ΣτΕ: βόμβα αποζημιώσεων στο δημόσιο για οικοδομικούς συνεταιρισμούς σε δάση

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Απόφαση βόμβα του Συμβουλίου της Επικρατείας – που φέρνει το ecopress στο φως της δημοσιότητας – δίνει στο ελληνικό δημόσιο αυστηρό χρονικό περιθώριο τριών μηνών, να παραδώσει σε άλλη περιοχή δημόσια έκταση ελεύθερη προς οικιστική εκμετάλλευση ή να ανοίξει το ταμείο του κράτους και να απαλλοτριώσει με ποσό πολλών εκατομμυρίων ευρώ, τα μέλη οικοδομικού συνεταιρισμού, που δεν μπορούν να χτίσουν σε δασική έκταση 345 στρεμμάτων στη θέση «Χαμολιά Βραώνας» του Δήμου Μαρκοπούλου Μεσογαίας Αττικής.

Είναι η πρώτη φορά στα χρονικά, που το Συμβούλιο της Επικρατείας ορίζει προς την διοίκηση άμεση καταληκτική προθεσμία συμμόρφωσης και δίνει έμφαση στην άμεση επίλυση του προβλήματος των Οικοδομικών Συνεταιρισμών, οι οποίοι  τελούν εδώ και πολλά χρόνια σε καθεστώς ομηρίας. Δηλαδή  ούτε απαλλοτριώνονται οι εκτάσεις τους με την καταβολή μίας υψηλής αποζημίωσης ούτε και τους παραχωρούνται εκτάσεις αντίστοιχης αξίας, τις οποίες και θα μπορούν να εκμεταλλεύονται νομίμως.

Ανοίγει νέος κύκλος για αποζημιώσεις μαμούθ με δημόσιο χρήμα ή παραχωρήσεις δημοσίων εκτάσεων μεγάλης αξίας 

Την υπόθεση κέρδισε στο ανώτατο δικαστήριο για την δασική έκταση των 345 στρεμμάτων της Βραυρώνας Παραθεριστικός Οικοδομικός Συνεταιρισμός Ασφαλιστών, με νομικό παραστάτη τον Ανδρέα Παπαπετρόπουλο  έμπειρο δικηγόρο ειδικό σε πολεοδομικά θέματα, με την έκδοση Πρακτικού Συμμόρφωσης του αρμόδιου Τριμελούς Συμβουλίου του Συμβουλίου της Επικρατείας (Αριθμός 7/2025), στο οποίο υπογραμμίζεται ότι:

-«Το δικαίωμα το συνεταιρισμού για την απαλλοτρίωση ή ανταλλαγή της έκτασης παραμένει άθικτο, η Διοίκηση οφείλει είτε να προβεί στην απαλλοτρίωση του ακινήτου είτε να καλέσει τυχόν τον Συνεταιρισμό να υποβάλει στοιχεία για την κατά νόμον κίνηση της διαδικασίας ανταλλαγής», ορίζοντας παράλληλα ως καταληκτική προθεσμία προς τη διοίκηση: «να συμμορφωθεί εντός τριμήνου από την κοινοποίηση του παρόντος πρακτικού».

Τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Οικονομικών υποχρεώνονται από την απόφαση του ΣτΕ έως το τέλος του έτους, να συστήσουν με ΚΥΑ την προβλεπόμενη από το νόμο διυπουργική επιτροπή και να ενεργοποιήσουν τις διαδικασίες παραχώρησης νέων δημόσιων εκτάσεων για οικιστική αξιοποίηση και εκμετάλλευση, καταρχήν για τον οικοδομικό συνεταιρισμό των ασφαλιστών, συνακόλουθα για όλους τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς της χώρας, που συγκεντρώνουν τις νόμιμες προϋποθέσεις, με εκκρεμείς ή νέες αιτήσεις.

Διαφορετικά τα δύο υπουργεία θα πρέπει να αποτιμήσουν την αξία και να απαλλοτριώσουν την έκταση των 345 στρεμμάτων της Βραυρώνας, καταβάλλοντας άμεσα οικονομικές αποζημιώσεις στα μέλη του οικοδομικού συνεταιρισμού των ασφαλιστών που κέρδισε τη δίκη.

Σε κάθε περίπτωση, με βάση την απόφαση για τον οικοδομικό συνεταιρισμών των ασφαλιστών ανοίγει νέος μεγάλος κύκλος αιτήσεων στα υπουργεία και προσφυγών στο ΣτΕ για αποζημιώσεις μαμούθ από το δημόσιο σε γη ή χρήμα, προς τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς, που δεν μπορούν να χτίσουν επειδή οι εκτάσεις που διαθέτουν θεωρούνται δασικές.  

