Στάσιμη επί 30 χρόνια η …συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση

Του Νίκου Ηλιάδη*

Η κατάσταση σχετικά με την Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση στην Ελλάδα, εξακολουθεί να είναι η ίδια, τριάντα (30) χρόνια μετά. Αυτό αποδεικνύει το περιεχόμενο της επίσημης έκθεσης της Ευρωπϊκής Ένωσης, για την Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Κατάρτιση  στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία, με τίτλο: Continuing Vocational Training: EUROPE, JAPAN  AND THE UNITED STATES OF AMERICA. Δημοσίευση της ΕΕ, 30 χρόνια πριν με βάση Εθνικές Εκθέσεις. Από πλευράς Ελλάδος, την Εθνική   Έκθεση (σελίδα 131 του βιβλίου) έγραψε ο Νίκος Ηλιάδης. 

Δείτε ολόκληρη την έκθεση της ΕΕ με τίτλο: Continuing Vocational Training: EUROPE, JAPAN  AND THE UNITED STATES OF AMERICA: ΕΔΩ

Τα σημερινά προβλήματα εξακολουθούν να είναι τα ίδια 30 χρόνια μετά, με οδυνηρές συνέπειες στην ανάπτυξη της χώρας. Ενώ η … αναβάθμιση των αδιαβάθμητων αρχικά και εκτός του εκπαιδευτικού συστήματος ΙΕΚ σε ανώτερες σχολές, επαναφέρουν την αναχρονιστική διάκριση σε ανώτερες και ανώτατες σχολές που ταλαιπώρησαν και ταλαιπωρούν το εκπαιδευτικό σύστημα για δεκαετίες.

Η διαβίου ουσιαστική εκπαίδευση είναι η μεγαλύτερη βιομηχανία της σύγχρονης εποχής των ραγδαίων εξελίξεων που καταργούν τα χαμηλού επιπέδου επαγγέλματα, που απαιτούν χαμηλού επιπέδου γνώσεις και δεξιότητες. Όλα τα πανεπιστήμια στο Δυτικό κόσμο από δεκαετίες προσφέρουν παράλληλα με τα βασικά προγράμματα και πιστοποιημένα μαθήματα σε credits  (μονάδες σπουδών) συνεχιζόμενης εκπαίδευσης  (continuing education)  που ανακοινώνουν ανά εξάμηνο. Πολλοί εργαζόμενοι τα επιλέγουν και τα παρακολουθούν ( συνήθως είναι βραδινά) ανάλογα με τις ανάγκες της δουλειάς τους, ενώ τα δίδακτρα τα πληρώνουν οι ίδιοι ή  οι εταιρείες που εργάζονται αν κρίνουν ότι οι νέες γνώσεις  των εργαζομένων τους θα δημιουργήσουν προστιθέμενη αξία. Η συγκέντρωση απαιτούμενου αριθμού μονάδων σπουδών σε ένα τομέα, οδηγεί και σε απόκτηση τίτλου σπουδών, βασικού ή μεταπτυχιακού. Σήμερα πολλά πανεπιστήμια στο πλαίσιο αυτό προσφέρουν σπουδές μέσω Internet.

Το συνημμένο κείμενο  στην Αγγλική γλώσσα  ξεκίνησε από την αρμόδια XXΠ  Γενική Διεύθυνση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων τη δεκαετία του 1990. Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να υποβάλουν εθνικές εκθέσεις σχετικά με την κατάσταση της συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης και τις σημαντικές εξελίξεις και προοπτικές σε αυτόν τον τομέα. Οι Αμερικανικές και ιαπωνικές αρχές συμφώνησαν  να προετοιμάσουν συνεισφορές, παρέχοντας έτσι μια ευκαιρία για σύγκριση και μεταφορά εμπειριών στα διάφορα οικονομικά μπλοκ.  Από πλευράς Ελλάδος, την Εθνική Έκθεση (σελίδα 131 του κειμένου) έγραψε ο Νίκος Ηλιάδης, σύμβουλος τότε του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Η κατάσταση σχετικά με την Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση στην Ελλάδα, εξακολουθεί να είναι η ίδια, τριάντα (30) χρόνια μετά. Συγκεκριμένα:

-Δεν διαφαίνεται μέχρι σήμερα η διαμόρφωση μιας ενιαίας στρατηγικής σχετικά με τη βασική και συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτιση και τη συνειδητοποίηση ευρύτερα της σπουδαιότητάς τους ως βασικών στοιχείων της σύγχρονης παραγωγικής διαδικασίας.

– Το πεδίο της συνεχιζόμενης κατάρτισης είναι δύσκολο να οριοθετηθεί, ενώ δεν είναι σαφής ο διαχωρισμός μεταξύ της αρχικής και της συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης.

-Πολλοί φορείς συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης προσφέρουν στην πραγματικότητα αρχική/ βασική επαγγελματική κατάρτιση.

