίου. Οι εκπρόσωποι των κομμάτων της αντιπολίτευσης άσκησαν κριτική στις ρυθμίσεις του νομοσχεδίου, επισημαίνοντας ιδιαίτερα ότι αλλάζει η αντιμετώπιση της νόμιμης μοίρας και των χρεών της κληρονομιάς και ότι γίνεται «πανάκριβο» εφεξής το κληρονομικό δικαίωμα.

Ιω. Μπούγας: Ιστορική στιγμή για το κληρονομικό δίκαιο-Συμπολίτευση: Μεταρρύθμιση που ενισχύει την ασφάλεια δικαίου

Συζήτηση που αφορά κάθε ελληνική οικογένεια και κάθε πολίτη, που θέλει να είναι βέβαιος ότι η τελευταία του βούληση θα γίνει σεβαστή, συζήτηση που αφορά κάθε άνθρωπο που μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με το δίλημμα να δεχθεί ένα περιουσιακό δικαίωμα ή να το αποποιηθεί για να μην φορτωθεί χρέη ή να μην μπει σε πολυετείς δικαστικές περιπέτειες, είναι αυτή που άρχισε την Τρίτη στη Βουλή σημείωσε ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας.

Ο ίδιος  τόνισε ότι είναι μεγάλη τιμή να εισηγείται το συγκεκριμένο σχέδιο νόμου, κάλεσε τα κόμματα να συμβάλουν, με τις προτάσεις τους, ώστε να βελτιωθούν ακόμη περισσότερο οι διατάξεις του κληρονομικού δικαίου και διαβεβαίωσε για τη βούληση του υπουργείου να δεχθεί βελτιωτικές προτάσεις, αφού ακούσει προσεκτικά και τις απόψεις των φορέων που θα κληθούν στο πλαίσιο της διαδικασίας στην επιτροπή της Βουλής.

Παράλληλα χαρακτήρισε πάντως ιστορική, για το Αστικό Δίκαιο, τη συζήτηση που άρχισε στη Βουλή, γιατί στα 80 χρόνια ισχύος του Αστικού Κώδικα, ενώ οι υπόλοιποι κλάδοι του έχουν υποστεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις, όπως τόνισε, σήμερα επιχειρείται η προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου με στόχο αυτό να ανταποκριθεί στις τρέχουσες κοινωνικές, οικονομικές αλλά και δημογραφικές συνθήκες της ελληνικής κοινωνίας.

Η αλλαγή του κληρονομικού δικαίου ανατέθηκε από το υπουργείο Δικαιοσύνης σε επιστημονική επιτροπή υπό τον ομότιμο καθηγητή Απόστολο Γεωργιάδη. Για τη μεταρρύθμιση, το υπουργείο Δικαιοσύνης άκουσε και τους κοινωνικούς φορείς οι οποίοι, όπως είπε ο κ. Μπούγας, τάχθηκαν υπέρ των ρυθμίσεων και μάλιστα είχαν και αρκετές να βελτιωτικές προτάσεις να εισφέρουν.

Μεταρρύθμιση έπειτα από 80 χρόνια

Οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα, για το κληρονομικό δίκαιο, παραμένουν, σε μεγάλο βαθμό, αμετάβλητες εδώ και 80 χρόνια, από το 1946. Από τότε δηλαδή που άρχισε να ισχύει ο Αστικός Κώδικας.

Η εξέλιξη των οικογενειακών σχέσεων, οι μεταβολές στις μορφές περιουσίας και οι πρακτικές δυσχέρειες που ανέκυπταν κατά την εφαρμογή ορισμένων παλαιών ρυθμίσεων ανέδειξαν την ανάγκη αναμόρφωσης του ισχύοντος πλαισίου. Παράλληλα, η ασάφεια ορισμένων διατάξεων είχε οδηγήσει σε ερμηνευτικές αμφιβολίες και διχογνωμίες στη νομολογία, ενώ ορισμένοι θεσμοί του κληρονομικού δικαίου είχαν περιέλθει σε αχρησία.

Το σχέδιο νόμου, που συζητείται από στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, κινείται, σύμφωνα όσα περιγράφονται στην εισηγητική έκθεση, σε τέσσερις βασικούς άξονες:

– αναμορφώθηκαν οι περισσότερες ρυθμίσεις του κληρονομικού δικαίου, ώστε αυτές να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες (λ.χ. αναμορφώθηκαν οι διατάξεις της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής και της νόμιμης μοίρας, αναθεωρήθηκε το σύστημα για την ευθύνη του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, αναβαθμίστηκε ο θεσμός της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας, απλοποιήθηκε η διευθέτηση των σχέσεων των συγκληρονόμων).

– εισήχθησαν νέοι θεσμοί κληρονομικού δικαίου (λ.χ. οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου και κληρονομικές συμβάσεις παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία).

– επιλύθηκαν νομοθετικά ερμηνευτικά ζητήματα που δημιουργούνταν από την ασάφεια των ισχυουσών διατάξεων και ταλάνιζαν τη νομολογία (λ.χ. άρση της διχογνωμίας ως προς τον υπολογισμό της εξ αδιαθέτου μερίδας των ετεροθαλών αδελφών, καθορισμός συγκεκριμένων έννομων συνεπειών της συνεισφοράς στο πεδίο της εξ αδιαθέτου διαδοχής, διάκριση της κληροδοσίας από την εγκατάσταση κληρονόμου σε δήλο και διασαφήνιση της προθεσμίας για την αποποίηση δικαιοπρακτικώς ανίκανων προσώπων).

