Στροφάδες: Ένας μικρός παράδεισος φύσης και πολιτισμού στο Ιόνιο
Χωρίς κατηγορία 18 Νοεμβρίου 2026 Αργύρης
Ένα μοναδικό καστρομονάστηρο με ιστορία οκτώ αιώνων, ένα από τα σημαντικότερα δάση της δυτικής Ελλάδας και ένας πολύτιμος σταθμός μεταναστευτικών πουλιών συνθέτουν την ιδιαίτερη φυσική και πολιτιστική κληρονομιά των Στροφάδων. Η αποκατάσταση της ιστορικής μονής, ο τελευταίος μοναχός και τα μυστικά των απομονωμένων νησιών του Ιονίου παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού στην Αθήνα.

Στροφάδες: Οκτώ αιώνες ιστορίας, η αποκατάσταση του καστρομονάστηρου και το σπάνιο οικοσύστημα
Ένα ταξίδι στις Στροφάδες, το απομονωμένο νησιωτικό σύμπλεγμα στη μέση του Ιονίου Πελάγους, με το ιστορικό μοναστήρι του 13ου αιώνα και το ιδιαίτερα σημαντικό φυσικό περιβάλλον, αποτέλεσε το αντικείμενο εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη αίθουσα της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ).
Η εκδήλωση, με τίτλο «Στροφάδες: στο σταυροδρόμι της φύσης και του πολιτισμού», ανέδειξε την ιστορία, την αρχαιολογία, την αρχιτεκτονική και τη γεωλογία των νησιών, καθώς και την περιβαλλοντική τους αξία, με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάγκη διατήρησης της φυσικής και πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

Αφορμή αποτέλεσε το βραβευμένο βιβλίο «Ο τελευταίος μοναχός των Στροφάδων. Αναφορά από ένα άγνωστο νησί του Ιονίου», του φωτογράφου Robert McCabe και της δημοσιογράφου Κατερίνας Λυμπεροπούλου, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη και Abbeville Press το 2018 και από την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος το 2022.
Μέσα από τις φωτογραφίες, τη δημοσιογραφική έρευνα και τις παρεμβάσεις επιστημόνων διαφορετικών ειδικοτήτων, παρουσιάστηκε η ιστορική διαδρομή ενός τόπου που συνδυάζει τη μοναστική παράδοση με ένα οικοσύστημα ιδιαίτερης οικολογικής σημασίας.
Η αποκατάσταση της ιστορικής μονής από το Υπουργείο Πολιτισμού
Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκε η αποκατάσταση της Ιεράς Μονής των Στροφάδων, που συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μνημεία της μεσαιωνικής και νεότερης ιστορίας των νησιών του Ιονίου.
Ο Σταύρος Μαμαλούκος, αρχιτέκτονας και αναστηλωτής, καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών και μέλος του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της ΕΛΛΕΤ, παρουσίασε στοιχεία για το έργο αποκατάστασης του μοναστηριακού συγκροτήματος, το οποίο υλοποιεί από το 2022 το Υπουργείο Πολιτισμού.
Η παρέμβαση αφορά ένα μνημείο με ιστορικές ρίζες στον 13ο αιώνα, που αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της μοναστηριακής αρχιτεκτονικής του Ιονίου και συνδέεται με τη μακραίωνη θρησκευτική και πολιτιστική ιστορία της περιοχής.
Ο τελευταίος μοναχός και ο σεισμός του 2018
Ιδιαίτερη θέση στην εκδήλωση είχε η μορφή του πατέρα Γρηγορίου, του τελευταίου μοναχού του καστρομονάστηρου, στον οποίο είναι αφιερωμένο το βιβλίο.
