Στεγαστικό: αντιδράσεις τύπου «όχι στην αυλή μου» για κοινωνική κατοικία

Η κυβέρνηση προχωρά στην ολοκλήρωση της νέας Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί εντός Ιουλίου και φιλοδοξεί να δώσει συνολική απάντηση στο οξύ στεγαστικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά.Όμως ταυτόχρονα υπάρχουν αυξανόμενες τάσεις τύπου “όχι στην αυλή μου”, κυρίως σε ό,τι αφορά την κοινωνική κατοικία. 

Πρόκειται για μια οργανωμένη προσπάθεια που για πρώτη φορά βασίζεται σε αναλυτική μελέτη του στεγαστικού αποθέματος σε όλη τη χώρα, με στοιχεία καταγεγραμμένα ανά Περιφέρεια και Δήμο, ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής ανακοίνωσε η υπουργός Κοινωνικής Προστασίας και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, κατά τη συμμετοχή της στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ Δελφών 2026.

«Ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε και προσπαθούμε να λύσουμε το θέμα της στέγασης δεν συνδέεται με το θέμα των εκλογών. Υπάρχει ένα πραγματικό πρόβλημα εκεί έξω και συνδέεται άμεσα με το δημογραφικό» είπε η  υπουργός Κοινωνικής Προστασίας και Οικογένειας.

Στη συνέχεια στάθηκε στις κοινωνικές αντιστάσεις που δυσχεραίνουν την ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας: «Υπάρχει μια οριζόντια παραδοχή, ότι η κυβέρνηση πρέπει να λάβει μέτρα για να χτιστούν περισσότερες κατοικίες. Όμως ταυτόχρονα υπάρχουν αυξανόμενες τάσεις τύπου “όχι στην αυλή μου”, κυρίως σε ό,τι αφορά την κοινωνική κατοικία» παραδέχθηκε, τονίζοντας ότι τα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας αφορούν σε αναβαθμισμένες υποδομές, με παιδικές χαρές, αθλητικούς χώρους, νηπιαγωγεία κλπ.

Πώς χαρτογραφούνται οι ανάγκες σε όλη τη χώρα

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της υπουργού η νέα στρατηγική στηρίζεται σε μια πρωτοποριακή καταγραφή της κατάστασης της κατοικίας στην Ελλάδα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η Πολιτεία αποκτά σαφή εικόνα για το πού υπάρχουν ελλείψεις, ποιοι πληθυσμοί πιέζονται περισσότερο και ποιες περιοχές αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη στεγαστική πίεση. Με αυτόν τον τρόπο, τα μέτρα που θα εφαρμοστούν δεν θα είναι γενικά, αλλά στοχευμένα, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε τοπικής κοινωνίας.

Οι βασικοί άξονες της στρατηγικής

Η στρατηγική οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες που αφορούν την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, τη στήριξη των πολιτών και τις απαραίτητες θεσμικές αλλαγές. Κεντρική επιλογή είναι η μετατόπιση της πολιτικής από την ενίσχυση της ζήτησης, όπως επιδόματα, προς την ενίσχυση της προσφοράς, δηλαδή την κατασκευή και αξιοποίηση περισσότερων κατοικιών, ως βασικό μέσο για τη μείωση των τιμών.

Επενδύσεις και νέα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας

Στο πλαίσιο αυτό υλοποιείται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα 43 μέτρων συνολικού ύψους 7 δισεκατομμυρίων ευρώ, που στοχεύει στη δημιουργία νέου στεγαστικού αποθέματος και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε προσιτή κατοικία. Μεταξύ των παρεμβάσεων περιλαμβάνονται νέα μοντέλα κοινωνικής κατοικίας, καθώς και η αξιοποίηση δημόσιας γης μέσω συνεργασιών με φορείς του Δημοσίου και της αγοράς.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το πρόγραμμα κοινωνικής αντιπαροχής, μέσω του οποίου τουλάχιστον το 30% των νέων κατοικιών θα διατίθεται με χαμηλό και ελεγχόμενο ενοίκιο. Παράλληλα, προβλέπεται η κατασκευή κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα σε συνεργασία με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ενώ ήδη υλοποιούνται παρεμβάσεις ανακαίνισης υφιστάμενων διαμερισμάτων, όπως στη Θεσσαλονίκη. Οι πρώτες εκατοντάδες νέες κατοικίες αναμένεται να παραδοθούν έως το 2029.