 – καταργήθηκαν θεσμοί του κληρονομικού δικαίου που είχαν περιπέσει σε αχρησία (λ.χ. νέμηση ανιόντος, εκποίηση κληρονομίας). Παράλληλα, στόχο αποτέλεσε η γραμματική και συντακτική ομοιομορφία όλων των διατάξεων του κληρονομικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που δεν αναθεωρούνται στην ουσία τους, ενώ επιδείχθηκε ιδιαίτερη επιμέλεια για αποφυγή τυχόν αντινομιών μεταξύ των αναθεωρούμενων και μη αναθεωρούμενων διατάξεων, ώστε το νέο κληρονομικό δίκαιο, όπως οι διατάξεις του αναριθμήθηκαν, να διακρίνεται από τελολογική και συστηματική συνοχή.

Οι σημαντικότερες αλλαγές

Ενώπιον της διαρκούς κοινοβουλευτικής επιτροπής, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης ανέφερε ότι οι σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του κληρονομικού δικαίου αφορούν:

– στην προστασία της πραγματικής βούλησης του διαθέτη,

– αλλαγές στην εξ αδιαθέτου διαδοχή,

– στην ενίσχυση της θέσης και της συμμετοχής στην κληρονομιαία περιουσία του ή της συζύγου ή συντρόφου, με βάση σύμφωνο συμβίωσης,

– στη μεταβολή του χαρακτήρα της νόμιμης μοίρας, από εμπράγματο σε ενοχικό δικαίωμα, λαμβάνοντας τη μορφή χρηματικής απαίτησης,

– στο διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου

– στην οριστική επίλυση διαχρονικά, νομολογιακά ερειδόμενων ζητημάτων, όπως η προθεσμία αποποίησης σε δικαιοπρακτικά ανίκανο πρόσωπο και το κληρονομικό δικαίωμα του ετεροθαλούς αδελφού

– στην κατάργηση θεσμών του κληρονομικού δικαίου που είχαν περιπέσει σε αχρησία.

Παναγής Καππάτος (Νέα Δημοκρατία): μεταρρύθμιση που ενισχύει την ασφάλεια δικαίου

Στους λόγους που καθιστούν επιβεβλημένη τη μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου αναφέρθηκε ο εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας Παναγής Καππάτος, σημειώνοντας ότι πρόκειται για μεταρρύθμιση που ενισχύει την ασφάλεια δικαίου.

«Το ισχύον πλαίσιο του κληρονομικού δικαίου, στη χώρα μας, διαμορφώθηκε σε μια εντελώς διαφορετική κοινωνική και οικονομική εποχή. Οι βασικές διατάξεις παρέμειναν, για δεκαετίες, σχεδόν αμετάβλητες, την ώρα που η ελληνική κοινωνία άλλαζε ριζικά. Η μορφή της οικογένειας μεταβλήθηκε, οι οικονομικές σχέσεις έγιναν πιο σύνθετες, η ακίνητη περιουσία απέκτησε διαφορετική σημασία ενώ νέες πραγματικότητες όπως τα σύμφωνα συμβίωσης, οι ελεύθερες ενώσεις, η αύξηση των υπερχρεωμένων κληρονομιών και τα σοβαρά προβλήματα αξιοποίησης ακινήτων ανέδειξαν κενά και δυσλειτουργίες που το παλαιό σύστημα αδυνατούσε πλέον να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά», είπε ο βουλευτής της ΝΔ και σημείωσε κοντά σε όλα αυτά, «η πράξη και η νομολογία ανέδειξαν σοβαρά προβλήματα αμφισβήτησης ιδιόχειρων διαθηκών, περιπτώσεις καταχρηστικής επιρροής, εις βάρος ηλικιωμένων ή ευάλωτων ανθρώπων αλλά και ατέρμονες δικαστικές συγκρούσεις που πολλές φορές οδηγούσαν σε πλήρη απαξίωση περιουσιών και σε διάρρηξη οικογενειακών σχέσεων. «Η μεταρρύθμιση που συζητούμε σήμερα επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε αυτά τα προβλήματα μέσα από ένα συνεκτικό, σύγχρονο και θεσμικά ισορροπημένο πλαίσιο», είπε ο εισηγητής της ΝΔ.

 Ιδιόγραφη διαθήκη

Αναφερόμενος στο νέο πλαίσιο για τις ιδιόγραφες διαθήκες, ο κ. Καππάτος σημείωσε ότι το νομοσχέδιο δεν αμφισβητεί τη σημασία της ιδιόγραφης διαθήκης, ως απλής και προσιτής μορφής έκφρασης της τελευταίας βούλησης. Εισάγει όμως αναγκαίες δικλείδες ασφαλείας ώστε να περιοριστούν φαινόμενα πλαστογράφησης, αμφισβήτησης και καταχρηστικής επιρροής, τα οποία έχουν οδηγήσει πολλές οικογένειες σε πολυετείς δικαστικές συγκρούσεις. «Προβλέπεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ιδιόγραφη διαθήκη δεν θα αναπτύσσει αυτομάτως έννομα αποτελέσματα, πριν από την κήρυξη της, ως κύριας, από το δικαστήριο, ιδίως όταν ευνοούνται πρόσωπα εκτός του στενού κύκλου των εξ αδιαθέτου κληρονόμων ή όταν η διαθήκη εμφανίζεται μετά την πάροδο μεγάλου χρονικού διαστήματος, από τον θάνατο του διαθέτη. Παράλληλα ενισχύεται η προστασία προσώπων που περιθάλπονται σε θεραπευτήρια ή βρίσκονται σε σχέση εξάρτησης, ώστε να αποτρέπονται καταχρηστικές πρακτικές εις βάρος των ευάλωτων πολιτών», είπε ο βουλευτής της ΝΔ. Παράλληλα υπογράμμισε ότι ο εκσυγχρονισμός του τρόπου σύνταξης και δημοσίευσης διαθηκών λαμβάνει πλέον υπόψη τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας και την ανάγκη ίσης πρόσβασης όλων των πολιτών στις σχετικές διαδικασίες.

