Από την Μήλο αποκαλυπτήρια για εκτός σχεδίου δόμηση δύο ταχυτήτων, σε όλη τη χώρα

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Κόλαφος για χιλιάδες κτίρια κατοικίας και άλλων ιδιωτικών επενδύσεων, που έχουν ανεγερθεί ή βρίσκονται σε φάση εξέλιξης οικοδομικών εργασιών την τελευταία τριετία, με οικοδομικές άδειες σε εκτός σχεδίου περιοχές όλης της χώρας, χωρίς πολεοδομικά αναγνωρισμένο δρόμο, αποτελεί η απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που ενεργοποιεί το θεσμικό πλαίσιο για την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας με δαπάνη αυτού που την προκάλεσε, και δίνει διορία ενός μήνα στην εταιρία, που ξεκίνησε πριν ένα χρόνο την ανέγερση πεντάστερου ξενοδοχείου, να επαναφέρει στην πρότερη κατάσταση το τοπίο φυσικής ομορφιάς στο Σαρακήνικο Μήλου.

♦ Η απόφαση του ΥΠΕΝ για το πεντάστερο στο Σαρακήνικο, έστω με καθυστέρηση πολλών μηνών, αφού στο μεταξύ άνοιξε νέο θέμα αναστολής οικοδομικών εργασιών, με «πολεοδομικό αλαλούμ» σε οικοδομική άδεια και άλλου ξενοδοχείου στον Μύτακα Μήλου, δίνει μήνυμα ηχηρής παρέμβασης του υπουργείου για την προστασία της Μήλου και ευρύτερα των νησιωτικών και ηπειρωτικών περιοχών της χώρας που δέχονται οικιστικές και επενδυτικές πιέσεις, από τη δημιουργία τετελεσμένων εκτός σχεδίου δόμησης, ενόψει της ολοκλήρωσης του πολεοδομικού σχεδιασμού.

♦ Ταυτοχρόνως όμως, με την υπουργική απόφαση για το πεντάστερο στο Σαρακήνικο, για πρώτη φορά με θεσμικό κείμενο, το ΥΠΕΝ τινάζει στον αέρα οικοδομικές άδειες, που έχουν εκδοθεί από τις Πολεοδομίες  σε εκτός σχεδίου γήπεδα χωρίς πρόσωπο σε πολεοδομικά αναγνωρισμένο δρόμο από το 2023, μετά τη έκδοσή της ακυρωτικής απόφασης 176/2023 της Ολομέλειας του ΣτΕ, για οικοδομική άδεια στην Πάτμο.

Διορία ενός μήνα για αποκατάσταση του τοπίου φυσικής ομορφιάς στο Σαρακήνικο Μήλου

«Αποφασίζουμε η UNIQUE DEVELOPMENTS A.T.E.E., εντός ενός (1) μηνός από την παραλαβή του παρόντος, να επαναφέρει την περιοχή στην αρχική της κατάσταση ήτοι να αφαιρέσει τον ξυλότυπο και τον οπλισμό και να γίνει η πλήρωση του χώρου θεμελίωσης με τα υλικά εκσκαφής που έχουν αποτεθεί εντός του γηπέδου, και να αποκατασταθεί το ανάγλυφο της έκτασης ώστε να αποφευχθεί και τυχόν κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος σε επισκέπτες της περιοχής. Επίσης να απομακρυνθούν τα οικοδομικά υλικά ή τυχόν άλλες εγκαταστάσεις (π,χ οικίσκοι) που έχουν τοποθετηθεί εντός του γηπέδου. Η Υ.ΔΟΜ. Μήλου καλείται να εποπτεύσει την υλοποίηση των ανωτέρων μέτρων πρόληψης και να ενημερώσει σχετικά το Συντονιστικό Γραφείο Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών του ΥΠΕΝ», αναφέρεται στο διατακτικό της απόφασης που υπογράφει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.

Αποκαλυπτήρια για την εκτός σχεδίου δόμηση δύο ταχυτήτων, σε όλη τη χώρα 

Έχει επισημανθεί πολλές φορές, τόσο από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου, όσο και από τεχνικούς και άλλους φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις, ότι από την ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ για οικοδομική άδεια στην Πάτμο τον Μάρτιο του 2023 και μετά, καθιερώθηκε σιωπηρά καθεστώς δύο ταχυτήτων στην εκτός σχεδίου δόμηση , δηλαδή για ίδιες περιπτώσεις γηπέδων άλλες Πολεοδομίες να βγάζουν οικοδομικές άδειες και άλλες όχι. Έκτοτε δεν εκδόθηκε ακόμη και απλή εγκύκλιος ούτε απαντήθηκαν ερωτήματα που τέθηκαν υπηρεσιακά από τις ΥΔΟΜ προς το υπουργείου, με οδηγίες προς τις Πολεοδομίες για τα ισχύοντα στην εκτός σχεδίου δόμηση, μετά την ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ για την Πάτμο.