Τρέχει μέχρι το τέλος του έτους, ο χρόνος των κυβερνητικών ενεργειών και αποφάσεων για τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς  

Στο διατακτικό του Πρακτικού Συμμόρφωσης του ΣτΕ για την υπόθεση του οικοδομικού συνεταιρισμού της Βραυρώνας σημειώνεται ότι το δικαστήριο:

«Διαπιστώνει ότι η Διοίκηση δεν έχει συμμορφωθεί προς το περιεχόμενο της 3052/2015 απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Καλεί την Διοίκηση να συμμορφωθεί με την ανωτέρω απόφαση, κατά τα διαλαμβανόμενα στο σκεπτικό του παρόντος πρακτικού, εντός τριμήνου από της κοινοποιήσεως του πρακτικού αυτού.

Ορίζει νέα ημερομηνία συζήτησης ενώπιον του Τριμελούς Συμβουλίου Συμμόρφωσης την 11η Μαρτίου 2026».

Το Συμβούλιο Συμμόρφωσης του ΣτΕ συνεδρίασε στις 23 Οκτωβρίου 2024, με την εξής σύνθεση: Χρήστος Ντουχάνης, Αντιπρόεδρος, Προεδρεύων σε αναπλήρωση της Προέδρου του Τμήματος, που είχε κώλυμα, Δημήτριος Βασιλειάδης, Σύμβουλος, Ανδρέας Σκούφαλος, Πάρεδρος. Ως Γραμματέας έλαβε μέρος η Δημητρία Τετράδη, Γραμματέας του Ε΄ Τμήματος.

Το  Πρακτικό  Συμμόρφωσης εκδόθηκε στις 29 Αυγούστου 2025 ενώ η κοινοποίηση του προς τα αρμόδια υπουργεία έγινε εντός του Σεπτεμβρίου. Και το τρίμηνο της συμμόρφωσης εκπνέει για τη διοίκηση πριν το τέλος τους έτους.

Αυστηρό μήνυμα ΣτΕ προς την διοίκηση για την εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων

Το Πρακτικό Συμμόρφωσης αφορά σε αίτημα, που κατέθεσε  το 2024 προς το αρμόδιο για την εφαρμογή από τη διοίκηση των δικαστικών αποφάσεων Συμβούλιο του ΣτΕ, ο Παραθεριστικός Οικοδομικός Συνεταιρισμός Ασφαλιστών, ζητώντας την εφαρμογή της 3052/2015 απόφασης του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με την οποία το ΣτΕ έκανε δεκτή την προσφυγή του οικοδομικού συνεταιρισμού των ασφαλιστών, όρισε «η διοίκηση να προβεί σε όλες τις απαιτούμενες νόμιμες ενέργειες για την ανταλλαγή της έκτασης στην Βραυρώνα,  με ίσης αξίας έκταση του Δημοσίου ή την απαλλοτρίωση της έκτασης αυτής» και «ανέπεμψε την υπόθεση στη Διοίκηση για τις νόμιμες ενέργειες».

Το ΣτΕ στέλνει αυστηρό μήνυμα στη διοίκηση για την υποχρέωση της να συμμορφώνεται με τις αποφάσεις του δικαστηρίου.

Σχετικά  στο Πρακτικό Συμμόρφωσης του αρμόδιου Συμβουλίου του ΣτΕ για τον οικοδομικό συνεταιρισμό της Βραυρώνας υπογραμμίζεται ότι:

«Κατά την έννοια του άρθρου 95 παρ. 5 του Συντάγματος και του άρθρου 50 παρ. 4 του π.δ. 18/1989 (Α΄ 8), μετά την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας με την οποία γίνεται δεκτή αίτηση ακύρωσης, η Διοίκηση υποχρεούται να συμμορφωθεί προς αυτήν. Ειδικά, στην περίπτωση ακύρωσης παράλειψης οφειλομένης νόμιμης ενέργειας η Διοίκηση υποχρεούται να προβεί στην συγκεκριμένη οφειλόμενη ενέργεια κατά τους όρους του νόμου και τα κριθέντα με την ακυρωτική απόφαση (πρακτικά Συμβουλίου Συμμόρφωσης 6/2019, 14/2016 51/2007 κ.ά.). Εξάλλου, όπως έχει κριθεί (πρακτικά Συμβουλίου Συμμόρφωσης 6/2019, 14/2018, 106/2010 κ.ά.), εφαρμοστέο διαδικαστικό καθεστώς συμμόρφωσης της Διοίκησης προς ακυρωτική απόφαση του Δικαστηρίου είναι το ισχύον κατά τον χρόνο συμμόρφωσης».