Ο εισηγητής της ΝΔ είπε ότι ενοποιούνται οι μορφές έκτακτων διαθηκών σε ενιαίο και σαφέστερο πλαίσιο, για έκτακτες περιστάσεις, με στόχο ένα σύστημα περισσότερο ασφαλές.

Κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου

Για τις κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου, θεσμό που υφίσταται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αλλά μέχρι σήμερα δεν είχε εφαρμογή στην Ελλάδα, όπως τόνισε ο κ. Καππάτος, με τις νέες διατάξεις ένα πρόσωπο θα μπορεί να ρυθμίσει μεγαλύτερη ασφάλεια και προβλεψιμότητα τη μεταβίβαση της περιουσίας του μετά τον θάνατό του, μέσα από συμβάσεις που θα καταρτίζονται αποκλειστικά ενώπιον συμβολαιογράφου και θα συνοδεύονται από αυξημένες εγγυήσεις διαφάνειας και νομιμότητας. Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων, αγροτικών εκμεταλλεύσεων ή σύνθετων περιουσιακών σχέσεων καθώς προβλέπονται περιορισμοί και εγγυήσεις ώστε οι συμβάσεις αυτές να μην οδηγούν σε καταχρηστικές καταστάσεις ή σε αποδυνάμωση της προστασίας των μεριδιούχων.

Η νόμιμη μοίρα

Αναφορικά με την αναμόρφωση του θεσμού της νόμιμης μοίρας, που αποτελεί κεντρικό πυλώνα του κληρονομικού δικαίου, ο εισηγητής της ΝΔ είπε ότι το ισχύον σύστημα έχει οδηγήσει σε πολυάριθμες περιπτώσεις ακούσιας συνιδιοκτησίας, σε αδυναμία αξιοποίησης ακινήτων και σε μακροχρόνιες συγκρούσεις, μεταξύ συνκληρονόμων. Το αποτέλεσμα είναι να μένουν αναξιοποίητες και ανενεργές, για χρόνια, περιουσίες. «Με τη νέα ρύθμιση η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κυρίως σε χρηματική αξίωση ώστε να διασφαλίζεται η προστασία του μεριδούχου χωρίς να δημιουργούνται υποχρεωτικά κατακερματισμένες εμπράγματες σχέσεις πάνω στα ίδια ακίνητα», είπε ο κ. Καππάτος και επισήμανε ότι η μεταβολή αυτή δεν καταργεί τη νόμιμη μοίρα ούτε αποδυναμώνει την προστασία των συγγενών, «αντιθέτως διαμορφώνει ένα πιο λειτουργικό και εφαμόσιμο πλαίσιο που ανταποκρίνεται καλύτερα στις συνθήκες και στις πραγματικές ανάγκες αξιοποίησης της περιουσίας».

Φρένο στις αποποιήσεις

Για τις διατάξεις που επιχειρούν να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων κληρονομιών που εκδηλώθηκε τα τελευταία χρόνια, επειδή αυτές ήταν επιβαρυμένες με οφειλές, ο εισηγητής της ΝΔ είπε ότι με τις νέες διατάξεις επιχειρείται ουσιαστικός διαχωρισμός της κληρονομιαίας περιουσίας και της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου και ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται κατ΄αρχήν με την ατομική του περιουσία, για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός συγκεκριμένων περιπτώσεων που συνδέονται με δική του υπαίτια συμπεριφορά ή με ελεύθερη διάθεση της κληρονομιαίας περιουσίας.

Εξ αδιαθέτου διαδοχή

Ο εισηγητής της ΝΔ αναφέρθηκε και στις «σαφέστερες» διαδικασίες, που εισάγονται με το σχέδιο νόμου, για την αναγγελία και ικανοποίηση απαιτήσεων αλλά και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, όπου ενισχύεται ουσιαστικά η θέση του συζύγου και αποσαφηνίζονται ζητήματα που σχετίζονται με το σύμφωνο συμβίωσης και τη λύση αυτού, ώστε να περιοριστούν αμφισβητήσεις και νομικές ασάφειες.

Ο σύντροφος σε ελεύθερη συμβίωση, ο φροντιστής

Τέλος, με το νομοσχέδιο, όπως επισήμανε, εισάγεται για πρώτη φορά, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, περιορισμένη δυνατότητα κληρονομικής διαδοχής και για τον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση. «Η ρύθμιση δεν επιχειρεί να εξομοιώσει διαφορετικούς θεσμούς ούτε να αλλοιώσει τον πυρήνα του οικογενειακού δικαίου. Επιχειρεί όμως να αντιμετωπίσει πραγματικές κοινωνικές καταστάσεις που μέχρι σήμερα παρέμεναν εντελώς αρρύθμιστες, δημιουργώντας σοβαρές αδικίες και ανθρώπινα αδιέξοδα», είπε ο βουλευτής της ΝΔ και σημείωσε ότι το ίδιο πνεύμα διατρέχει και τη ρύθμιση για την κληροδοσία υπέρ του φροντιστή του κληρονομούμενου, με την οποία το δικαστήριο θα μπορεί να αναγνωρίσει τη συμβολή του στην ουσιαστική στήριξη του διαθέτη, κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Ευ. Λιακούλη (ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ): Απαιτούνται περισσότερες εγγυήσεις

Είναι δεδομένη η ανάγκη αναμόρφωσης των διατάξεων του κληρονομικού δικαίου, όμως η κυβέρνηση πρέπει να απαντήσει πώς θα εφαρμοστούν οι νομοθετικές αλλαγές που εμείς θα ψηφίσουμε, ανέφερε η εισηγήτρια του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ Ευαγγελία Λιακούλη, κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου.

