Άρειος Πάγος: Αποζημιώσεις από γείτονες για αυθαίρετα σε ταράτσες, ακόμη και εάν έχουν τακτοποιηθεί
ΑρχιτεκτονικήΑστικό περιβάλλονΚτηματαγοράΟικιστικάΟικονομίαΠεριβάλλονΠολεοδομίαΠρώτο θέμαΧρήμαΧωροταξία 16 Νοεμβρίου 2026 Αργύρης
Του Αργύρη Δεμερτζή/

Νέο πεδίο δικαστικών διεκδικήσεων αποζημίωσης από ιδιοκτήτες γειτονικών ακινήτων, για αυθαίρετα κτίσματα που παραβιάζουν τους πολεοδομικούς όρους δόμησης και προκαλούν μείωση της αξίας της περιουσίας τους, αναδεικνύει απόφαση του Αρείου Πάγου. Η δυνατότητα αφορά και αυθαίρετες κατασκευές που έχουν υπαχθεί σε νόμους τακτοποίησης, εφόσον αποδεικνύεται συγκεκριμένη παράνομη προσβολή των δικαιωμάτων των γειτόνων.

♦ Η απόφαση 573/2026 του Α2 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, με αφορμή υπόθεση αυθαίρετου δωματίου σε ταράτσα πολυκατοικίας στη Λαμία, αναδεικνύει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να διεκδικηθούν χρηματικές αποζημιώσεις για περιορισμό της θέας, του φυσικού φωτισμού, του ηλιασμού και του αερισμού γειτονικών κατοικιών, καθώς και για την αντίστοιχη μείωση της εμπορικής τους αξίας.
♦ Η πολεοδομική τακτοποίηση δεν αποκλείει από μόνη της τις αστικές αξιώσεις των γειτόνων. Για να επιδικαστεί, όμως, αποζημίωση με βάση το σκεπτικό της ΑΠ 573/2026, πρέπει να αποδειχθεί η ουσιαστική παραβίαση προστατευτικών πολεοδομικών περιορισμών, η συγκεκριμένη ζημία και η σύνδεση της μίας με την άλλη.
Η απόφαση 573/2026 διαμορφώνει σημαντικό νομολογιακό σημείο αναφοράς για αντίστοιχες διαφορές σε πολυκατοικίες και γειτονικά ακίνητα. Οι ιδιοκτήτες που θεωρούν ότι ζημιώνονται από αυθαίρετες προσθήκες μπορούν να εξετάσουν δικαστικές αξιώσεις, ακόμη και εάν οι κατασκευές έχουν τακτοποιηθεί, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποδείξουν τις απαιτούμενες παραβάσεις και τις συνέπειές τους.
Πότε ο γείτονας αποκτά δικαίωμα αποζημίωσης
Στο επίκεντρο της απόφασης βρίσκεται η διάκριση μεταξύ της κατασκευής που στερείται οικοδομικής άδειας και της κατασκευής που παραβιάζει ουσιαστικούς πολεοδομικούς περιορισμούς. Σύμφωνα με τον Άρειο Πάγο, οι διατάξεις που καθορίζουν τα επιτρεπόμενα όρια δόμησης και κάλυψης προστατεύουν τόσο το δημόσιο συμφέρον, όσο και τα συμφέροντα των ιδιοκτητών γειτονικών ακινήτων.
Αυτό σημαίνει ότι όταν ένας ιδιοκτήτης κατασκευάζει αυθαίρετο δωμάτιο στην ταράτσα του, υπερβαίνοντας τους νόμιμους περιορισμούς, και εξαιτίας αυτής της υπέρβασης προκαλεί αποδεδειγμένη ζημία στο γειτονικό ακίνητο, μπορεί να υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημίωση. Η αξίωση στηρίζεται στις διατάξεις περί αδικοπραξιών και ειδικότερα στο άρθρο 914 του Αστικού Κώδικα.
Αντίθετα, όταν η κατασκευή πραγματοποιήθηκε χωρίς την απαιτούμενη οικοδομική άδεια, αλλά δεν υπερβαίνει τους επιτρεπόμενους πολεοδομικούς περιορισμούς, η συγκεκριμένη παράβαση δεν αρκεί από μόνη της για αποζημίωση του γείτονα με αυτή τη νομική βάση. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να υπάρχουν διοικητικές ή ποινικές συνέπειες, χωρίς να στοιχειοθετείται αυτομάτως αστική ευθύνη απέναντι στον γειτονικό ιδιοκτήτη.