Το ΣτΕ απέρριψε τα επιχειρήματα του ΥΠΕΝ, για την Ψηφιακή Τράπεζα Γης και τα νέα ΤΠΣ

Η νέα απόφαση του ΣτΕ απορρίπτει τους ισχυρισμούς που πρόβαλλε η πλευρά του δημοσίου προς το δικαστήριο, παραπέμποντας στην επικείμενη λειτουργία της Ψηφιακής Τράπεζας Γης και στην ολοκλήρωση του νέου πολεοδομικού σχεδιασμού των ΤΠΣ και ΕΠΣ, προκειμένου να αιτιολογήσει την καθυστέρηση που επέδειξε να εφαρμόσει τη νομοθεσία όπως ίσχυε (νόμοι 998/1979 και 3208/2003) για παραχώρηση νέας έκτασης ή αποζημίωσης στους οικοδομικούς συνεταιρισμούς σε εκτάσεις που δεν χτίζουν ως δασικές αλλά και την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας του 2015, που δικαιώνει προσφυγή του συνεταιρισμού των ασφαλιστών.

Συγκεκριμένα, όπως σημειώνεται στο Πρακτικό Συμμόρφωσης, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατέθεσε στο ΣτΕ:

-«Tο ΥΠΕΝ/ΔΕΣΕΔΠ/27894/445/13.3.2024 έγγραφο της Διεύθυνσης Εφαρμογής Σχεδιασμού και Ελέγχου Δομημένου Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με το οποίο η Διοίκηση επισημαίνει τις επελθούσες με τους ν. 4280/2014, 4495/2017 και 4759/2020 νομοθετικές μεταβολές και επικαλείται, κατά βάση, αδυναμία συμμόρφωσης λόγω μη έκδοσης της Κ.Υ.Α. που απαιτείται για την εκκίνηση λειτουργίας της «Ψηφιακής Τράπεζας Γης».

-«Αντίστοιχες επισημάνσεις περιέχονται και στο ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/119906/7512/1.4.2024 έγγραφο της Διεύθυνσης Προστασίας Δασών και Αγροπεριβάλλοντος του Υπουργείου».

«Στο  ΥΠΕΝ/ΔΠΟΛΣ/119906/3099/29.4.2024 έγγραφο της Γενικής Διεύθυνσης Πολεοδομίας του ίδιου Υπουργείου αναφέρεται ότι με την ΥΠΕΝ/ΓρΓΓΧΣΑΠ/121492/1903/17.12.2021 απόφαση του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Β΄ 6046) έχει εγκριθεί, κατ’ εφαρμογή της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4759/2020, το Β΄ τμήμα των προγραμμάτων εκπόνησης Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, περιλαμβανομένης και της μελέτης Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Σπάτων-Αρτέμιδος (ΔΕ Σπάτων-Λούτσας, Αρτέμιδος), στα διοικητικά όρια της οποίας εμπίπτει και η επίδικη έκταση».

Το ΣτΕ καταρρίπτοντας τους λόγους που πρόβαλλε το  υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σημειώνει στο Πρακτικό Συμμόρφωσης του αρμόδιου Συμβουλίου του ότι:

-«Οι λόγοι που επικαλέσθηκε η διοικητική αρχή με τα μνημονευόμενα σε προηγούμενη σκέψη έγγραφα, δηλαδή η μεταβολή, κατά βάση, του νομοθετικού καθεστώτος και η μη έκδοση κ.υ.α. για την θέση σε λειτουργία της «Ψηφιακής Τράπεζας Γης», δεν παρίστανται ικανοί να δικαιολογήσουν την παράλειψη συμμόρφωσης της Διοίκησης προς την δημοσιευθείσα πριν από εννέα και πλέον έτη 3052/2015 απόφαση του Δικαστηρίου ούτε, άλλωστε, ασκεί οποιαδήποτε επιρροή στην υποχρέωση συμμόρφωσης η έγκριση του Β΄ τμήματος προγραμμάτων εκπόνησης Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, περιλαμβανομένης και της μελέτης Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Σπάτων-Αρτέμιδος».

Οι οδηγίες του ΣτΕ προς την διοίκηση για τα βήματα, τις διαδικασίες και τις περιοχές  παραχώρησης νέων εκτάσεων

«Οφείλει η Διοίκηση να επιληφθεί άμεσα του ζητήματος, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 15 του ν. 4280/2014, η οποία, ως διαδικαστική ρύθμιση (πρβλ. ΣτΕ 1415/2023, 3052/2015), συνιστά, το εφαρμοστέο νομοθετικό καθεστώς που διέπει, εν προκειμένω, την υποχρέωση συμμόρφωσης της Διοίκησης»,  υπογραμμίζεται στη νέα απόφαση του αρμοδίου Συμβουλίου του ΣτΕ. Δηλαδή το δικαστήριο δίνει σαφείς οδηγίες προς την διοίκηση για τα βήματα, τις διαδικασίες και τις περιοχές  παραχώρησης νέων εκτάσεων στους οικοδομικούς συνεταιρισμούς.

