ΡΑΑΕΥ: πώς θα εφαρμοστεί το σύστημα «Πληρώνω όσο Πετάω» στα απόβλητα

Στην πρακτική εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» περνά ο σχεδιασμός της ΡΑΑΕΥ για τη διαχείριση των αποβλήτων, με αιχμή τους δήμους, τους μεγάλους παραγωγούς και ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις εστίασης και φιλοξενίας. Η Αρχή εκπονεί ειδική μελέτη από την οποία θα προκύψει πρακτικός οδηγός εφαρμογής, ενώ παράλληλα οργανώνει νέο σύστημα ελέγχου της πραγματικής απόδοσης των 14 ΦοΔΣΑ, Ψηφιακό Παρατηρητήριο Κυκλικής Οικονομίας και αξιοποίηση των καταγγελιών πολιτών.

Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ Κωνσταντίνος Αραβώσης περιγράφει το επόμενο βήμα ως μετάβαση από τον σχεδιασμό και τις θεσμικές υποχρεώσεις στη μετρήσιμη εφαρμογή τους.

Στο επίκεντρο το «Πληρώνω όσο Πετάω»

Το σύστημα «Πληρώνω όσο Πετάω» αποκτά κεντρική θέση στον σχεδιασμό της ΡΑΑΕΥ για την επόμενη περίοδο. Η βασική αρχή είναι η σύνδεση της οικονομικής επιβάρυνσης με την πραγματική ποσότητα των υπολειμματικών αποβλήτων που παράγονται, ώστε το σημερινό οριζόντιο μοντέλο χρέωσης να αντικατασταθεί σταδιακά από ένα σύστημα με ισχυρότερα κίνητρα για πρόληψη, χωριστή συλλογή και ανακύκλωση.

Όπως επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Αραβώσης, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και στον δημοσιογράφο Ηλία Παλιαλέξη, το «Πληρώνω όσο Πετάω» εισάγει «ένα δικαιότερο μοντέλο χρέωσης», καθώς η επιβάρυνση κάθε επιχείρησης θα συνδέεται με την ποσότητα των υπολειμματικών αποβλήτων που παράγει.

Η ΡΑΑΕΥ εκπονεί ήδη ειδική μελέτη για τον τρόπο εφαρμογής του συστήματος από τους δήμους και τους μεγάλους παραγωγούς. Από τη διαδικασία αυτή προβλέπεται να προκύψει πρακτικός οδηγός με συγκεκριμένα βήματα και διαδικασίες, ώστε να καλυφθεί το κενό ανάμεσα στη νομοθετική υποχρέωση και στην εφαρμογή της στην καθημερινή λειτουργία της διαχείρισης αποβλήτων.

Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ Κωνσταντίνος Αραβώσης

Εστίαση και ξενοδοχεία στην πρώτη γραμμή

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον κλάδο HORECA, δηλαδή στις επιχειρήσεις εστίασης και φιλοξενίας. Πρόκειται για κατηγορία παραγωγών με σημαντικές ποσότητες αποβλήτων και κυρίως βιοαποβλήτων, με το πρόβλημα να γίνεται εντονότερο στις τουριστικές περιοχές κατά τους μήνες υψηλής επισκεψιμότητας.

Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ χαρακτηρίζει τη συνεργασία με τον κλάδο βασική προϋπόθεση επιτυχίας του συστήματος, καθώς η ενεργός συμμετοχή εστιατορίων, ξενοδοχείων και συναφών επιχειρήσεων μπορεί να περιορίσει την παραγωγή αποβλήτων και να ενισχύσει τη χωριστή συλλογή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος είναι η ουσιαστική συμμετοχή των επιχειρήσεων να οδηγήσει «στην πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, στην αποτελεσματικότερη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων και ανακυκλώσιμων υλικών και στον περιορισμό των ποσοτήτων που καταλήγουν σε ταφή».

Τα πρώτα αποτελέσματα από την πρώτη πλήρη εφαρμογή

Η ΡΑΑΕΥ εκτιμά ότι τα πρώτα μετρήσιμα αποτελέσματα μπορούν να φανούν ήδη από την πρώτη πλήρη περίοδο εφαρμογής του νέου συστήματος.

Η πρώτη εικόνα αναμένεται κυρίως στη μείωση των σύμμεικτων αποβλήτων και στην αύξηση της χωριστής συλλογής. Για ασφαλή συμπεράσματα, όμως, σχετικά με το συνολικό κόστος, την ανακύκλωση και την πρόληψη απαιτείται μεγαλύτερος χρονικός ορίζοντας.

Ο Κωνσταντίνος Αραβώσης τονίζει ότι χρειάζονται «σταθερή εφαρμογή, αξιόπιστη μέτρηση των ποσοτήτων και παρακολούθηση σε βάθος χρόνου», ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα του μοντέλου.

Από την καταγγελία πολίτη μέχρι τον έλεγχο

Παράλληλα με το νέο σύστημα χρέωσης, η ΡΑΑΕΥ οργανώνει έναν περισσότερο συστηματικό μηχανισμό εποπτείας μέσω της πλατφόρμας myRAAEY και του υπό ανάπτυξη Ψηφιακού Παρατηρητηρίου Κυκλικής Οικονομίας.

Οι καταγγελίες πολιτών θα συγκεντρώνονται, θα αξιολογούνται και θα συσχετίζονται γεωγραφικά και ποιοτικά, με στόχο να αναδεικνύονται επαναλαμβανόμενες δυσλειτουργίες ή παραβατικές πρακτικές.