-Παρατηρείται έλλειψη μηχανισμού πρόβλεψης των αναγκών της οικονομίας, όσον αφορά την ειδίκευση του εργατικού δυναμικού και σχεδίασης ενεργειών που θα αποσκοπούν στην κάλυψή τους στο πλαίσιο και του ραγδαίου ρυθμού των μεταβολών που συμβαίνουν και που αναμένεται να επιταχυνθούν στην Ευρωπαϊκή και διεθνή αγορά.

-Το Εκπαιδευτικό σύστημα έχει έντονα Ακαδημαϊκό προσανατολισμό. Η υποχρεωτική εκπαίδευση στερείται εκπαιδευτικών στοιχείων που προετοιμάζουν για την αρχική κατάρτιση.

-Η αρχική κατάρτιση όπου προσφέρεται κατά στοιχειωδώς ουσιαστικό τρόπο ώστε να συνδέεται με τη σύγχρονη αγορά εργασίας, δεν είναι οργανωμένη κατά τρόπο ώστε να οδηγεί ομαλά στη συνεχιζόμενη και τη συμπληρωματική κατάρτιση ανάλογα με τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας.

-Η συνεχιζόμενη κατάρτιση, όπου και όταν προσφέρεται είναι ανοργάνωτη και τα σχετικά προγράμματα σπανίως ικανοποιούν συγκεκριμένες προκαθορισμένες ανάγκες της αγοράς εργασίας.

-Δεν προβλέπεται σύστημα εκπαίδευσης εκπαιδευτών πανεπιστημιακής στάθμης συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και μηχανισμός παρακολούθησης και διάχυσης των ραγδαίων εξελίξεων στην αγορά εργασίας. Γενικά δεν προβλέπεται σύστημα εκπαίδευσης εκπαιδευτών ούτε για το επίσημο βασικό εκπαιδευτικό σύστημα υποχρεωτικής γενικής εκπαίδευσης  , και η αντικειμενική αξιολόγηση ως εκπαίδευση και ως πρακτική απουσιάζει εντελώς από την εκπαιδευτική διαδικασία αφού δεν διδάσκεται πουθενά.

-H σχετική σχολή η ΑΣΠΑΙΤΕ/ΣΕΛΕΤΕ για την επαγγελματική εκπαίδευση, που ιδρύθηκε από Αμερικανούς εμπειρογνώμονες στο πλαίσιο βοήθειας στην Ελλάδα,  είναι η μόνη σχολή… .που δεν ανωτατοποίηθηκε και διοικείται και σήμερα από διορισμένο διοικητικό συμβούλιο, σε πλήρη αντίθεση με στοιχειώδεις προδιαγραφές πανεπιστημιακής εκπαίδευσης , και έχει πλήθος παραρτημάτων (19) σε όλη τη χώρα, που ορισμένα  στεγάζονται σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ενώ και οι δάσκαλοι της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης παράγονται από πανεπιστημιακές σχολές μετά την εξέλιξη των 2ετών παιδαγωγικών ακαδημιών σε πανεπιστημιακές, και καταλαμβάνουν και επιτελικές θέσεις.

-Η οικονομική δομή  στην Ελλάδα διαμορφώθηκε κατά τρόπο ώστε η παραγωγή να μην συνδέεται με την εκπαιδευτική δομή.

-Η προσφορά θέσεων εργασίας σήμερα από το δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα είναι ανεπαρκής για να απορροφήσει τον πληθυσμό τόσο των νέων επιστημόνων όσο και των αποφοίτων χαμηλών εκπαιδευτικών βαθμίδων. Οι νέοι δέχονται σε μεγάλο βαθμό εργασίες υποδεέστερες των τυπικών προσόντων τους , ενώ τα προσόντα τους δεν είναι πάντοτε εφαρμόσιμα στην αγορά εργασίας ή δεν συνδέονται με τη ζήτηση.

-Η έλλειψη οργανωμένου συστήματος βασικής και συνεχιζόμενης κατάρτισης σε συνάρτηση με την πραγματικότητα των ραγδαίων μεταβολών στις ανάγκες στην διεθνοποιημένη αγορά εργασίας, έχει ως αποτέλεσμα να εμπλέκονται οι περισσότεροι νέοι στην αγορά εργασίας χωρίς καμιάς μορφής κατάρτιση.

-Ο πληθυσμός της Ελλάδος είναι συγκεντρωμένος σε δύο περιοχές, στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ανάλογες είναι κατανεμημένες και οι οικονομικές και παραγωγικές δραστηριότητες , γεγονός που δημιουργεί ποικιλία προβλημάτων, περιβαλλοντικών, συνθηκών εργασίας κ.ά.  Γεωγραφικές ιδιομορφίες και έλλειψη υποδομών είναι οι αιτίες για τη συγκέντρωση αυτή αφού οι δυνατότητες στην περιφέρεια είναι περιορισμένες  σαν αποτέλεσμα έλλειψης ανάπτυξης αλλά και προοπτικών.