«Πώς εφαρμόζεται η δικαιοσύνη στην Ελλάδα που παραμένει εγκλωβισμένη σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις του προηγούμενου αιώνα; Αγνοείται η ψηφιοποίηση, ναι ή όχι; Για πείτε λίγο τα ποσοστά της ψηφιοποίησης στο χώρο της δικαιοσύνης. Προχωράει καλά το πρότζεκτ αυτό; Για δώστε μας κάποια νούμερα, γιατί εγώ τουλάχιστον τα προχθεσινά που πήρα ήταν απογοητευτικά. Οι υποδομές σε πολλά δικαστικά μέγαρα οριακές. Για τις γραμματείες τα είπαν προχθές με τις στάσεις εργασίας, υποστελεχωμένες, οι δικαστικοί υπάλληλοι πραγματικά εξουθενωμένοι, την ιδρώνουν τη φανέλα να μην πω την ματώνουν. Να μη μιλήσω για τα τεράστια κενά ασφάλειας. Η επίθεση στο Πρωτοδικείο ήταν στριπτίζ, δεν άφησε ούτε φύλλο συκής. “Σας έδωσε” ωμά, γυμνούς, ολοτσίτσιδους. Και τι είπε; “Μπορώ να μπω μέσα μια χαρά, να σε καθαρίσω και εσένα δικαστικέ υπάλληλε και σένα δικαστή και όλους τους παράγοντες και τους πολίτες” και βεβαίως δεν έπαιρνε κανένας χαμπάρι», σχολίασε η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.

Αναφερόμενη στις διατάξεις του σχεδίου νόμου η κ. Λιακούλη υπογράμμισε την ανάγκη, οι μεταρρυθμίσεις να συνοδεύονται και από τις αναγκαίες εγγυήσεις.

«Εισάγετε νέους θεσμούς, όπως οι κληρονομικές συμβάσεις και οι συμβάσεις εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομιά. Πολύ σοβαρό θέμα αυτό. Αλλάζει η αντιμετώπιση της νόμιμης μοίρας και των χρεών της κληρονομιάς. Ακριβώς λόγω των σοβαρών μεταρρυθμίσεων είναι αναγκαίες, κύριε Υπουργέ, όσο ποτέ οι ρυθμίσεις αυτές να συνοδεύονται από ισχυρές εγγυήσεις ασφάλειας δικαίου και προστασίας ιδίως των πιο ευάλωτων», είπε η εισηγήτρια του ΠΑΣΟΚ και επισήμανε: «Σε μία οικογένεια που διαμορφώνονται διάφορες δυναμικές, δεν μπορεί να αφήνεται να οδηγείται το πράγμα στην επικράτηση του ισχυρού, όταν μιλάμε για προστασία του δικαιώματος, εκείνου που μπορεί να επιβάλει την άποψή του και να υποχρεώνει ενδεχόμενους συγγενείς του να παραιτηθούν εκ των προτέρων από τα δικαιώματά τους. Πρέπει αυτό να το διπλοκλειδώσουμε, να το διπλοασφαλίσουμε για να πούμε ότι κάνουμε μια σοβαρή ρύθμιση».

Πρέπει να προστατεύονται ιδίως οι ευάλωτοι και οι ανήλικοι, υπογράμμισε η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ ενώ αναφερόμενη στο ποσοστό της κληρονομιάς για τον σύζυγο, τόνισε ότι πρέπει να εξεταστεί πώς θα διαμορφώνεται το ποσοστό σε περίπτωση εκ των υστέρων έκπτωσης κατιόντων κληρονόμων.

«Στη νόμιμη μοίρα, σε ένα θεσμό που αποτελεί βάση της κοινωνικής και οικογενειακής συνοχής, φέρνετε τη μετατροπή της σε ενοχική αξίωση. Προσδοκάτε να λύσετε τα αδιέξοδα που συχνά βλέπουμε στην πράξη, αλλά τελικά αναρωτιέμαι πώς θα αποφύγουμε ο μεριδιούχος να μην αντιμετωπίζεται σαν απλός δανειστής της κληρονομιάς», είπε επίσης η εισηγήτρια του ΠΑΣΟΚ.

Γ. Παπαηλιού (ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ): Προσπάθεια εκσυγχρονισμού ενός δικαίου που παρέμενε επί χρόνια αμετάβλητο

«Με το νομοσχέδιο επιχειρείται να πάψει το Κληρονομικό Δίκαιο να λειτουργεί με όρους κοινωνίας του ‘50, του ‘60 και του ‘70 και να προσαρμοστεί στις ανάγκες και στις μορφές ζωής του 21ου αιώνα. Απ’ αυτή την άποψη, η βασική κατεύθυνση του νομοσχεδίου, θα έλεγα ότι είναι ευπρόσδεκτη», ανέφερε ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Γιώργος Παπαηλιού, κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου.