Στη νέα απόφαση του ΣτΕ, συγκεκριμένα σημειώνεται ότι στο άρθρο 15 του ν. 4280/2014 προβλέπεται:

 «1. Έως τη θέση σε εφαρμογή των διατάξεων της Τράπεζας Γης η διαδικασία ανταλλαγής ολοκληρώνεται υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

α) Η κτήση της κυριότητας της έκτασης αποδεικνύεται δυνάμει νόμιμων τίτλων, η νομική τάξη και ακολουθία των οποίων προκύπτει από την κατωτέρω αναφερόμενη έκθεση τίτλων.

β) Για την έναρξη της διαδικασίας ο κύριος της προτεινόμενης προς ανταλλαγή έκτασης υποβάλλει αίτηση στη Διεύθυνση Πολεοδομικού Σχεδιασμού του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής με αντικείμενο την ανταλλαγή της ιδιοκτησίας του με ακίνητο ιδιοκτησίας του Δημοσίου. Η αίτηση, επί ποινή απαραδέκτου, συνοδεύεται από έκθεση τίτλων η οποία συντάσσεται και υπογράφεται από δύο δικηγόρους τουλάχιστον παρ’ εφέταις και θεωρείται από τον οικείο δικηγορικό σύλλογο.

γ) … 2. Εντός τριών (3) μηνών από την υποβολή της αίτησης η ως άνω αναφερόμενη Διεύθυνση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Περιουσίας του Υπουργείου Οικονομικών ενημερώνει τον κύριο περί αποδοχής ή όχι της αιτήσεώς του.

3. Σε περίπτωση αποδοχής της αίτησης γνωστοποιούνται στον αιτούντα τα στοιχεία του/των προτεινόμενου/νων σε ανταλλαγή ακινήτου ιδιοκτησίας του Ελληνικού Δημοσίου. Το προτεινόμενο ακίνητο ιδιοκτησίας του Ελληνικού Δημοσίου οφείλει να είναι ελεύθερο βαρών, διεκδικήσεων και τυχόν άλλων περιορισμών αρχαιολογικής, περιβαλλοντικής, δασικής ή άλλης σχετικής νομοθεσίας.

4. Ο ενδιαφερόμενος υποχρεούται εντός αποκλειστικής προθεσμίας εξήντα (60) ημερών να αποδεχθεί εγγράφως την ανταλλαγή της εκτάσεως του με το προτεινόμενο ακίνητο του Ελληνικού Δημοσίου. Άπρακτη παρέλευση της ως άνω προθεσμίας συνεπάγεται απώλεια του δικαιώματος ανταλλαγής. 5. Η ανταλλαγή εγκρίνεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, η οποία δημοσιεύεται, συνοδευόμενη από τα οικεία διαγράμματα και των δύο ακινήτων, στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

5. Ο ως άνω τίτλος στη συνέχεια μεταγράφεται στην οικεία μερίδα του Υποθηκοφυλακείου και των δύο ακινήτων, άλλως καταχωρίζεται στα οικεία κτηματολογικά φύλλα των δύο ακινήτων, στα αρμόδια Κτηματολογικά Γραφεία. Τα εκδιδόμενα πιστοποιητικά ή βεβαιώσεις απαιτείται να υποβληθούν στη συνέχεια στην ως άνω αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, προκειμένου όπως περαιωθεί η διαδικασία. Η διαδικασία της ανταλλαγής ολοκληρώνεται με τη μεταγραφή της οικείας σύμβασης στα αρμόδια Υποθηκοφυλακεία ή την καταχώριση αυτής στα Κτηματολογικά Βιβλία του αρμόδιου Κτηματολογικού Γραφείου.

6. Με την ολοκλήρωση της ανταλλαγής δεν είναι δυνατή η αυτούσια απόδοση όλου ή μέρους του ακινήτου στο οποίο αφορά η ανταλλαγή και το οποίο περιήλθε στην ιδιοκτησία του Ελληνικού Δημοσίου. Ο τυχόν πραγματικός δικαιούχος έχει ενοχική και μόνο αξίωση για την απόδοση του πλουτισμού κατά του αιτηθέντος την ανταλλαγή».