Ποιοι πολεοδομικοί περιορισμοί έχουν σημασία
Η απόφαση εξετάζει ειδικότερα τις υπερβάσεις του επιτρεπόμενου συντελεστή δόμησης, της κάλυψης και του ανώτατου νόμιμου ύψους. Πρόκειται για περιορισμούς που καθορίζουν πόσα τετραγωνικά μέτρα μπορούν να κατασκευαστούν σε ένα οικόπεδο, ποιο τμήμα του μπορεί να καλυφθεί από κτίσματα και μέχρι ποιο ύψος επιτρέπεται να φτάσει η οικοδομή.
Για παράδειγμα, εάν σε μια οικοδομή έχει εξαντληθεί ο επιτρεπόμενος συντελεστής δόμησης και κατασκευαστεί επιπλέον κλειστό δωμάτιο στην ταράτσα, πρέπει να ελεγχθεί εάν η προσθήκη αυτή αυξάνει παράνομα την προσμετρούμενη επιφάνεια. Εάν ταυτόχρονα περιορίζει τον φωτισμό ή τη θέα γειτονικού διαμερίσματος, μπορεί να δημιουργηθεί βάση διεκδίκησης αποζημίωσης.
Αντίστοιχο ζήτημα μπορεί να ανακύψει όταν μια προσθήκη υπερβαίνει το επιτρεπόμενο ύψος της οικοδομής και δημιουργεί εμπόδιο στον ηλιασμό ή στον αερισμό γειτονικού ακινήτου. Η υπέρβαση πρέπει να συνδέεται αιτιωδώς με τη συγκεκριμένη ζημία. Οι περιορισμοί αυτοί εξετάζονται με βάση τις πολεοδομικές διατάξεις, που εφαρμόζονται στο εκάστοτε ακίνητο και στον κρίσιμο χρόνο.
Η απόφαση δεν κρίνει ότι κάθε κατασκευή που περιορίζει τη θέα είναι παράνομη. Εξετάζει εάν ο περιορισμός προέρχεται από παραβίαση πολεοδομικών κανόνων που προστατεύουν και τα γειτονικά ακίνητα. Επομένως, η απώλεια θέας, όταν οφείλεται σε κτίριο που έχει ανεγερθεί νόμιμα, δεν δημιουργεί αυτομάτως αντίστοιχο δικαίωμα αποζημίωσης.
Τι ισχύει για τα αυθαίρετα που έχουν τακτοποιηθεί
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της απόφασης σε αυθαίρετες κατασκευές που έχουν υπαχθεί στους νόμους 4178/2013 και 4495/2017. Στην υπόθεση της Λαμίας, το επίμαχο δωμάτιο είχε ενταχθεί σε καθεστώς τακτοποίησης. Το Εφετείο είχε κρίνει ότι η πολεοδομική τακτοποίηση δεν αίρει την προσβολή των δικαιωμάτων άλλων ιδιοκτητών.
Ο Άρειος Πάγος δεν ανατρέπει τη γενική διάκριση μεταξύ πολεοδομικής τακτοποίησης και προστασίας των ιδιωτικών δικαιωμάτων. Η υπαγωγή ενός αυθαιρέτου σε νόμο τακτοποίησης δεν σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης απαλλάσσεται αυτομάτως από κάθε πιθανή αστική ευθύνη. Ωστόσο, απαιτείται να αποδειχθούν η συγκεκριμένη παράνομη συμπεριφορά, η ζημία και ο αιτιώδης σύνδεσμός τους.
Στην πράξη, ένας ιδιοκτήτης γειτονικού διαμερίσματος μπορεί να εξετάσει τη δυνατότητα δικαστικής διεκδίκησης ακόμη και όταν ο αυθαίρετος χώρος έχει τακτοποιηθεί και έχουν καταβληθεί τα προβλεπόμενα πρόστιμα. Η τακτοποίηση δεν ακυρώνεται αυτομάτως εξαιτίας μιας τέτοιας αξίωσης, ούτε η ύπαρξή της αρκεί για να γίνει δεκτή η αγωγή αποζημίωσης.
Πώς αποδεικνύονται οι πολεοδομικές παραβάσεις
Η τεχνική τεκμηρίωση αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για την επιτυχία μιας διεκδίκησης. Ο μηχανικός πρέπει να εξετάσει την οικοδομική άδεια, τα εγκεκριμένα σχέδια, το τοπογραφικό διάγραμμα, το διάγραμμα κάλυψης και τους ισχύοντες κατά περίπτωση όρους δόμησης. Παράλληλα, πρέπει να αποτυπώσει την πραγματική κατάσταση της οικοδομής και της αυθαίρετης προσθήκης.