«Η ελληνική κοινωνία έχει αλλάξει, υπάρχουν σήμερα μονογονεϊκές οικογένειες με δεύτερους γάμους, ζευγάρια που συνδέονται με το Σύμφωνο Συμβίωσης, ανασυγκροτημένες οικογένειες με παιδιά από διαφορετικές σχέσεις, άνθρωποι που ζουν για δεκαετίες μαζί χωρίς γάμο, πρόσωπα που παρέχουν ουσιαστική φροντίδα χωρίς να εντάσσονται στις παραδοσιακές κατηγορίες συγγενείας. Το Δίκαιο οφείλει να βλέπει την κοινωνία όπως είναι και όχι όπως ήταν πριν από δεκαετίες. Και εδώ βρίσκεται κατά τη γνώμη μου η σημαντικότερη συμβολή του παρόντος νομοσχεδίου: επιχειρεί να μεταφέρει το κέντρο βάρους από μια τυπική, άκαμπτη και συχνά γραφειοκρατική αντίληψη της οικογένειας σε μία λειτουργική αντίληψη που λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές σχέσεις ζωής, όχι πάντα με επιτυχία», ανέφερε ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

«Όταν σήμερα ένας πολίτης επιθυμεί να προστατεύσει τον σύντροφό του, με τον οποίο συμβιώνει επί δεκαετίες, ή ένα πρόσωπο που τον φρόντισε ουσιαστικά στα τελευταία χρόνια της ζωής του, συναντά συχνά ένα πλαίσιο ανεπαρκές και δυσκίνητο. Το νομοσχέδιο επιχειρεί να θεραπεύσει ορισμένες από αυτές τις δυσλειτουργίες, ιδίως με την εισαγωγή νέων θεσμών, όπως οι κληρονομικές συμβάσεις και οι συμβάσεις παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Πρόκειται για εργαλεία που λειτουργούν σε πολλές ευρωπαϊκές έννομες τάξεις και τα οποία επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία, περισσότερη προβλεψιμότητα και καλύτερη οργάνωση των οικογενειακών και περιουσιακών τους σχέσεων. Όμως, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ως προς την αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής», σημείωσε ο κ. Παπαηλιού.

Αναφερόμενος στις διατάξεις για όσους έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, σε όσους έχουν ελεύθερη συμβίωση αλλά και τους φροντιστές, ο κ. Παπαηλιού σημείωσε πως «δεν μπορούμε να αγνοούμε ότι χιλιάδες συμπολίτες μας ζουν σε σχήματα διαφορετικά από το κλασικό πρότυπο του έγγαμου ζευγαριού με κοινά βιολογικά παιδιά ούτε μπορούμε να νομοθετούμε σαν να μην υπάρχουν σύμφωνα συμβίωσης, ανασυγκροτημένες οικογένειες ή πολίτες που έχουν επιλέξει άλλες μορφές προσωπικής ζωής. Το δίκαιο δεν πρέπει να τιμωρεί τη διαφορετικότητα των οικογενειακών επιλογών, οφείλει να δημιουργεί ένα πλαίσιο ασφάλειας, αξιοπρέπειας και ισοτιμίας για όλους».

Κάθε μεταρρύθμιση, ανέφερε ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, πρέπει να υπηρετεί τρεις βασικές αρχές: τον σεβασμό της προσωπικής αυτονομίας και της πραγματικής βούλησης του ανθρώπου, την προστασία των ευάλωτων μελών της οικογένειας και την προσαρμογή του δικαίου στις πραγματικές κοινωνικές συνθήκες της εποχής. «Υπό αυτό το πρίσμα αναγνωρίζουμε έστω τα ελάχιστα βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Δεν ισχυριζόμαστε, όμως, ότι λύνονται όλα τα ζητήματα. Υπάρχουν διατάξεις που χρειάζονται περαιτέρω επεξεργασία, αποσαφήνιση και βελτίωση», είπε ο κ. Παπαηλιού και πρόσθεσε: «Θεωρούμε αυτονόητο ότι η κοινοβουλευτική διαδικασία, όσο και αν η Κυβέρνηση δεν μας έχει συνηθίσει σε αυτό, πρέπει να αξιοποιηθεί ουσιαστικά και όχι τυπικά, όμως δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι επιχειρείται μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού ενός δικαίου που παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο επί δεκαετίες».

Έλλη Ρούσσου (Πλεύση Ελευθερίας): «πανάκριβο» εφεξής το κληρονομικό δικαίωμα, μετατόπιση από την προστασία της οικογένειας

Η κυβέρνηση εισάγει βαθιές τομές στο κληρονομικό δίκαιο, με τις οποίες δεν προστατεύεται, όπως θα έπρεπε, η ελληνική οικογένεια, η οποία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με την υπερχρέωση, τις κατασχέσεις της πρώτης κατοικίας, την ακρίβεια και την ανασφάλεια της καθημερινότητας, ανέφερε η ειδική αγορήτρια της Πλεύσης Ελευθερίας Έλλη Ρούσσου, κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.

Η γενικότερη φιλοσοφία του νομοθετήματος αυτού είναι ότι μετατοπίζεται από την προστασία της οικογένειας των παιδιών, της συζύγου, του συζύγου σε διατάξεις που προστατεύουν περισσότερο την ιδιωτική αυτονομία και τη συναλλακτική ελευθερία, είπε η βουλευτής της Πλεύσης Ελευθερίας, η οποία στάθηκε στις αλλαγές για τη νόμιμη μοίρα.