Οι περιοχές στις οποίες μπορεί να γίνει η παραχώρηση της νέας έκτασης στον οικοδομικό συνεταιρισμό

Η νέα απόφαση του ΣτΕ συνεχίζοντας προσδιορίζει και τις περιοχές στις οποίες μπορεί να γίνει η παραχώρηση της νέας έκτασης στον οικοδομικό συνεταιρισμό. Παραπέμπει στο νόμο  4280/2014), στο μέρος Α2 του οποίου, υπό τον τίτλο «Ανταλλαγή εκτάσεων οικοδομικών συνεταιρισμών», ορίζονται τα εξής:

«Στο άρθρο 11 ότι «1. Καθορίζονται Ζώνες Συγκέντρωσης Δικαιωμάτων Δόμησης (Ζ.Σ.Δ.Δ.) κατά τις διατάξεις του Κεφαλαίου Β΄ του ν. 4178/2013, καθώς και ζώνες υποδοχής – ανταλλαγής εκτάσεων ή τμημάτων εκτάσεων Οικοδομικών Συνεταιρισμών, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου. Οι εκτάσεις αυτές προβλέπονται με την έγκριση των ΤΧΣ ή άλλου παρόμοιου επιπέδου σχεδιασμού κατά τις διατάξεις του ν. 4269/2014 (Α΄ 142), στο σύνολο της χερσαίας χώρας συμπεριλαμβανομένων των νήσων Κρήτης, Εύβοιας και Ρόδου. Εξαιρούνται οι περιοχές Αττικής Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Πάτρας, Βόλου, Λάρισας και Ηρακλείου Κρήτης, που καταλαμβάνονται από τα αντίστοιχα όρια αρμοδιότητας των προβλεπόμενων ρυθμιστικών σχεδίων και με την επιφύλαξη ειδικότερων διατάξεων του παρόντος».

Επίσης γίνεται αναφορά σε σχετική διάταξη του ίδιου νόμου, η οποία προβλέπει ότι: «Η έκταση που αποδίδεται ως αντάλλαγμα πρέπει να βρίσκεται στην ίδια ή σε όμορη περιφέρεια με το ακίνητο ανταλλαγής. Κατ’ εξαίρεση, τα ακίνητα ανταλλαγής που βρίσκονται εντός Αττικής δύνανται να ανταλλάσσονται με εκτάσεις σε όλη την επικράτεια».

Παραχωρούνται κοινόχρηστες εποικιστικές εκτάσεις, καθώς και δημόσιες γεωργικές ή χορτολιβαδικές εκτάσεις

Για την ΚΥΑ του νόμου 3208/2003, που δεν έχει εκδοθεί από τη Διοίκηση αφήνοντας μετέωρους τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς χωρίς να μπορούν να χτίσουν η να αποζημιωθούν, επειδή οι εκτάσεις τους θεωρούνται δασικές σύμφωνα με το δασικό νόμο 998/1979,  στην νέα απόφαση του ΣτΕ αναφέρονται οι διατάξεις του νόμου 3208/2003, στις οποίες προβλέπεται ότι:

«Στην περίπτωση που με τις διατάξεις του άρθρου 50 του Ν. 998/1979 δεν είναι δυνατή η οικιστική αποκατάσταση των μελών του οικοδομικού συνεταιρισμού, τότε ο συνεταιρισμός μπορεί, για την υλοποίηση του σκοπού του, να ανταλλάξει το δάσος ή τη δασική έκταση, των οποίων είναι ιδιοκτήτης, με διαθέσιμες εκτάσεις της παραγράφου 7 του άρθρου 3 του αυτού ως άνω νόμου, με διαθέσιμες ή κοινόχρηστες εποικιστικές εκτάσεις, καθώς και με δημόσιες γεωργικές ή χορτολιβαδικές εκτάσεις, χωρίς στρεμματική αντιστοίχηση. Η ως άνω ανταλλαγή εγκρίνεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων και Γεωργίας, μετά από εισήγηση της κατωτέρω αναφερόμενης επιτροπής. Σε περίπτωση που η προς ανταλλαγή έκταση ανήκει σε άλλο φορέα του Δημοσίου, η απόφαση με την οποία εγκρίνεται η ανταλλαγή συνυπογράφεται από τον κατά περίπτωση αρμόδιο Υπουργό».

 Η νέα απόφαση του ΣτΕ για την ΚΥΑ που δεν έδει εκδοθεί παραθέτει τη σχετική διάταξη του νόμου 3208/2003, που προβλέπει ότι:

«Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων και Γεωργίας καθορίζονται οι δικαιούχοι ανταλλαγής, τα κριτήρια κατάταξης αυτών κατά σειρά προτεραιότητας, ο τρόπος εκτίμησης της αξίας των προς ανταλλαγή εκτάσεων, οι όροι της ανταλλαγής, η διαδικασία και κάθε άλλο αναγκαίο στοιχείο για την εφαρμογή της παρούσας παραγράφου.