-Παρά τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και την πρωτοφανή αναδιάταξη της τεχνοπαραγωγικής δομής στο διεθνοποιημένο περιβάλλον, η Ελλάδα δυσκολεύεται να εφαρμόσει σύγχρονα εκπαιδευτικά και τεχνοπαραγωγικά πρότυπα και να παρακολουθήσει τις σύγχρονες εξελίξεις. Στον Ελληνικό εργασιακό χώρο παρατηρείται σήμερα συγκέντρωση εργαζομένων σε ορισμένους επαγγελματικούς χώρους σε πλήρη διάσταση με τη ζήτηση και ταυτόχρονα ελλείψεις σε άλλους σύγχρονους τομείς.  Επιπλέον, η ύπαρξη ποιοτικών προβλημάτων ως προς την παρεχόμενη εκπαίδευση και την κατάρτιση , και η έλλειψη σύνδεσής της με τις παραγωγικές διαδικασίες και τις επιχειρήσεις.

-Στις Ελλείψεις σύγχρονων ειδικοτήτων θα πρέπει να προστεθεί και η αδυναμία ανάπτυξης απαραίτητων ικανοτήτων γενικού χαρακτήρα, όπως είναι η ικανότητα εξασφάλισης ποιότητας, επίλυσης προβλημάτων, ικανότητα μάθησης , ικανότητα ελαστικότητας και επικοινωνίας.

-Προκειμένου να αποφευχθούν περαιτέρω κοινωνικές δυσλειτουργίες, κατασπατάληση οικονομικών και ανθρώπινων πόρων και στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας, είναι επιτακτικά αναγκαία η μελέτη συνολικά του ανθρώπινου δυναμικού σε όλο το φάσμα της μεταυποχρεωτικής εκπαίδευσης και κατάρτισης σε συνάρτηση με τη δημιουργία οικονομικών προϋποθέσεων για ομαλή ένταξή του στην αγορά εργασίας , σύμφωνα με τις σύγχρονες απαιτήσεις και τις Ευρωπαϊκές προοπτικές.

-Η συνεχιζόμενη δια βίου εκπαίδευση είναι ένας θεσμός που θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερα σημαντική συμβολή στην ορθολογική κατανομή και ανακατανομή του ανθρώπινου δυναμικού στην Ελλάδα σε όλα τα επίπεδα με βάση τα παραπάνω δεδομένα , πλην όμως δεν έχει συνειδητοποιηθεί από το ευρύ κοινό ούτε έχουν δημιουργηθεί οι κατάλληλοι μηχανισμοί . Η περιορισμένης μορφής ανοργάνωτη δια βίου εκπαίδευση δεν φαίνεται να εντάσσεται σε μια λογική της επένδυσης σε ανθρώπινο δυναμικό στο πλαίσιο μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής , αλλά στη λογική των επιδοτήσεων , ή της αντιμετώπισης της ανεργίας και άμεσων ( βραχυπρόθεσμων  προβλημάτων της παραγωγής.

 Η Συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτιση στις άλλες χώρες

Η συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτισηστις άλλες χώρες  έχει μακρά ιστορική παράδοση, η οποία βασίζεται στα συμφέροντα τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων.   Αρχίζει από τη δεκαετία του 1970 λόγω της αυξανόμενης σπουδαιότητας του ανθρώπινου δυναμικού για τις επιχειρήσεις. Σχετικά με το μέλλον η ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής  Κοινής Αγοράς, όλες οι διαθέσιμες μελέτες συμφωνούν στο σημείο ότι η  οικονομική ανάπτυξη, θα συνδεθεί με μια διαρθρωτική αλλαγή που προκαλείται από μια αύξηση της διασύνδεσης και της συνεργασίας στα σύνορα.

Η διεθνοποίηση, οι αλλαγές στον καταμερισμό εργασίας, οι  δημογραφικές εξελίξεις, οι  νέες  τεχνολογίες καθώς και οι νέες κοινωνικές τάσεις οδηγούν σε σημαντικές αλλαγές στα μέλη του προσωπικού και στις απαιτήσεις προσόντων παρόλο που τα διαθέσιμα δεδομένα στις διάφορες χώρες διαφέρουν ευρέως και οι διεθνείς συγκρίσεις δημιουργούν σημαντικά προβλήματα.

Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτιση αναφέρεται στις τρέχουσες εξελίξεις σε όλους τους τομείς της οικονομικά ενεργού ζωής.    Της αποδίδεται ηγετικός ρόλος στην τεχνολογική αλλαγή.

*Νίκος Ηλιάδης, Πολ/κός Μηχ/κός Ε.Μ.Π. ,M.Sc. ( Structural Engineering , Concordia University Montreal Canada ) , Ph.D.( University of Maryland USA, – Technology and Vocational Education ), τ. Ειδ.Γραμματέας του ΥΠΕΠΘ , τ. εκπρόσωπος των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες ( Μ.Ε.Α. ) τ. Διοικητής ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ , τ. μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Παιδαγωγικών Ινστιτούτων της Ευρώπης (http://www.cidree.org/), τ. εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στο Δ.Σ. του CEDEFOP (https://www.cedefop.europa.eu/ ) του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση , Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.