Η Αρχή δεν επιδιώκει να υποκαταστήσει τους δήμους στην καθημερινή λειτουργία τους. Μία τεκμηριωμένη αναφορά, όμως, μπορεί σύμφωνα με τον κ. Αραβώση να οδηγήσει σε «σύσταση, έλεγχο, διορθωτικό μέτρο ή ακόμη και σε κυρωτική διαδικασία, όπου αυτό προβλέπεται».

Ψηφιακό Παρατηρητήριο και έλεγχος των 14 ΦοΔΣΑ

Το επόμενο βήμα είναι η δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος δεικτών για τους 14 Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων.

Θα παρακολουθούνται μεταξύ άλλων η ανακύκλωση, η χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, τα ποσοστά ταφής, το κόστος ανά τόνο, η ποιότητα των επιμέρους ρευμάτων και η χρηματοοικονομική βιωσιμότητα.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δημοσιοποιηθεί το πρώτο Report Δεικτών, ενώ σε βάθος διετίας τα δεδομένα σχεδιάζεται να συγκεντρώνονται σε αυτοματοποιημένη ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία θα αποτελέσει τη βάση του Ψηφιακού Παρατηρητηρίου Κυκλικής Οικονομίας.

Καθοριστικός, κατά τον Κωνσταντίνο Αραβώση, θα είναι ο συνδυασμός των επίσημων στοιχείων με τις καταγγελίες και τις παρατηρήσεις των πολιτών, ώστε να εντοπίζονται αποκλίσεις αλλά και καλές πρακτικές.

«Η πιστοποίηση είναι η αρχή, όχι το τέλος»

Η πιστοποίηση και των 14 ΦοΔΣΑ για το 2025 αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά για τη ΡΑΑΕΥ δεν αρκεί.

Όπως εξηγεί ο αντιπρόεδρος της Αρχής, η πιστοποίηση αποδεικνύει ότι ένας φορέας διαθέτει βασική διοικητική, τεχνική και χρηματοοικονομική επάρκεια, όχι όμως ότι πετυχαίνει τους στόχους ανακύκλωσης και περιορισμού της ταφής.

«Η πιστοποίηση θεμελιώνει την επάρκεια ενός φορέα, ενώ οι δείκτες είναι αυτοί που αποτυπώνουν την πραγματική του απόδοση», είναι η κατεύθυνση που περιγράφει, με τη ΡΑΑΕΥ να περνά πλέον σε συνεχή αξιολόγηση λειτουργικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών επιδόσεων.

Οι τρεις προτεραιότητες για την κυκλική οικονομία

Ο Κωνσταντίνος Αραβώσης θέτει τρεις βασικές προϋποθέσεις για την επιτάχυνση της μετάβασης.

Πρώτη είναι το σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο. Οι επενδύσεις, όπως σημειώνει, χρειάζονται σαφείς κανόνες, ξεκάθαρες αρμοδιότητες και συνέπεια στην εφαρμογή τους. Υπό αυτή την έννοια, η ρύθμιση «δεν λειτουργεί ως εμπόδιο στις επενδύσεις, αλλά ως μέσο περιορισμού της αβεβαιότητας».

Δεύτερη προτεραιότητα είναι η πλήρης ιχνηλασιμότητα των αποβλήτων. Χωρίς κοινά και αξιόπιστα δεδομένα, ψηφιακή παρακολούθηση και ενιαίους δείκτες δεν μπορεί να αξιολογηθεί ούτε η πρόοδος της χώρας ούτε η απόδοση των επενδύσεων.

Τρίτη και κρισιμότερη προτεραιότητα είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή: περισσότερη διαλογή στην πηγή, ολοκληρωμένη διαχείριση βιοαποβλήτων, αύξηση της ανακύκλωσης και παραγωγή ποιοτικών δευτερογενών πρώτων υλών.

Από τις υποχρεώσεις σε ένα ενιαίο σύστημα

Το ζητούμενο για τη ΡΑΑΕΥ είναι πλέον τα διαφορετικά εργαλεία να πάψουν να λειτουργούν αποσπασματικά.

Το «Πληρώνω όσο Πετάω», η κοστολόγηση, η χωριστή συλλογή, οι υποδομές, οι ΦοΔΣΑ, οι ψηφιακοί έλεγχοι και οι χρηματοδοτήσεις καλούνται να ενταχθούν στο ίδιο σύστημα με κοινά δεδομένα και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Όπως καταλήγει ο Κωνσταντίνος Αραβώσης, οι υποδομές, τα οικονομικά εργαλεία και οι κανονιστικές υποχρεώσεις πρέπει να γίνουν μέρη «ενός ενιαίου συστήματος, ώστε η κυκλική οικονομία να αποκτήσει ουσιαστικό παραγωγικό, περιβαλλοντικό και επενδυτικό αποτύπωμα».

Αυτό είναι και το βασικό στοίχημα της επόμενης περιόδου: το «Πληρώνω όσο Πετάω» να πάψει να αποτελεί μόνο θεσμική πρόβλεψη και να μετατραπεί σε μετρήσιμο μηχανισμό που θα επιβραβεύει τη μείωση των αποβλήτων και θα καθιστά σαφές πόσο παράγει και πόσο πληρώνει κάθε μεγάλος παραγωγός.