Με την ίδια απόφαση συγκροτείται πενταμελής επιτροπή, που απαρτίζεται από δύο υπαλλήλους του Υπουργείου Γεωργίας, έναν υπάλληλο του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων και δύο του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, με τους αναπληρωτές τους και ορίζεται η αμοιβή των μελών της κατά τις κείμενες διατάξεις. Έργο της επιτροπής είναι η καταγραφή των διαθέσιμων προς ανταλλαγή εκτάσεων, η συγκέντρωση και αξιολόγηση των σχετικών αιτήσεων ανταλλαγής που υποβάλλονται από τους συνεταιρισμούς, η εκτίμηση της αξίας των προς ανταλλαγή εκτάσεων και ο συντονισμός των ενεργειών των αρμόδιων υπηρεσιών για την πραγματοποίηση της ανταλλαγής».

Χρονικό άνω του μισού αιώνα πολεοδομικών, δασικών και ιδιοκτησιακών παλινωδιών 

Η νέα απόφαση του ΣτΕ, καταγράφει το χρονικό των εγκριτικών και απορριπτικών αποφάσεων της διοίκησης, που δείχνει ότι η εκάστοτε επίσημη πολιτεία  στην περίπτωση των οικοδομικών συνεταιρισμών  δεν εφαρμόζει τόσο στον κοντινό παρελθόν, όσο και σε βάθος χρόνου μεγαλύτερο από μισό αιώνα τους νόμους που η ίδια ψηφίζει αλλά και δικαστικές αποφάσεις του ΣτΕ. Συγκεκριμένα από το ΠρακτικόΣυμμόρφωσης για τον Παραθεριστικό Συνεταιρισμό Ασφαλιστών της Βραυρώνας προκύπτει ότι:

♦ Εδώ και δέκα χρόνια, «η Διοίκηση δεν συμμορφώθηκε προς τις υποχρεώσεις της,  που απέρρεαν από την 3052/2015 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, εφόσον δεν έχει επιληφθεί του ζητήματος της εξέτασης της από 28.7.2010 αίτησης των αιτούντων για την απαλλοτρίωση ή ανταλλαγή της επίδικης έκτασης». 

♦ Εδώ και είκοσι δύο χρόνια η Διοίκηση δεν συμμορφώθηκε προς την «προβλεπόμενη στο άρθρο 1 του ν. 3208/2003 διαδικασία για ανταλλαγή εκτάσεων των συνεταιρισμών, η οποία απαιτεί τη συγκρότηση ειδικής προς τούτο επιτροπής, η οποία μετά το έτος 2008 δεν είχε λάβει χώρα με την έκδοση της προβλεπόμενης κοινής υπουργικής απόφασης». 

♦ Εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα, η Διοίκηση έχει αφενός μεν εγκρίνει την ρυμοτόμηση της έκτασης του οικοδομικού συνεταιρισμού της Βραυρώνας αφετέρου δε, μπλοκάρει από τότε μέχρι σήμερα τόσο την αξιοποίηση της έκτασης όσο και την αποζημίωση των μελών του οικοδομικού συνεταιρισμού. Συγκεκριμένα όπως καταγράφεται στο νέο Πρακτικό Συμμόρφωσης του ΣτΕ για τον συγκεκριμένο οικοδομικό συνεταιρισμό:

→To 1968 ο συνεταιρισμός των ασφαλιστών ξεκίνησε τη διαδικασία ένταξης της έκτασης του σε ρυμοτομικό σχέδιο για τη δημιουργία παραθεριστικού οικισμού, ως επέκταση του ήδη εγκριθέντος ρυμοτομικού σχεδίου του Δήμου Μαρκοπούλου που έβαλε σε πολεοδομικό σχέδιο γειτονική έκταση στην ίδια περιοχή η οποία ανήκε στον «Συνεταιρισμό Στεγάσεως Υπαλλήλων Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και Α.Σ. Καλών Τεχνών». Στο πλαίσιο αυτό ο συνεταιρισμός των ασφαλιστών προέβη σε σύνταξη ρυμοτομικής μελέτης, το δε Δασαρχείο Αθηνών χορήγησε το 1968 άδεια για την περίφραξη της έκτασης του.