«Η νόμιμη μοίρα είναι ένας πολύ ουσιαστικός θεσμός και μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση. Δεν είναι μια απλή τεχνική διάταξη, χρειάζεται δικαίωμα εμπράγματο ο νόμιμος μεριδιούχος πάνω στα ακίνητα. Αυτή τη στιγμή έχει μια δυνατότητα τού να λάβει χρήματα, αλλά δεν υπάρχουν αυτές οι διατάξεις με τις οποίες θα μπορεί με ασφάλεια να πάρει τα χρήματά του και ποιος θα δώσει αυτά τα χρήματα;», είπε η βουλευτής της Πλεύσης Ελευθερίας.

Αναφερόμενη στις διατάξεις για τους νόμιμους μεριδιούχους, η κ. Ρούσσου προειδοποίησε ότι θα υπάρξει ανασφάλεια για την οικογένεια και παρατήρησε ότι το νέο πλαίσιο θα ευνοήσει τις πολύ ισχυρές οικογένειας, που θα έχουν τη δυνατότητα να οργανώσουν σύνθετα σχήματα, να κάνουν συμβάσεις, εταιρικές δομές και προγενέστερες μεταβιβάσεις. «Αυτό, όμως, δημιουργεί άλλες ανισότητες, γιατί οι μικρότερες οικογένειες, ευάλωτες οικογένειες, που δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτά τα έξοδα, είναι εκτεθειμένες σε συγκρούσεις και φορολογικά βάρη», είπε η κ. Ρούσσου.

Σημείωσε επίσης ότι το παραδοσιακό Κληρονομικό Δίκαιο είχε μια καχυποψία πάντοτε σε αυτές τις Κληρονομικές Συμβάσεις, ακριβώς γιατί θεωρούσε ότι με αυτές θα περιοριζόταν η ελευθερία της τελευταίας βούλησης. «Η δυνατότητα δεσμευτικών συμβάσεων αιτία θανάτου, δημιουργεί πάρα πολλούς κινδύνους, με αλλαγή στις ανθρώπινες σχέσεις, στην οικογένεια, αλλάζουν οι ισορροπίες και μάλιστα ισορροπίες που μεταβάλλονται στο χρόνο. Πώς θα δεσμεύσεις, λοιπόν, μια περιουσία, σε καταστάσεις που μπορεί να αλλάξουν αργότερα; Και τι γίνεται όταν ο διαθέτης θέλει να αλλάξει αυτή την Κληρονομική Σύμβαση;», ανέφερε η ειδική αγορήτρια της Πλεύσης Ελευθερίας. Τόνισε, δε, ότι με τον τρόπο που αναμορφώνεται το Κληρονομικό Δίκαιο ενισχύεται ο ρόλος των Συμβολαιογράφων, ειδικών εκτιμητών, διαδικαστικών πιστοποιήσεων. «Αυτό παρουσιάζεται ως μηχανισμός ασφάλειας δικαίου, αλλά υπάρχει κίνδυνος να αυξηθεί υπέρμετρα το κόστος. Πώς θα ανταποκριθούν οικογένειες που δεν έχουν εισόδημα, ευάλωτες οικογένειες, σε τέτοιες ρυθμίσεις; Δημιουργείται ένα ακριβό κληρονομικό δικαίωμα, στο οποίο θα είναι εύκολα προσβάσιμη η προστασία από ανθρώπους που έχουν εισόδημα και μπορούν να ανταπεξέλθουν σε αυτά τα έξοδα».

Β. Γραμμένος (Ελληνική Λύση): σταδιακή αλλοίωση του θεσμού της οικογένειας

Πίσω από τον τίτλο «Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και άλλες διατάξεις» και από μια φαινομενικά τεχνική μεταρρύθμιση, κρύβεται μια βαθιά πολιτική και κοινωνική επιλογή της Κυβέρνησης, που είναι η αποδόμηση παραδοσιακών θεσμών, ανέφερε ο ειδικός αγορητής της Ελληνικής Λύσης Βασίλης Γραμμένος, κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.

«Το Κληρονομικό Δίκαιο δεν είναι ένα απομονωμένο νομικό δίκαιο, συνδέεται άμεσα με την οικογένεια, με την ιδιοκτησία, με την συνέχεια των γενεών, με την κοινωνική συνοχή και τελικά με την ίδια τη φυσιογνωμία της ελληνικής κοινωνίας. Το παρόν, λοιπόν, νομοσχέδιο δεν περιορίζεται σε διορθώσεις ή βελτιώσεις υπαρκτών προβλημάτων, εισάγει μια συνολική λογική αποδόμησης παραδοσιακών θεσμών και ταυτόχρονα ενίσχυσης της κρατικής και διοικητικής εξουσίας απέναντι στον πολίτη», είπε ο βουλευτής της Ελληνικής Λύσης και υπογράμμισε: «Με το πρόσχημα του εκσυγχρονισμού, της ψηφιοποίησης και της επιτάχυνσης διαδικασιών, η Κυβέρνηση δημιουργεί ένα νέο μοντέλο σχέσεων ανάμεσα στο κράτος και την ίδια την κοινωνία. Ένα μοντέλο περισσότερο συγκεντρωτικό, περισσότερο γραφειοκρατικό και περισσότερο απομακρυσμένο από τις πραγματικές ανάγκες του ελληνικού λαού. Η Κυβέρνηση επιμένει να παρουσιάζει κάθε θεσμική μεταβολή ως πρόοδο. Όμως, πρόοδος δεν σημαίνει αποδυνάμωση της οικογένειας, δεν σημαίνει μεταφορά αρμοδιοτήτων από τον φυσικό Δικαστή σε διοικητικούς μηχανισμούς, πλατφόρμες και εξαρτημένους επαγγελματίες. Δεν σημαίνει συνεχείς αλλαγές που προκαλούν ανασφάλεια δικαίου και αδυναμία προσαρμογής ακόμα και στους ίδιους τους Λειτουργούς της Δικαιοσύνης».