Ο Robert McCabe, ο οποίος έχει ανακηρυχθεί τιμητικά Έλληνας πολίτης και φωτογραφίζει την Ελλάδα από την πρώτη επίσκεψή του στη χώρα το 1954, αναφέρθηκε στην προσωπικότητα του πατέρα Γρηγορίου, χαρακτηρίζοντάς τον ως τον πιο αξέχαστο άνθρωπο που έχει γνωρίσει. Ο φωτογράφος μίλησε επίσης για τον σεισμό του 2018, ο οποίος συνέπεσε χρονικά με την κυκλοφορία του βιβλίου και έφερε τις Στροφάδες στο προσκήνιο της δημόσιας προσοχής.
«Ξαφνικά όλοι έμαθαν τις Στροφάδες…», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας πώς ένα σχεδόν άγνωστο νησιωτικό σύμπλεγμα έγινε ευρύτερα γνωστό.
Η Κατερίνα Λυμπεροπούλου παρουσίασε τη δημοσιογραφική έρευνα που συνόδευσε τις φωτογραφίες του Robert McCabe. Αναφέρθηκε στη διαδικασία προσέγγισης των ανθρώπων που συνδέονται με τις Στροφάδες, στις συνομιλίες με τον πατέρα Γρηγόριο και στη συνεργασία με επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων. Παρουσίασε ακόμη την πορεία της έκδοσης, η οποία αποτέλεσε τη βάση για έκθεση που φιλοξενήθηκε στο Κτήριο Ελληνικού Πολιτισμού του Μουσείου Μπενάκη.
Τα κειμήλια, οι εικόνες και το εργαστήριο χειρογράφων
Στη μακραίωνη ιστορία της μονής αναφέρθηκε η Ιόλη Καλαβρέζου, Dumbarton Oaks Research Professor του Πανεπιστημίου Harvard και ακαδημαϊκός. Η ομιλία της επικεντρώθηκε στην ιστορική παρουσία του μοναστικού συγκροτήματος και στην πνευματική και καλλιτεχνική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στις Στροφάδες. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα θρησκευτικά κειμήλια, στις εικόνες, στο εργαστήριο χειρογράφων, στις μαρτυρίες των περιηγητών και στις συνθήκες της μοναστικής ζωής.
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της μονής ως ιστορικού και πολιτιστικού μνημείου και φωτίζουν πλευρές της οργανωμένης μοναστικής παρουσίας στο Ιόνιο επί πολλούς αιώνες.
Ένα από τα σημαντικότερα δάση της δυτικής Ελλάδας
Η περιβαλλοντική αξία των Στροφάδων αποτέλεσε ξεχωριστή ενότητα της εκδήλωσης. Ο Γεώργιος Καρρής, αναπληρωτής καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου και πρόεδρος του Συμβουλίου Φυσικού Περιβάλλοντος της ΕΛΛΕΤ, παρουσίασε τον φυσικό πλούτο του νησιωτικού συμπλέγματος. Όπως ανέφερε, το δάσος της Σταμφάνης, της μεγαλύτερης νήσου των Στροφάδων, συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα δάση της δυτικής Ελλάδας. Παράλληλα, οι Στροφάδες αποτελούν σημαντικό μεταναστευτικό σταθμό της ορνιθοπανίδας, γεγονός που ενισχύει την οικολογική σημασία τους.
Η γεωγραφική θέση των νησιών στο Ιόνιο και η παρουσία του ιδιαίτερου δασικού οικοσυστήματος συνθέτουν ένα φυσικό περιβάλλον με ξεχωριστή αξία για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Η πανίδα και η ισορροπία του οικοσυστήματος
Την περιβαλλοντική παρουσίαση συμπλήρωσε η Μπλερίνα Σουλαΐ-Ακτύπη, κτηνίατρος της Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Ζακύνθου. Η ομιλία της επικεντρώθηκε στην πανίδα των Στροφάδων και στον ρόλο της για τη λειτουργία του φυσικού περιβάλλοντος.