Η υπουργική απόφαση, που υπογράφει  ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου για το πεντάστερο στο Σαρακήνικο, ενσωματώνοντας πόρισμα ελέγχου της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ) και έκθεση αυτοψίας του Συντονιστικού Γραφείου Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών (ΣΥΓΑΠΕΖ) των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ ξεκαθαρίζει ότι:

«Για την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου της εκτός σχεδίου δόμησης, οι αρμόδιες υπηρεσίες και οι μελετητές μηχανικοί καλούνται, με την υπ’ αρ. 176/2023 Απόφαση, να λαμβάνουν υπόψη τους την πάγια νομολογία του ΣτΕ, σύμφωνα με την οποία, απαραίτητη προϋπόθεση για την εξέταση εφαρμογής του εκάστοτε ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και των επιμέρους διατάξεων αυτού, σε γήπεδα εκτός σχεδίου αποτελεί η εξασφάλιση προσώπου επί εγκεκριμένης οδού. Οι αγροτικές οδοί, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, δεν καθιστούν οικοδομήσιμα τα γήπεδα, εκτός από συγκεκριμένες περιπτώσεις, στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνεται η ελεγχόμενη χρήση τουριστικής εγκατάστασης».

Στο κάδρο των ευθυνών η Υπηρεσία Δόμησης και η έκδοση οικοδομικής άδειας με ευθύνη μηχανικού 

Και ταυτοχρόνως μπαίνουν στο κάδρο των ευθυνών, τόσο η  Υπηρεσία Δόμησης Μήλου, όσο και η έκδοση της άδειας με ευθύνη μηχανικού, χωρίς τις απαραίτητες εγκρίσεις. Συγκεκριμένα στην υπουργική απόφαση αναφέρεται ότι:

«Η Υπηρεσία Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) Μήλου, με την με α/α 1056681/17.05.2024 Βεβαίωση Όρων Δόμησης (ΒΟΔ), επέτρεψε την έκδοση εκτελεστής διοικητικής πράξης (Οικοδομικής Άδειας) σε γήπεδο με πρόσωπο επί αγροτικής οδού, ως αναγράφεται επί του τοπογραφικού διαγράμματος, η οποία (οδός) δεν προκύπτει ότι είναι εγκεκριμένη, μη λαμβάνοντας υπόψη την πάγια σχετική νομολογία και κυρίως την υπ’ αρ. 176/2023 Απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ, αναφορικά με την οικοδομησιμότητα του γηπέδου σε συνάρτηση με το πρόσωπο επί εγκεκριμένης οδού». Και ότι:

«Η έκδοση της Οικοδομικής Άδειας (ΟΑ) με α/α 1134683/25.07.2024, με ευθύνη μηχανικού, πραγματοποιήθηκε χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί τα ακόλουθα, ως προς τις απαιτούμενες, σύμφωνα με την εκδοθείσα Βεβαίωση Όρων Δόμησης (ΒΟΔ), εγκρίσεις:

-Μη λήψη έγκρισης Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής  για την αρχιτεκτονική μελέτη επί του γηπέδου με ΚΑΕΚ 290821801006.

-Μη λήψη γνωμοδότησης από την αρμόδια υπηρεσία, με την οποία να προκύπτει η δυνατότητα δόμησης από πλευράς αρμοδιοτήτων του ΥΠΠΟ.

-Μη επικύρωση των ορίων αιγιαλού και παραλίας.

-Μη έκδοση της απαιτούμενης απόφασης οριοθέτησης ρέματος».

Μπαράζ πολεοδομικών και αδειοδοτικών παραβάσεων 

Επιπροσθέτως, όπως αναφέρεται στην υπουργική απόφαση για το πεντάστερο στο Σαρακήνικο διαπιστώνεται ότι:

♦ «Επιπλέον όσον αφορά την εξέταση και αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την ανέγερση τουριστικής μονάδας, η προτεινόμενη ανέγερση τουριστικού καταλύματος δεν εξετάστηκε σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο ανάλογα με την κατηγορία του έργου, διότι εξετάστηκε ως έργο κατηγορίας Β ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία του έργου (ξενοδοχειακό κατάλυμα σε συνδυασμό με ειδική τουριστική υποδομή κέντρο αναζωογόνησης (spa)) θα έπρεπε να εξεταστεί ως έργο κατηγορίας Α2».