Από τη σύγκριση των εγκεκριμένων και των πραγματικών στοιχείων προκύπτει εάν υφίστανται υπερβάσεις συντελεστή δόμησης, κάλυψης ή ύψους. Κρίσιμη είναι η καταγραφή των επιτρεπόμενων αριθμητικών ορίων και των αντίστοιχων πραγματικών μεγεθών. Δεν αρκεί μια γενική διαπίστωση ότι το δωμάτιο κατασκευάστηκε αυθαίρετα ή ότι εμποδίζει τη θέα.
Στη συνέχεια χρειάζεται να αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη πολεοδομική υπέρβαση είναι αυτή που προκαλεί τη βλάβη στο γειτονικό ακίνητο. Μπορούν να αξιοποιηθούν φωτογραφίες, τοπογραφικές αποτυπώσεις, σχέδια τομών, μετρήσεις και τεχνικές εκθέσεις. Κατά περίπτωση, μελέτες σκιασμού και ηλιασμού μπορούν να καταγράψουν την επίδραση της κατασκευής στις συνθήκες κατοίκησης.
Η ανάγκη αυτής της τεκμηρίωσης προκύπτει άμεσα από την απόφαση 573/2026. Ο Άρειος Πάγος αναίρεσε την εφετειακή απόφαση, επειδή δεν ανέφερε ποια ήταν τα επιτρεπόμενα όρια δόμησης και κάλυψης, εάν είχαν πράγματι ξεπεραστεί και εάν οι υπερβάσεις αυτές περιόριζαν τον φωτισμό, τον αερισμό και τη θέα του γειτονικού διαμερίσματος.
Πώς υπολογίζεται η χρηματική αποζημίωση
Η χρηματική αποζημίωση μπορεί να συνδέεται με τη μείωση της πραγματικής εμπορικής αξίας του γειτονικού ακινήτου. Χρειάζεται να εκτιμηθεί η αξία του χωρίς τη ζημιογόνο επίδραση της παράνομης κατασκευής και να συγκριθεί με την αξία του υπό τις συνθήκες που διαμορφώθηκαν εξαιτίας αυτής. Η διαφορά μπορεί να αποτελέσει βάση υπολογισμού της περιουσιακής ζημίας.
Για την αποτίμηση μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκθέσεις εκτιμητών ακινήτων, συγκριτικά στοιχεία αγοραπωλησιών, δεδομένα της τοπικής κτηματαγοράς και δικαστική πραγματογνωμοσύνη. Η επίδραση της απώλειας θέας, φωτισμού ή ηλιασμού πρέπει να αποτιμάται συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψη τη θέση, τα χαρακτηριστικά και την κατάσταση του ακινήτου, χωρίς να αποδίδονται στην αυθαίρετη κατασκευή άλλες αιτίες υποτίμησης.
Εκτός από τη μείωση της εμπορικής αξίας, μπορούν, εφόσον αποδεικνύονται και συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να διεκδικηθούν δαπάνες αποκατάστασης πρόσθετων υλικών ζημιών. Ηθική βλάβη μπορεί επίσης να αποτελέσει αντικείμενο χρηματικής ικανοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 932 του Αστικού Κώδικα. Τα ποσά δεν καθορίζονται με κάποιο ενιαίο ποσοστό και κρίνονται ανά περίπτωση.
Η υπόθεση της Λαμίας: αυθαίρετο δωμάτιο 29,30 τετραγωνικών
Η δικαστική διαφορά ξεκίνησε στην περιοχή του Αγίου Λουκά στη Λαμία. Ιδιοκτήτης οικοδομής κατασκεύασε το 2004 στην ταράτσα του δωμάτιο επιφάνειας 29,30 τετραγωνικών μέτρων και ύψους περίπου 3,50 μέτρων, με μεταλλικό σκελετό, δίρριχτη στέγη και περιμετρικά δομικά στοιχεία. Το κτίσμα εφαπτόταν στο διαμέρισμα του δεύτερου ορόφου γειτονικής οικοδομής.
Ο ιδιοκτήτης του γειτονικού ακινήτου υποστήριξε ότι η προσθήκη περιόριζε τη θέα από τη βεράντα του προς το Κάστρο της Λαμίας και τον γύρω λόφο. Κατήγγειλε επίσης περιορισμό του ηλιασμού και του αερισμού, επιβάρυνση της οικοδομής και προβλήματα από τα νερά της βροχής. Για τις επιπτώσεις αυτές προσέφυγε στη Δικαιοσύνη διεκδικώντας αποζημίωση.