Όπως αναδείχθηκε, τα είδη της πανίδας αποτελούν βασικό παράγοντα για τη διατήρηση, την αναγέννηση και την οικολογική ισορροπία των νησιών. Η παρουσίαση συνέδεσε τη φυσική βλάστηση, την άγρια ζωή και τις περιβαλλοντικές λειτουργίες του οικοσυστήματος, αναδεικνύοντας τη σημασία της προστασίας του.

Οι χαιρετισμοί και ο συντονισμός της εκδήλωσης
Τους συμμετέχοντες καλωσόρισε η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Λυδία Καρρά. Ακολούθησαν χαιρετισμοί από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δωδώνης κ.κ. Χρυσόστομο, τον Χαράλαμπο Δημητριάδη, μέλος του ειδικού επιστημονικού προσωπικού της Μονάδας Διαχείρισης Εθνικών Πάρκων Ζακύνθου, Αίνου και Προστατευόμενων Περιοχών Ιονίων Νήσων, και τον Ιωάννη Δραγώνα, ο οποίος εκπροσώπησε τον Πρύτανη του Ιονίου Πανεπιστημίου. Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχαν ο Γεώργιος Καρρής και η Κατερίνα Λυμπεροπούλου.
Παρουσία εκπροσώπων του πολιτισμού, της επιστήμης και της διπλωματίας
Την εκδήλωση παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, ο γενικός διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης, καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης, ο Νίκος Βερνίκος, ο πρέσβης επί τιμή Τάσος Κριεκούκης, η βυζαντινολόγος Anne McCabe και ο σύμβουλος Πρεσβείας Α΄ Στράτος Ευθυμίου. Παρευρέθηκαν επίσης η αρχιτέκτων μηχανικός και πρώην διευθύντρια της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης του Υπουργείου Πολιτισμού, Βασιλική Ελευθερίου, ο πρώην πληρεξούσιος υπουργός Α΄ Ιωάννης Τζεν και η ομότιμη πρώην προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ζακύνθου, Έλενα Παπασταύρου.
Στην αίθουσα βρέθηκαν ακόμη ο θεωρητικός και κριτικός τέχνης Τάκης Μαυρωτάς, ο Αλέξανδρος Λιακόπουλος και η Ελίζα Γρηγοράκη της Αίθουσας Τέχνης Αθηνών, οι αρχιτέκτονες Αναστασία Φιλιππαίου και Μάγδα Οιχαλιώτου, ο πρώην καθηγητής του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου Αριστοτέλης Μαρτίνης και πολλοί ακόμη εκπρόσωποι της επιστημονικής και πολιτιστικής κοινότητας.
Η εκδήλωση της ΕΛΛΕΤ ανέδειξε τη διπλή σημασία των Στροφάδων: ως τόπου με εξαιρετικά σημαντική μοναστηριακή και αρχιτεκτονική κληρονομιά, αλλά και ως φυσικού οικοσυστήματος με ιδιαίτερο δασικό πλούτο και σημαντικό ρόλο στη μετανάστευση των πουλιών. Η αποκατάσταση της ιστορικής μονής, η καταγραφή της μοναστικής ζωής και η επιστημονική ανάδειξη της βιοποικιλότητας συνθέτουν τις διαφορετικές πτυχές της προσπάθειας διατήρησης και προβολής αυτού του μικρού, απομονωμένου συμπλέγματος του Ιονίου.
Σχετικά Άρθρα
- Το σχέδιο αξιοποίησης του Σιδηροδρομικού Σταθμού Πελοποννήσου
- ΕΜΠ: ανάδειξη του ιστορικού συγκροτήματος στην οδό Πατησίων
- Χανιά: Δημοπρατείται το έργο αποκατάστασης των επτά Ενετικών Νεωρίων
- Χίος: σύγχρονο σύστημα πυρασφάλειας στη Νέα Μονή
- Ο ΟΦΥΠΕΚΑ συμμετέχει στην ευρωπαϊκή γιορτή των πουλιών
- «Σινέ Ελευσίς»: εγκαίνια στον πολυχώρο πολιτισμού Ελευσίνας