♦ «Κατά την τήρηση της διαδικασίας καθορισμού της παραλίας, η αρμόδια Επιτροπή του άρθρου 3 του Ν. 2971/2001 προκύπτει ότι δεν έλαβε υπόψη της τις ιδιαίτερες γεωμορφολογικές συνθήκες της εν λόγω προστατευόμενης περιοχής και περαιτέρω δεν προέβη σε αιτιολογημένη κρίση για τον καθορισμό πλάτους παραλίας μικρότερου του προβλεπόμενου, σύμφωνα με τις τότε ισχύουσες διατάξεις».

♦ «Εφόσον η υδροδότηση γίνεται από γεώτρηση (όπως προκύπτει από την αποτύπωση δεξαμενής γεώτρησης στα σχέδια κάτοψης που συνοδεύουν την αρχιτεκτονική μελέτη), απαιτείται σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. κοινή υπουργική απόφαση 43504/2005 (ΦΕΚ Β’1784), όπως εκάστοτε ισχύει, ο φορέας του έργου να εφοδιαστεί με την απαιτούμενη άδεια χρήσης νερού από τη Διεύθυνση Υδάτων της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και να τηρεί τους όρους και τις προϋποθέσεις της προαναφερθείσας άδειας».

♦ «Δεν είχε εκπονηθεί εδαφοτεχνική μελέτη για την εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας του εδάφους σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Ελληνικό Αντισεισμικό Κανονισμό».

Αυτός που προκάλεσε την περιβαλλοντική ζημία είναι οικονομικά υπεύθυνος για την αποκάτασταση της 

Ταυτοχρόνως η απόφαση του ΥΠΕΝ για το πεντάστερο στο Σαρακήνικο ενεργοποιεί το θεσμικό πλαίσιο για την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας, σημειώνοντας ότι:

«Στις περιπτώσεις που ο φορέας εκμετάλλευσης, η δραστηριότητα του οποίου προκάλεσε περιβαλλοντική ζημία ή άμεση απειλή περιβαλλοντικής ζημίας, είναι κατ’ αρχήν οικονομικά υπεύθυνος για τη λήψη των απαραίτητων μέτρων πρόληψης ή/ και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας, κατ’ εφαρμογή του Π.Δ. 148/2009».

Στην από 22 και 23 Σεπτεμβρίου 2025 έκθεση αυτοψίας του ΣΥΓΑΠΕΖ. των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος που διενήργησαν έλεγχο στην περιοχή «Καμίνια»-Σαρακήνικο Δ.Ε. Τριοβασάλου Μήλου, για την διαπίστωση πρόκληση περιβαλλοντικής ζημίας ή απειλής πρόκλησης περιβαλλοντικής ζημίας από την ανέγερση ξενοδοχείου από την εταιρεία UNIQUE DEVELOPMENTSΑ.Τ.Ε.Ε., όπως σημειώνεται στην απόφαση διαπιστώθηκε ότι:

«Από τις εκτελεσθείσες εργασίες διαπιστώθηκε ότι προκλήθηκε καταστροφή της φυσικής βλάστησης τοπικά, αλλοιώθηκε το φυσικό τοπίο από τις εργασίες εκσκαφών- θεμελίωσης, διαμόρφωσης και απόθεσης υλικών εκσκαφής στο γήπεδο, και επίσης υποβαθμίστηκε η αισθητική αξία της περιοχής και αυξήθηκε ο κίνδυνος διάβρωσης από το νερό και τον άνεμο».

Τα ευρήματα της αυτοψίας έλεγχου των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος

Ειδικότερα και συγκεκριμένα, όπως  ανεφέρεται στην υπουργική απόφαση κατά τον έλεγχο των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος διαπιστώθηκαν τα εξής:

♦ Το γήπεδο της εταιρείας UNIQUE DEVELOPMENTS Α.Τ.Ε.Ε. βρίσκεται σε περιοχή που έχει χαρακτηριστεί ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής (ΚΑΖ) με κωδικό Κ519 «Γουρνάδο-Φυλακωτή (Τριοβασάλου Μήλου)», το οποίο ιδρύθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας (Β’ 520/1979) και δεν εντάσσεται σε Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ή Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) του δικτύου Natura 2000, ή Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (Important Bird Area – IBA), ή κρίσιμο ενδιαίτημα ορνιθοπανίδας.

