Την άμεση απόσυρση του άρθρου 36 από το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαχείριση των υδάτων ζητά ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών τονίζοντας ότι επιχειρείται παραβίαση των ενωσιακών οδηγιών περί των δημοσίων συμβάσεων στις αναθέσεις των έργων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Ο ΣΑΤΕ υποστηρίζει ότι με τη συγκεκριμένη διάταξη επιχειρείται παράκαμψη των κανόνων του ενωσιακού δικαίου για τις δημόσιες συμβάσεις, καθώς διευρύνονται οι δυνατότητες ανάθεσης έργων χωρίς ανοικτό διαγωνισμό, με επίκληση του κινδύνου λειψυδρίας. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι μπορεί να δημοπρατηθούν έργα χωρίς ώριμες μελέτες, απαλλοτριώσεις και περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για τη διαφάνεια και την ομαλή εκτέλεση των συμβάσεων.
Η παρέμβαση στο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων
Η παρέμβαση του ΣΑΤΕ αφορά το άρθρο 36 του σχεδίου νόμου με τίτλο «Επέκταση αρμοδιοτήτων της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και της Εταιρείας Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης, ενίσχυση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, ρυθμίσεις για τον Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις».
Σε επιστολή του προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο Σύνδεσμος τονίζει ότι το άρθρο, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, εισάγει εξαιρετικές διαδικασίες για την ανάθεση έργων που συνδέονται με την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Κατά τον ΣΑΤΕ, οι ρυθμίσεις αυτές υπερβαίνουν τα όρια που θέτουν οι ευρωπαϊκές οδηγίες για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων και δημιουργούν ένα ευρύ πεδίο απευθείας ή κατά παρέκκλιση αναθέσεων.
Ο ανοικτός διαγωνισμός είναι ο κανόνας
Ο ΣΑΤΕ επικαλείται το άρθρο 32 του νόμου 4412/2016, το οποίο μεταφέρει στο ελληνικό δίκαιο το αντίστοιχο άρθρο 32 της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ. Η διάταξη αυτή καθορίζει περιοριστικά τις περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται η προσφυγή σε διαδικασία χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης.
Όπως επισημαίνεται, ο δημόσιος ανοικτός διαγωνισμός αποτελεί τον βασικό κανόνα για την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων. Η παράκαμψή του μπορεί να γίνει μόνο στις εξαιρετικές περιπτώσεις που αναφέρονται ρητά στην ευρωπαϊκή και την εθνική νομοθεσία. Καμία πρόσθετη περίπτωση δεν μπορεί, κατά την άποψη του Συνδέσμου, να θεσπιστεί με εθνική διάταξη όταν δεν προβλέπεται από τις ενωσιακές οδηγίες, οι οποίες έχουν αυξημένη τυπική ισχύ.
Ο ΣΑΤΕ σημειώνει ότι οι ευρωπαϊκές οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις έχουν διαμορφωθεί έπειτα από εκτεταμένες διαδικασίες διαβούλευσης. Στη σύνταξή τους έχουν ληφθεί υπόψη οι απόψεις της αγοράς, οι πραγματικές συνθήκες του τομέα και οι θέσεις των κρατών-μελών, γεγονός που, όπως υποστηρίζει, τους προσδίδει πληρότητα και νομοτεχνική αρτιότητα.
«Άστοχο και ατεκμηρίωτο» το επιχείρημα περί ανεπάρκειας του νόμου
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται στην αιτιολογική έκθεση του άρθρου 36, σύμφωνα με την οποία οι υφιστάμενες προβλέψεις του άρθρου 32 του νόμου 4412/2016 δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση των αναγκών που δημιουργεί η λειψυδρία.
Ο ΣΑΤΕ χαρακτηρίζει αυτό το επιχείρημα «εντελώς άστοχο και ατεκμηρίωτο». Όπως αναφέρει, η διαπίστωση ότι το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο δεν επαρκεί δεν μπορεί από μόνη της να δικαιολογήσει νέες περιπτώσεις απευθείας ανάθεσης, πέραν όσων προβλέπονται περιοριστικά από τις ευρωπαϊκές οδηγίες.
Με αυτή τη λογική, ο Σύνδεσμος εκτιμά ότι το άρθρο επιχειρεί να διευρύνει με εθνική ρύθμιση τις εξαιρέσεις από τον ανοικτό ανταγωνισμό, χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει το ενωσιακό δίκαιο.
