Σε συμπληγάδες η μεταφορά των ΥΔΟΜ από τους Δήμους στο Κτηματολόγιο

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Προχωρά από την κυβέρνηση η μεταφορά των ΥΔΟΜ από τους Δήμους  στο Κτηματολόγιο και τον Ιούνιο θα λειτουργήσουν οι πρώτες πολεοδομίες με το νέο σύστημα. Η  ΚΕΔΕ οργανώνει μαζικές προσφυγές των Δήμων κατά του κυβερνητικού σχεδίου για Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης. Παράλληλα το θέμα μπαίνει στην κεντρική πολιτική αντιπαράθεση και τίθεται  θέμα συνταγματικότητας της μεταφορά αρμοδιοτήτων των Πολεοδομιών από την Αυτοδιοίκηση στο κεντρικό κράτος.

Η σύγκρουση γύρω από τις Υπηρεσίες Δόμησης εξελίσσεται πλέον σε ένα από τα κεντρικά θεσμικά και πολιτικά ζητήματα της περιόδου. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση προβάλλει την ανάγκη ενοποίησης, επιτάχυνσης των διαδικασιών και ενιαίας εφαρμογής της νομοθεσίας. Από την άλλη, Δήμοι και αντιπολίτευση προειδοποιούν για αποδυνάμωση της αυτοδιοικητικής αυτοτέλειας, απώλεια τοπικής γνώσης και απομάκρυνση της διοίκησης από τον πολίτη.

Το επόμενο διάστημα, με την κατάθεση της νομοθετικής ρύθμισης και την έναρξη των δικαστικών προσφυγών, αναμένεται να κρίνει αν η μεταρρύθμιση αυτή θα αποτελέσει τομή ή εστία παρατεταμένης θεσμικής αντιπαράθεσης.

Αντίστροφη μέτρηση για τη μετακόμιση των Πολεοδομιών

Ο χρόνος μετρά αντίστροφα για τη μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης από τους Δήμους και τις πρώην νομαρχιακές δομές στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, από την 1η Ιουλίου τίθεται σε εφαρμογή η πρώτη φάση της μετάβασης, με τη λειτουργία πολεοδομιών-πιλότων υπό τη διοικητική ομπρέλα του Κτηματολογίου, ενώ ο πλήρης μετασχηματισμός προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί έως τον Ιανουάριο του 2027, οπότε όλες οι ΥΔΟΜ της χώρας θα έχουν αλλάξει διοικητική «στέγη».

Το Ελληνικό Κτηματολόγιο μετονομάζεται σε Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ) και αναλαμβάνει ένα διευρυμένο φάσμα αρμοδιοτήτων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η έκδοση οικοδομικών αδειών, ο έλεγχος των κατασκευών, η εφαρμογή και τήρηση της πολεοδομικής νομοθεσίας, καθώς και η απορρόφηση του ανθρώπινου δυναμικού που σήμερα στελεχώνει τις 185 πολεοδομίες της χώρας.

Πρόκειται για μια συνολική αναδιάρθρωση του συστήματος αδειοδότησης, η οποία μεταφέρει εκ νέου την ευθύνη από τους Δήμους στο κεντρικό κράτος, επιλογή που, όπως επισημαίνεται, είχε δρομολογηθεί από την κυβέρνηση ήδη από το φθινόπωρο.

Το νέο μοντέλο λειτουργίας και το «one stop shop» για το ακίνητο

Στον πυρήνα του νέου σχήματος βρίσκεται η αξιοποίηση του δικτύου των κτηματολογικών γραφείων σε όλη τη χώρα, τα οποία καλούνται να αναλάβουν σχεδόν το σύνολο των διαδικασιών που σχετίζονται με τη δόμηση. Από τις βεβαιώσεις όρων και τις προεγκρίσεις έως την τελική έγκριση των αδειών και τον έλεγχο των κατασκευών, οι αρμοδιότητες συγκεντρώνονται σε έναν ενιαίο φορέα, με τους Δήμους να διατηρούν τον ρόλο του πολεοδομικού σχεδιασμού και των παρεμβάσεων ανάπλασης.

Παράλληλα, προβλέπεται η θεσμοθέτηση μητρώου ανεξάρτητων ελεγκτών, με υποχρεωτικό έλεγχο κάθε οικοδομικής άδειας πριν από την έναρξη των εργασιών, καθώς και η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τη στοχευμένη ιεράρχηση των ελέγχων. Το κυβερνητικό αφήγημα συνοψίζεται στη δημιουργία ενός ψηφιακού one stop shop για το ακίνητο, όπου ιδιοκτησιακά δικαιώματα, αδειοδοτήσεις και έλεγχος ενοποιούνται σε ένα ενιαίο και ομοιόμορφα εφαρμοζόμενο σύστημα σε όλη την επικράτεια.

Η αντίδραση της ΚΕΔΕ:  μαζικές προσφυγές από τους Δήμους

Σε αυτό το περιβάλλον, η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας διατηρεί σταθερά αρνητική στάση απέναντι στη μεταφορά των Πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο. Κατά τη συνεδρίαση του Διοικητικού της Συμβουλίου στις 14 Ιανουαρίου, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, επιβεβαίωσε ότι η μεταφορά έχει προγραμματιστεί για την 1η Ιουλίου, επισημαίνοντας ωστόσο ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει νομοθετική ρύθμιση ούτε πράξη της διοίκησης που να την εφαρμόζει.