♦ Η πρόσβαση έγινε από στενό χωματόδρομο (που αναφέρεται ως «αγροτική οδός») για τον οποίο δεν υπάρχει χαρακτηρισμός και δεν κατέστη δυνατός ο εντοπισμός του χρόνου διάνοιξης.

♦ Ο χώρος επέμβασης οριοθετούνταν από συρμάτινη περίφραξη (κατά μήκος της «αγροτικής οδού») η οποία είχε εν μέρει καταστραφεί και προσεγγίστηκε το σημείο εκσκαφής. Ανατολικά της ελεγχόμενης έκτασης υπήρχε ρέμα (χωρίς ροή-ξερό).

♦ Ο χώρος εκσκαφής ήταν επίσης περιφραγμένος με συρματόπλεγμα, που είχε εν μέρει καταστραφεί με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για την ασφάλεια πεζοπόρων-αναρμόδιων προσώπων που μπορεί να προσεγγίσουν το χώρο εκσκαφής είτε από την «αγροτική οδό», είτε από την παραλία.

♦ Ο χώρος εκσκαφής είχε μήκος περίπου 30μ., πλάτος περίπου 20μ. και το βάθος κυμαινόταν μεταξύ 5-10 μ., εντός του οποίου είχε τοποθετηθεί οπλισμός (σιδερένιοι ράβδοι) και ο ξυλότυπος (καλούπια). Υπήρχαν διάσπαρτα ξύλα και σιδερένιες ράβδοι.

♦ Πλησίον του χώρου εκσκαφής, είχαν αποτεθεί μεγάλοι σωροί, οι οποίοι εικάζεται ότι προήλθαν από τα προϊόντα της εκσκαφής που έλαβε χώρα κατά την έναρξη των οικοδομικών εργασιών.

♦ Τα πετρώματα αποτελούνταν από ηφαιστειακούς τόφφους, (οι οποίοι σχηματίζονται από υλικά που εκτοξεύονται κατά τη διάρκεια ηφαιστειακών εκρήξεων) με χρώμα υπόλευκο, μαλακής σύστασης. Η διάβρωση από τον άνεμο έχει δημιουργήσει τις λείες μορφές στα ηφαιστειακά βράχια, γεγονός το οποίο προσδίδει στο τοπίο μοναδικότητα.

♦ Η βλάστηση εντός του γηπέδου και στις γειτονικές εκτάσεις, αποτελείται από τυπική μεσογειακή βλάστηση (φρύγανα) νησιωτικών περιοχών. Ειδικότερα εντός της έκτασης εντοπιστήκαν λίγα άτομα άρκευθου (Juniperus oxycedrus) με αναγέννηση, αφάνας (Genista acanthoclada), σχίνου (Pistacia lentiscus), καθώς ο χώρος είχε καθαριστεί από τη βλάστηση λόγω των εργασιών εκσκαφής. Στις γειτονικές εκτάσεις υπήρχε κάλυψη με τα ανωτέρω είδη καθώς και αρμυρίκια (Tamarix sp). Προσεγγίζοντας την παραλία, εντοπιστήκαν τα είδη λιμώνιο (Limonium sp), κρίταμος (Crithmum maritimum), αλμυρίδι (Salsola kali). Στο ρέμα, η βλάστηση αποτελούνταν από τα προαναφερόμενα είδη σε πυκνότερη εμφάνιση, όπως και στις παρακείμενες εκτάσεις.

Στην απόφαση του ΥΠΕΝ όλο το θεσμικό πλαίσιο πολεοδομικής και περιβαλλοντικής προστασίας 

Είναι αξιοσημείωτο ότι η απόφαση του ΥΠΕΝ με θέμα: «Απόφαση λήψης μέτρων πρόληψης στον χώρο εκσκαφής για την ανέγερση ξενοδοχείου από την UNIQUE DEVELOPMENTS Α.Τ.Ε.Ε. στη θέση «Καμίνια» – Σαρακήνικο, ΔΕ Τριοβάσαλου, Δήμου Μήλου σύμφωνα με το Π.Δ. 148/2009» λαμβάνει υπόψη συνολικά 36 δεδομένα, που παραπέμπουν σε πλούσιο θεσμικό οπλοστάσιο νόμων και υπουργικών αποφάσεων πολεοδομικής και περιβαλλοντικής προστασίας, όταν βεβαίως εφαρμόζονται.

Δείτε ολόκληρη την απόφαση του ΥΠΕΝ για το πεντάστερο στο Σαρακήνικό Μήλου: ΕΔΩ