Έργα χωρίς μελέτες, απαλλοτριώσεις και αδειοδοτήσεις
Ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα που θέτει ο ΣΑΤΕ είναι η προβλεπόμενη μη εφαρμογή των άρθρων 49 και 50 του νόμου 4412/2016 στις αναθέσεις που θα υπάγονται στο άρθρο 36.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στο άρθρο 49, το οποίο καθορίζει τις προϋποθέσεις ωριμότητας ενός έργου πριν από τη δημοπράτησή του. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ύπαρξη ολοκληρωμένων μελετών, οι απαιτούμενες απαλλοτριώσεις και οι περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις.
Κατά τον ΣΑΤΕ, η εξαίρεση από αυτές τις απαιτήσεις σημαίνει ότι έργα για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας θα μπορούν να δημοπρατούνται χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί βασικές προϋποθέσεις υλοποίησης. Μια τέτοια διαδικασία, όπως προειδοποιεί, προκαλεί μεγάλη ανασφάλεια τόσο για τον ανάδοχο όσο και για την αναθέτουσα αρχή, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις, τροποποιήσεις συμβάσεων, πρόσθετες απαιτήσεις και αδυναμία έγκαιρης ολοκλήρωσης.
«Τεράστιο» το εύρος εφαρμογής
Ο Σύνδεσμος επισημαίνει ακόμη ότι το πεδίο εφαρμογής της διάταξης είναι εξαιρετικά ευρύ, καθώς δεν περιορίζεται μόνο στα κύρια έργα ύδρευσης ή διαχείρισης υδάτων, αλλά επεκτείνεται και στα συνοδευτικά έργα.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, στην έννοια των συνοδευτικών έργων μπορούν να ενταχθούν «σχεδόν τα πάντα». Κατά συνέπεια, δημιουργείται ο κίνδυνος ένα πολύ μεγάλο φάσμα δημοσίων έργων να υπαχθεί στις εξαιρετικές διαδικασίες του άρθρου 36, χωρίς τις εγγυήσεις του ανοικτού διαγωνισμού και της πλήρους ωρίμανσης.
Η λειψυδρία δεν αποτελεί απρόβλεπτο γεγονός
Το κρισιμότερο σημείο της κριτικής αφορά, σύμφωνα με τον ΣΑΤΕ, την έννοια του «κινδύνου λειψυδρίας». Ο Σύνδεσμος τη χαρακτηρίζει αόριστη, καθώς μπορεί να περιλάβει μεγάλο αριθμό περιπτώσεων και να χρησιμοποιηθεί για την ένταξη ακόμη και συνηθισμένων έργων σε εξαιρετικές διαδικασίες ανάθεσης.
Υποστηρίζει επίσης ότι η λειψυδρία δεν αποτελεί από μόνη της επείγον περιστατικό ανωτέρας βίας. Σε αντίθεση με μια αιφνίδια θεομηνία, όπως η κακοκαιρία «Daniel» στη Θεσσαλία, που δημιούργησε άμεσες και απρόβλεπτες ανάγκες εκτέλεσης έργων, ο κίνδυνος έλλειψης νερού είναι μακροχρόνιο και γνωστό φαινόμενο.
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τον ΣΑΤΕ, πρέπει να αντιμετωπίζεται με έγκαιρο σχεδιασμό, προγραμματισμό, ώριμες μελέτες και κανονικές διαγωνιστικές διαδικασίες και όχι με την καθιέρωση ενός γενικευμένου καθεστώτος επείγουσας ανάθεσης.
Αίτημα για άμεση απόσυρση
Καταλήγοντας, ο ΣΑΤΕ εκτιμά ότι το άρθρο 36 δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις έργων και έρχεται, ευθέως ή εμμέσως, σε αντίθεση με το ενωσιακό δίκαιο. Για τον λόγο αυτό ζητά την άμεση απόσυρσή του από το νομοσχέδιο.
Την επιστολή υπογράφουν ο πρόεδρος του ΣΑΤΕ Ζαχαρίας Αθουσάκης και ο γενικός γραμματέας Βασίλειος Θεοδωρόπουλος, οι οποίοι υπογραμμίζουν ότι ο Σύνδεσμος εκπροσωπεί την εταιρική εργοληπτική επιχειρηματικότητα για περισσότερα από 60 χρόνια και θεωρεί την επίμαχη διάταξη επικίνδυνη για τον ανταγωνισμό, τη διαφάνεια και την ασφάλεια εκτέλεσης των δημοσίων έργων.