Ο κ. Γραμμένος χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητική τη φιλοσοφία που διαπερνά τις ρυθμίσεις για την οικογένεια και την κληρονομική διαδοχή. «Βλέπουμε μια σταθερή πορεία πλήρους εξομοίωσης κάθε μορφής συμβίωσης με τον γάμο. Πρόκειται για μια ιδεολογική επιλογή που αλλοιώνει σταδιακά τον θεσμό της οικογένειας την ώρα που η Ελλάδα βιώνει πρωτοφανή δημογραφική κρίση. Αντί η πολιτεία να στηρίζει το γάμο, τη δημιουργία οικογένειας και την προστασία της ελληνικής κοινωνικής συνοχής, επιλέγει να υιοθετεί αντιλήψεις αποκομμένες από τις ανάγκες του ελληνικού λαού. Η κληρονομική διαδοχή δεν είναι μια ψυχρή λογιστική πράξη. Είναι η συνέχεια της οικογένειας και της περιουσίας μέσα στον χρόνο. Γι’ αυτό ακριβώς προκαλούν σοβαρό προβληματισμό οι νέες σας ρυθμίσεις για κληρονομικές συμβάσεις, αιτία θανάτου και για δυνατότητες παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα», είπε ο ειδικός αγορητής της Ελληνικής Λύσης και πρόσθεσε: «Η Κυβέρνηση ανοίγει επικίνδυνους δρόμους πιέσεων πάνω σε ηλικιωμένους και ευάλωτους ανθρώπους. Δημιουργεί συνθήκες οικονομικών εκβιασμών μέσα στις οικογένειες και ενισχύει τον κίνδυνο συγκρούσεων και δικαστικών αντιπαραθέσεων».

Μ. Κομνηνάκα (ΚΚΕ): Στόχος, τα ακίνητα και οι επιχειρήσεις να βγουν «καθαρά» και γρήγορα στην αγορά, αλλά και η ικανοποίηση των δανειστών

Την άποψη ότι θα έπρεπε να προηγηθεί ευρύτερος και ανοιχτός διάλογος για τη μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο διατύπωσε η ειδική αγορήτρια του ΚΚΕ Μαρία Κομνηνάκα, κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.

«Πρόκειται για αλλαγές, που επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στη λειτουργία των κληρονομιών και της ιδιοκτησίας συνολικότερα, οδηγούν σε πλήρη ανατροπή πάγιων θεωρήσεων και της νομολογίας και σηματοδοτούν την είσοδο σε μια εντελώς νέα πραγματικότητα και πρωτόγνωρους θεσμούς στο ελληνικό δίκαιο, που έχει άμεσο και πρακτικό αποτύπωμα. Από αυτή την άποψη, θεωρούμε ότι θα έπρεπε να η συζήτηση που θα είχε προηγηθεί να είναι με έναν ευρύτερο κύκλο από αυτόν της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής», ανέφερε η κ. Κομνηνάκα και επισήμανε: «Πολύ περισσότερο μας προβληματίζει η άμεση εφαρμογή του νόμου από τον προσεχή Σεπτέμβρη, δηλαδή μόλις σε τέσσερις μήνες από τώρα, χωρίς να υπάρχει καμία σχετική προετοιμασία. Έχουμε δει και άλλες προσπάθειες του υπουργείου να θέσει σε εφαρμογή τόσο γρήγορα τόσο μεγάλες αλλαγές στο δίκαιο και δεν ήταν με μεγάλη επιτυχία. Πραγματικά δημιουργείται μεγάλη ανασφάλεια, με δεδομένη μάλιστα την ιδιαίτερη φύση της κληρονομικής διαδοχής, λόγω του αμείλικτου και αμετάκλητου χαρακτήρα του γεγονότος του θανάτου, που είναι η γενεσιουργός αιτία της επαγωγής και το εναρκτήριο σημείο για όλες τις σχετικές προθεσμίες της κληρονομιάς. ‘Αρα, θεωρούμε ότι θα έπρεπε τουλάχιστον να δοθεί ένα περιθώριο, να υπάρξει καλύτερη προετοιμασία για την έναρξη της εφαρμογής αυτών των αλλαγών».

Η βουλευτής του ΚΚΕ ανέφερε ότι το πραγματικό ερώτημα είναι σε ποιες συνθήκες θέλει η κυβέρνηση να προσαρμόσει το κληρονομικό δίκαιο. «Είναι, για παράδειγμα, χαρακτηριστικό, ότι στην ίδια χοάνη εντάσσονται οι οικογενειακές, κοινωνικές, οικονομικές σχέσεις, χωρίς το ταξικό τους υπόβαθρο. Είναι άλλο πράγμα η κληρονομιά ενός μεροκαματιάρη εργάτη για τη μοναδική κύρια κατοικία ή για το σπίτι στο χωριό και δύο ελαιοχώραφα και άλλο είναι η κληρονομιά ενός εφοπλιστή με καράβια, εταιρείες, μετοχές και άλλα χαρτοφυλάκια, που καταλαβαίνουμε ότι έχει και άλλες απαιτήσεις», ανέφερε η Μαρία Κομνηνάκα και χαρακτήρισε υποκριτική τη στάση της κυβέρνησης για τις «κατάχρεες κληρονομιές» γιατί δεν αναφέρεται στη γενεσιουργό αιτία των μαζικών αποποιήσεων που είναι τα μέτρα των μνημονίων, οι εφαρμοστικοί νόμοι και η «καταλήστευση» της λαϊκής περιουσίας από τα funds.