Αξιοποίηση υφιστάμενων κτιρίων και νέες χρήσεις

Ένα σημαντικό μέρος της στρατηγικής αφορά την αξιοποίηση υφιστάμενων κτιρίων. Δίνονται κίνητρα για τη μετατροπή παλαιών εμπορικών ή βιομηχανικών χώρων σε κατοικίες, ώστε να αυξηθεί άμεσα η διαθεσιμότητα χωρίς την ανάγκη νέας δόμησης. Παράλληλα, προωθείται η ανάπτυξη φοιτητικών εστιών και η ενίσχυση των σχετικών υποδομών για νέους και οικογένειες.

Το κοινωνικό και δημογραφικό αποτύπωμα

Η στεγαστική κρίση συνδέεται άμεσα με το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας, καθώς η έλλειψη προσιτής κατοικίας δυσκολεύει τη δημιουργία νέων οικογενειών. Είναι χαρακτηριστικό ότι τρεις στους δέκα Έλληνες που δεν διαθέτουν δική τους κατοικία είναι νέοι. Για τον λόγο αυτό, η νέα στρατηγική αντιμετωπίζει την κατοικία ως βασικό κοινωνικό δικαίωμα και όχι ως πολυτέλεια.

Προκλήσεις και κοινωνικές αντιδράσεις

Η υλοποίηση της στρατηγικής δεν είναι χωρίς δυσκολίες. Παρατηρούνται αντιδράσεις από τοπικές κοινωνίες σε έργα κοινωνικής κατοικίας, ενώ η έλλειψη διαθέσιμης γης και οι καθυστερήσεις στον σχεδιασμό αποτελούν σημαντικά εμπόδια. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά εμφανίζεται σε πολλές χώρες, όπου υπάρχει αντίσταση στην ανάπτυξη νέων κατοικιών.

Ένα νέο μοντέλο για το μέλλον

Η νέα Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο ισορροπημένο και βιώσιμο μοντέλο κατοικίας, με περισσότερα διαθέσιμα σπίτια, στοχευμένη στήριξη των πολιτών και αξιοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων. Στόχος είναι να δοθεί ουσιαστική λύση σε ένα πρόβλημα που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών και την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.

Το φαινόμενο των κοινωνικών αντιδράσεων είναι διεθνές

Η στεγαστική κρίση δεν αποτελεί μόνο ελληνικό φαινόμενο, αλλά αφορά συνολικά τον δυτικό κόσμο, όπου η προσφορά κατοικιών δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση. Στην Ελλάδα, η πίεση εντείνεται από τον τουρισμό και το επενδυτικό ενδιαφέρον, που αυξάνουν τις τιμές, ενώ το κόστος στέγασης παραμένει ιδιαίτερα υψηλό σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ο επικεφαλής του βρετανικού οργανισμού κοινωνικής κατοικίας Peter Denton τοποθέτησε το πρόβλημα σε διεθνές πλαίσιο: «Το σύνολο του δυτικού κόσμου αντιμετωπίζει το πρόβλημα της ελλιπούς προσφοράς — δεν χτίζονται αρκετά σπίτια».

Όπως εξήγησε, «ένας βασικός λόγος είναι τα προβλήματα στον σχεδιασμό και η αντίσταση των τοπικών κοινωνιών στο να χτιστούν περισσότερες κατοικίες», επιβεβαιώνοντας ότι το φαινόμενο των κοινωνικών αντιδράσεων είναι διεθνές.

Παράλληλα, ανέφερε ότι «η μετανάστευση και ο τουρισμός, κυρίως σε χώρες όπως η Ελλάδα, εντείνουν τις πιέσεις στη ζήτηση», ενώ υπογράμμισε πως «για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα και από τις δύο πλευρές απαιτούνται υψηλά επίπεδα κεφαλαίου», σε ένα περιβάλλον όπου «υπάρχει παγκόσμιος ανταγωνισμός για τα κεφάλαια που θα επενδυθούν σε κατοικίες».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου: «Η σημερινή κυβέρνηση υποσχέθηκε προεκλογικά να αλλάξει το σύστημα κατοικίας και ζήτησε εθνική εντολή για να το κάνει. Τώρα κάθε περιφέρεια πρέπει να προσφέρει συγκεκριμένο αριθμό προσιτών κατοικιών. Διαφορετικά θα παρέμβει η κεντρική κυβέρνηση», εξήγησε.

«Ο μόνος τρόπος για να υπάρχει δημόσια γη διαθέσιμη για κατοικίες είναι η εθνική εντολή. Ακούγεται ακραίο, αλλά είναι μια πραγματικότητα» τόνισε.

Κλείνοντας, έθεσε μια κρίσιμη κοινωνική διάσταση: «Το θέμα είναι η διαφορά μεταξύ προσιτής κατοικίας και κατοικίας για εκείνους που τη χρειάζονται περισσότερο — τους “απαραίτητους” εργαζόμενους, όπως οι γιατροί και οι νοσοκόμες».