→Το 1969  ο Συνεταιρισμός των ασφαλιστών, με πράξη συμβολαιογράφου δήλωσε ότι παραιτείται του δικαιώματός του, να απαιτήσει την κατά νόμο αποζημίωση από το Δήμο Μαρκοπούλου για τους προβλεπόμενους από το ρυμοτομικό σχέδιο κοινοχρήστους χώρους, οδούς, πλατείες κ.λπ., υπό τον όρο ότι εντός διετίας θα εγκρινόταν το οικείο ρυμοτομικό σχέδιο.

Στη συνέχεια, υπέρ της εγκρίσεως της ρυμοτομικής μελέτης γνωμοδότησε με αποφάσεις του ο Δήμος Μαρκοπούλου ενώ η Γενική Διεύθυνση Δασών του Υπουργείου Γεωργίας, επίσης το 1969 με έγγραφό της προς το Υπουργείο Δημοσίων Έργων, επεσήμανε ότι για την ίδρυση νέων ανεξάρτητων παραθεριστικών οικισμών επί δασικών εκτάσεων θα έπρεπε να τηρηθεί η αρχή του ελάχιστου εμβαδού δύο στρεμμάτων για κάθε οικόπεδο, ενώ επί επέκτασης ήδη εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου θα μπορούσε η έκταση να κατατμηθεί σε οικόπεδα με ελάχιστο εμβαδόν ενός στρέμματος.

→ Το 1970, το Συμβούλιο Δημοσίων Έργων με πράξη του, γνωμοδότησε υπέρ της εγκρίσεως της εν λόγω ρυμοτομικής μελέτης, ως επέκτασης του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου του «Συνεταιρισμού Στεγάσεως Υπαλλήλων Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και Α.Σ. Καλών Τεχνών» και με ελάχιστο εμβαδόν οικοπέδων τα 1.000 τ.μ. Στη συνέχεια εντός του 1970  ακολουθήθηκε η διαδικασία της δημοσιοποίησης της ρυμοτομικής μελέτης από το Δήμο Μαρκοπούλου, κατά την οποία δεν υπεβλήθη καμία ένσταση από κατοίκους της περιοχής. Εκδόθηκε θετική γνωμοδότηση του Δήμου Μαρκοπούλου και, τέλος, ο φάκελος διαβιβάστηκε εκ νέου στο Συμβούλιο Δημοσίων Έργων, το οποίο εξέδωσε πράξη με την οποία εγκρίθηκαν οι όροι και οι περιορισμοί δόμησης.

→Το 1971 το Υπουργείο Δημοσίων Έργων υπέβαλε προς το Υπουργείο Γεωργίας σχέδιο προεδρικού διατάγματος περί εγκρίσεως ρυμοτομικού σχεδίου της περιοχής, αλλά ο  τότε υπουργός Γεωργίας αρνήθηκε με έγγραφό του να προσυπογράψει, υποστηρίζοντας ότι η επίμαχη έκταση ανήκε στην κατηγορία των «διακατεχόμενων δασών» και ότι, επομένως, μη νομίμως είχε μεταβιβαστεί από την Ιερά Μονή Πεντέλης προς το δικαιοπάροχο του αιτούντος Συνεταιρισμού.

→Το 1975, μετά από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Ιδιοκτησίας Δημοσίων Δασών, ο τότε υφυπουργός Γεωργίας, με πράξη του, αναγνώρισε ότι η ένδικη έκταση είναι κτήση ιδιωτική που ανήκει στον αιτούντα Συνεταιρισμό.

→Το 1979 εκδόθηκε και νέα γνωμοδότηση του Συμβουλίου Ιδιοκτησίας Δημοσίων Δασών, που επίσης αναγνώριζε την ιδιωτική κτήση της έκτασης.

→Το 1980 το υπουργείο Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος υπέβαλε, με έγγραφό του προς το Υπουργείο Γεωργίας, σχέδιο προεδρικού διατάγματος «περί εγκρίσεως εντάξεως εις το εγκεκριμένον σχέδιον» της έκτασης του συνεταιρισμού των ασφαλιστών.

→Το 1981 όμως, και πάλι το σχέδιο ΠΔ επιστράφηκε ανυπόγραφο από τον τότε υπουργό Γεωργίας  αναφέροντας σε έγγραφο του ότι η έκταση είναι δάσος και οτι σύμφωνα  με το νεότερο νόμο  998/1979 τα δάση και οι δασικές εκτάσεις δεν μπορούσαν να αξιοποιηθούν οικιστικά.