Προηγουμένως, η Πολεοδομία Λαμίας είχε πραγματοποιήσει αυτοψίες και είχε επιβάλει διοικητικές κυρώσεις. Το 2004 είχε εγκριθεί η κατεδάφιση της αυθαίρετης κατασκευής, η οποία όμως δεν εκτελέστηκε. Ακολούθησε νέα έκθεση αυτοψίας το 2007, με πρόστιμο ανέγερσης 36.625 ευρώ και πρόστιμο διατήρησης 18.313 ευρώ. Ο ιδιοκτήτης είχε επίσης καταδικαστεί ποινικά.
Στην αγωγή του, ο γείτονας ζητούσε 47.000 ευρώ για την περιουσιακή ζημία και 26.000 ευρώ για ηθική βλάβη. Μετά τον θάνατό του, τη δικαστική διαδικασία συνέχισε η σύζυγος και κληρονόμος του. Η υπόθεση εξετάστηκε από τα δικαστήρια της Λαμίας και πραγματοποιήθηκε τεχνική πραγματογνωμοσύνη για την αποτίμηση των επιπτώσεων.
Αποζημίωση 15.704 ευρώ από το Εφετείο
Το Μονομελές Εφετείο Λαμίας, με την απόφαση 35/2024, δέχθηκε ότι η αυθαίρετη προσθήκη περιόριζε τη θέα, τον αερισμό και τον ηλιασμό του γειτονικού διαμερίσματος. Αξιοποιώντας την πραγματογνωμοσύνη, προσδιόρισε την εμπορική αξία του ακινήτου σε 68.520 ευρώ και εκτίμησε ότι είχε υποστεί μείωση αξίας κατά ποσοστό 20%..
Το Εφετείο Λαμίας επιδίκασε 13.704 ευρώ για τη μείωση της εμπορικής αξίας και 2.000 ευρώ για ηθική βλάβη, δηλαδή συνολικό ποσό αποζημμίωσης 15.704 ευρώ. Από αυτά, υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλει 12.000 ευρώ και αναγνώρισε την υποχρέωση καταβολής των υπόλοιπων 3.704 ευρώ. Δεν δέχθηκε, πάντως, ότι είχε αποδειχθεί η καταγγελλόμενη ζημία από υγρασία.
Ο Άρειος Πάγος παρέπεμψε την υπόθεση για νέα εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Λαμίας, με διαφορετικό δικαστή, για να επιδικαστεί και να προσδιοριστεί το τελικό ποσό της χρηματικής αποζημίωσης.
Γιατί ο Άρειος Πάγος ανέτρεψε την απόφαση
Ο Άρειος Πάγος έκρινε ορθή τη νομική παραδοχή ότι η παραβίαση των πολεοδομικών περιορισμών μπορεί να θεμελιώσει αξίωση αποζημίωσης γειτονικού ιδιοκτήτη. Διαπίστωσε, όμως, ότι το Εφετείο δεν είχε αιτιολογήσει επαρκώς την ύπαρξη και την επίδραση των συγκεκριμένων πολεοδομικών υπερβάσεων. Για τον λόγο αυτό αναίρεσε την εφετειακή απόφαση.
Ειδικότερα, έκρινε ότι έπρεπε να προσδιοριστούν τα επιτρεπόμενα όρια δόμησης και κάλυψης, να διαπιστωθεί εάν η επίμαχη προσθήκη τα υπερέβαινε και να συνδεθεί η υπέρβαση με τον περιορισμό του φωτισμού, του αερισμού και της θέας.
Το πλήρες κείμενο της απόφασης του Άρειου Πάγου: Δείτε εδώ
Σχετικά Άρθρα
- Κτηματολόγιο: ανατροπή στο ιδιοκτησιακό του δημοσίου για χιλιάδες ιδιωτικά ακίνητα
- Τι αλλάζει η απόφαση του Αρείου Πάγου για 350.000 δανειολήπτες
- Αυθαίρετα και αδήλωτα τετραγωνικά: διορθώσεις 13 ετών χωρίς ΕΝΦΙΑ
- Πολεοδομία Ρόδου: παρέμβαση Αρείου Πάγου, τι λένε οι συνδικαλιστές
- Αυθαίρετα: τεκμηρίωση νομιμότητας για τα προ του 1955 και του νόμου Τρίτση
- Κτηματολόγιο: ψηφιακοί έλεγχοι για απάτες σε ακίνητα δημοσίου & ιδιωτών