Όπως ξεκαθάρισε, η ΚΕΔΕ δεν μπορεί να προσφύγει αυτοτελώς στη Δικαιοσύνη και γι’ αυτό θα ζητήσει από τους Δήμους να κινηθούν δικαστικά, μόλις εκδοθεί η σχετική ρύθμιση. Ο σχεδιασμός προβλέπει μαζικές προσφυγές με αίτημα την ακύρωση της πράξης που θα υλοποιεί τη μεταφορά των ΥΔΟΜ, κίνηση που αποτυπώνει την έντονη αντίθεση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην απώλεια ενός βασικού εργαλείου άσκησης τοπικής πολιτικής.

Η υπόθεση στη Βουλή και ζήτημα συνταγματικότητας

Η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται πλέον στο επίπεδο της διοικητικής αναδιοργάνωσης, αλλά αποκτά σαφή πολιτικά και θεσμικά χαρακτηριστικά. Με κοινοβουλευτική ερώτηση που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ θέτει ευθέως ζήτημα συνταγματικότητας της μεταβίβασης των ΥΔΟΜ από τους Δήμους στο Κτηματολόγιο. Στο κείμενο της ερώτησης γίνεται λόγος για θεμελιώδη αναδιάρθρωση του τρόπου άσκησης της πολεοδομικής εξουσίας, η οποία δεν συνιστά απλή οργανωτική μεταβολή, αλλά ουσιαστική αλλαγή του θεσμικού υποκειμένου άσκησης κρίσιμων δημόσιων αρμοδιοτήτων.

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζουν ότι η πολεοδομική αδειοδότηση, ο έλεγχος της δόμησης και η αντιμετώπιση της αυθαίρετης κατασκευής αποτελούν άσκηση πυρηνικής δημόσιας εξουσίας, άμεσα συνδεδεμένης με την προστασία του περιβάλλοντος και το δικαίωμα στην ιδιοκτησία, όπως αυτά κατοχυρώνονται στα άρθρα 24 και 17 του Συντάγματος. Υπό αυτό το πρίσμα, η αφαίρεση των αρμοδιοτήτων από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης θεωρείται ότι περιορίζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτοτέλειά τους, κατά παράβαση του άρθρου 102, το οποίο τεκμαίρει τις υποθέσεις τοπικού χαρακτήρα υπέρ των Δήμων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απουσία τεκμηριωμένης αιτιολογίας για την κυβερνητική επιλογή, αλλά και στην έλλειψη μελέτης σκοπιμότητας και εκτίμησης των θεσμικών, διοικητικών και οικονομικών επιπτώσεων.

Παράλληλα, αμφισβητείται η επίκληση χαμηλής αξιολόγησης των ΥΔΟΜ, καθώς, όπως επισημαίνεται, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τα σχετικά δεδομένα, ενώ σημαντικό μέρος των καθυστερήσεων αποδίδεται σε συναρμόδιους φορείς της κεντρικής διοίκησης και όχι στις ίδιες τις δημοτικές υπηρεσίες.

Υποστελέχωση, Κτηματολόγιο και φόβοι ιδιωτικοποίησης

Στο ίδιο κοινοβουλευτικό κείμενο αναδεικνύεται ότι η υπολειτουργία πολλών ΥΔΟΜ αποτελεί σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα χρόνιας υποστελέχωσης και υποχρηματοδότησης από την κεντρική διοίκηση. Αντί της ενίσχυσης των υφιστάμενων δομών ή της προώθησης διαδημοτικών συνεργασιών, επιλέγεται, σύμφωνα με την κριτική, η πλήρης συγκεντροποίηση της πολεοδομικής λειτουργίας.

Ταυτόχρονα, εγείρονται ερωτήματα για τη λειτουργική ετοιμότητα του ίδιου του Κτηματολογίου, το οποίο αντιμετωπίζει ήδη προβλήματα στελέχωσης και τεχνικών δυσλειτουργιών. Η αναφορά σε πρακτικές outsourcing ενισχύει τις ανησυχίες για ενδεχόμενη εμπλοκή ιδιωτών και στην άσκηση πολεοδομικού ελέγχου, εξέλιξη που, κατά τους ερωτώντες, θα αποδυνάμωνε τον δημόσιο χαρακτήρα κρίσιμων ελεγκτικών αρμοδιοτήτων.

Την κοινοβουλευτική ερώτηση προς τους υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου,  Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο  και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου υπογράφουν οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ:  Παναγιωτόπουλος Ανδρέας, Ζαμπάρας Μιλτιάδης, Ξανθόπουλος Θεόφιλος, Τσαπανίδου Παρθένα, Καλαματιανός Διονύσιος, Ακρίτα Έλενα, Βέττα Καλλιόπη Δούρου Ειρήνη, Κασιμάτη Ειρήνη, Μεϊκόπουλος Αλέξανδρος,  Μπάρκας Κωνσταντίνος,  Παπαηλιού Γεώργιος,  Ψυχογιός Γεώργιος.