→Το 2010 οι εκπρόσωποι του συνεταιρισμού των ασφαλιστών υπέβαλαν προς  τη Διεύθυνση Οικιστικής Πολιτικής και Κατοικίας του υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής αίτηση, με την οποία ζήτησαν να προβεί το Δημόσιο είτε σε ανταλλαγή της έκτασης του συνεταιρισμού με άλλη ίσης αξίας έκταση του Δημοσίου είτε στην απαλλοτρίωση αυτής, με βάση την εμπορική τιμή της έκτασης του γειτονικού συνεταιρισμού του Πολυτεχνείου. Την ίδια χρονιά η Διεύθυνση Προστασίας Δασών και Δασικών Περιοχών, απάντησε προς τον συνεταιρισμό ότι «η προβλεπόμενη στο άρθρο 1 του ν. 3208/2003 διαδικασία για ανταλλαγή εκτάσεων των συνεταιρισμών απαιτεί τη συγκρότηση ειδικής προς τούτο επιτροπής, η οποία μετά το έτος 2008 δεν είχε λάβει χώρα με την έκδοση της προβλεπόμενης κοινής υπουργικής απόφασης».

→Το 2010 ο συνεταιρισμός των ασφαλιστών για την έκταση της Βραυρώνας προσέφυγε στο ΣτΕ  κατά της σιωπηρής απόρριψης από την Διοίκηση της  αίτησης, με την οποία ζήτησε  να προβεί το Δημόσιο είτε σε ανταλλαγή της έκτασης του συνεταιρισμού με άλλη ίσης αξίας έκταση του Δημοσίου.

→Το 2015 το ΣτΕ εκδίκασε την υπόθεση και έκανε δεκτή την προσφυγή του συνεταιρισμού των ασφαλιστών.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι το έγγραφο της απάντησης  της Διεύθυνσης Προστασίας Δασών και Δασικών Περιοχών δεν φέρει  εκτελεστό χαρακτήρα. Αναγνώρισε με βάση τις πράξεις και τις αποφάσεις της διοίκησης αλλά και την πολεοδόμηση του γειτονικού συνεταιρισμού του Πολυτεχνείου «δημιούργησε την εύλογη προσδοκία στον συνεταιρισμό των ασφαλιστών ότι η επίδικη έκταση θα ήταν οικιστικώς αξιοποιήσιμη. Όφειλε, επομένως, η Διοίκηση να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για την απαλλοτρίωση ή την έγκριση της ανταλλαγής της δασικής έκτασης του αιτούντος συνεταιρισμού, κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων της παρ. 3 του άρθρου 50 του ν. 998/1979 και της παρ. 16 του άρθρου 1 του ν. 3208/2003, όπως ίσχυαν κατά τον κρίσιμο χρόνο».

«Με τις σκέψεις αυτές, το Δικαστήριο ακύρωσε την παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας της Διοίκησης να προβεί σε όλες τις απαιτούμενες νόμιμες ενέργειες για την ανταλλαγή της έκτασης του Συνεταιρισμού με ίσης αξίας έκταση του Δημοσίου ή την απαλλοτρίωση της έκτασης αυτής και ανέπεμψε την υπόθεση στη Διοίκηση για τις νόμιμες ενέργειες».

Για πρώτη φορά υποχρεωτική η αποζημίωση των Οικοδομικών Συνεταιρισμών που δεν χτίζουν

«Είναι η πρώτη φορά που το δικαστήριο υποχρεώνει την Διοίκηση να μεριμνήσει νομοθετικά για την αποζημίωση των Οικοδομικών Συνεταιρισμών που δεν μπορούν να χτίσουν», τονίζει στο ecopress ο Ανδρέας Παπαπετρόπουλος, δικηγόρος του οικοδομικού συνεταιρισμού των ασφαλιστών που κέδρισε τη δίκη στο ΣτΕ. Ο ίδιος σημειώνει ακόμη ότι:

«Το Πρακτικό Συμμόρφωσης του αρμόδιου Συμβουλίου του ΣτΕ υποχρεώνει την διοίκηση να εκδώσει , επιτέλους, την ΚΥΑ, με την οποία είτε θα αποζημιώνει τους οικοδομικούς συνεταιρισμούς που δεν μπορούν να χτίσουν γιατί οι εκτάσεις που διαθέτουν θεωρούνται δασικές είτε θα τους παραχωρεί με ανταλλαγή άλλες, αντίστοιχες εκτάσεις που θα είναι οικοδομήσιμες και εκμεταλλεύσιμες. 

Μέχρι να το κάνει αυτό, υποχρεώνει τη Διοίκηση, εντός τριμήνου από τη δημοσίευση του Πρακτικού, να απαλλοτριώσει τη δασική έκταση που διαθέτει ο συγκεκριμένους Οικοδομικός συνεταιρισμός (Παραθεριστικός Συνεταιρισμών Ασφαλιστών)  ή να του παραχωρήσει αντίστοιχη έκταση, ελεύθερη προς εκμετάλλευση».