Ο σκοπός του νομοσχεδίου, είπε η ειδική αγορήτρια του ΚΚΕ, είναι να αντιμετωπιστεί η πολυδιάσπαση της ιδιοκτησίας και αδυναμία αξιοποίησης περιουσιακών στοιχείων, όπως ακίνητα μεγάλης αξίας ή επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα είτε την εγκατάλειψή τους είτε την εκποίηση σε χαμηλότερη της αξίας τους, καθώς και η επωφελέστερη αξιοποίηση της κληρονομιάς περιουσίας σε όφελος και της εθνικής οικονομίας, όπως ομολογεί η κυβέρνηση στην εισηγητική έκθεση.

«Με λίγα λόγια, στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και αυτών των μεταρρυθμίσεων, είναι η συγκέντρωση της ακίνητης περιουσίας, η ικανοποίηση των δανειστών, η γρήγορη εκκαθάριση και αποπληρωμή των χρεών της κληρονομίας, η γρήγορη απαλλαγή ακινήτων και επιχειρήσεων από χρέη και βάρη, για να βγουν, βεβαίως, πιο καθαρά και γρήγορα στην αγορά. Δηλαδή, η διαμόρφωση ενός ολοένα και πιο εύφορου εδάφους και φιλικού περιβάλλοντος για επενδύσεις», είπε η βουλευτής του ΚΚΕ.

 Δ. Τζανακόπουλος (Νέα Αριστερά): η κυβέρνηση τινάζει στον αέρα τη λογική της νόμιμης μοίρας

Με τις αλλαγές που εισάγει η κυβέρνησης στο πλαίσιο της αναμόρφωσης του κληρονομικού δικαίου, η κυβέρνηση τινάζει στον αέρα τη λογική της νόμιμης μοίρας, ανέφερε ο ειδικός αγορητής της Νέας Αριστεράς Δημήτρης Τζανακόπουλος, κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.

«Ποια είναι η λογική της Νόμιμης Μοίρας; Η ισότητα των τέκνων, τα τέκνα είναι ίσα ως προς τη διανομή της περιουσίας που κληρονομείται, πρώτον και δεύτερον, οι περιουσίες διασπώνται. Αυτό διατηρήθηκε και επί Ναπολέοντα, για να μην αναβιώσει η παλιά λογική της φεουδαρχίας, των τεράστιων οικογενειών και της τεράστιας εξουσίας, η οποία συσσωρευόντανε σε αυτές τις οικογένειες. Άρα, μεταξύ της ιερότητας, της ιδιοκτησίας και της ελευθερίας τού διαθέτη και της προστασίας συζύγων και τέκνων, προτιμήθηκε το δεύτερο. Η προστασία των συζύγων και των τέκνων -και αυτός ο θεσμός, ενεγράφη και στο Ηπειρωτικό Κληρονομικό Δίκαιο και στο Ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο- αυτές είναι οι αρχές που διαμορφώνουν τον πυρήνα του Ελληνικού Κληρονομικού Δικαίου, σήμερα. Με το νομοσχέδιο αυτό, η παράδοση αυτή που προέρχεται ξαναλέω από τη Γαλλική Επανάσταση, τινάζεται στον αέρα, την τινάζετε στον αέρα», είπε ο ειδικός αγορητής της Νέας Αριστεράς.

Ανέφερε επίσης ότι στην Ελλάδα δεν ίσχυαν οι κληρονομικές συμβάσεις, προκειμένου να μην δημιουργούνται δικαιώματα τρίτων που θα περιόριζαν τα δικαιώματα των τέκνων στην περιουσία. «Αυτή είναι η λογική της απαγόρευσης της Κληρονομικής Σύμβασης: να υπάρξει ισότητα στη μεταχείριση των τέκνων και φυσικά, να μην μετατρέπει ο διαθέτης τον θάνατό του σε αντικείμενο οικονομικής συναλλαγής», είπε ο βουλευτής της Νέας Αριστεράς.

Ο Δημήτρης Τζανακόπουλος στάθηκε στη μετατροπή της Νόμιμης Μοίρας από εμπράγματο σε ενοχικό δικαίωμα. «Για να το πούμε απλά, αν ένα από τα δύο τέκνα κληρονομεί ένα ακίνητο, με βάση το σημερινό καθεστώς, αν υποθέσουμε ότι δεν υπάρχει άλλη περιουσία και υπάρχουν μόνο δύο τέκνα και κληρονομείται ένα ακίνητο, σε έναν από τους δύο με διαθήκη, το άλλο τέκνο έχει δικαίωμα επί του ακινήτου. Με τη νέα ρύθμιση έχουμε το δικαίωμα του τέκνου του οποίου παραβιάστηκε η νόμιμη μοίρα, να διεκδικήσει αποζημίωση χρηματική από το άλλο τέκνο. Δημιουργείται δηλαδή αποζημιωτική ευθύνη. Δεν μας λέει όμως ο κ. υπουργός τι θα γίνει αν το ακίνητο εκποιηθεί και η ενοχική αξίωση αυτή μείνει στον αέρα, διότι η περιουσία ή το χρηματικό ποσό που θα λάβει το έτερο τέκνο εξαφανιστεί ως διά μαγείας και δεν υπάρχει άλλη περιουσία. Πώς προστατεύεται η ενοχική αξίωση;», είπε ο κ. Τζανακόπουλος.

Σοβαρές επιφυλάξεις διατύπωσε και για την εξάρτηση του ποσοστού της νόμιμης μοίρας της συζύγου από τον αριθμό των τέκνων.