Δικαίωμα οίκησης για συντρόφους εκτός γάμου στο νέο κληρονομικό δίκαιο

Στο Κληρονομικό Δίκαιο που έχει ετοιμάσει η επιτροπή υπό την προεδρία του καθηγητή Απόστολου Γεωργιάδη και γίνεται νόμος του κράτους την άνοιξη υπάρχουν σημαντικές νέες ρυθμίσεις για το δικαίωμα οίκησης και τα δικαιώματα συγγενών και συντρόφων, ώστε να ανταποκρίνονται σε σύγχρονες οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις.

Το νέο νομοσχέδιο για τις κληρονομίες εισάγει για πρώτη φορά στη νομοθεσία ειδική προστασία για τους συντρόφους εκτός γάμου, δηλαδή με ελεύθερη συμβίωση χωρίς σύμφωνο ή χωρίς γάμο.

Η Ελένη Κοντογεώργου, Πρόεδρος Συμβολαιογράφων μέλος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής παρουσιάζοντας στο συνέδριο της ΠΟΜΙΔΑ τις βασικές ρυθμίσεις του νέου σχεδίου νόμου για τις κληρονομιές το οποίο όπως είπε θα τεθεί σε διαβούλευση το Φεβρουάριο και προβλέπεται να κατατεθεί στη Βουλή για ψήφιση το Μάρτιο, για το δικαίωμα οίκησης είπε χαρακτηριστικά ότι:.

«Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του κληρονομικού δικαίου υπάρχει πλέον και η δυνατότητα αναγνώρισης δικαίου δικαιώματος οίκησης σε εκείνο το πρόσωπο με τον οποίο ο κληρονομούμενος είχε μία ελεύθερη σχέση, δηλαδή δεν υπήρχε γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης». H ίδια σημείωσε ότι:

-«Αυτός που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης και αυτό το σύμφωνο συμβίωσης έχει διαρκέσει τουλάχιστον 3 χρόνια, όπως και ο σύζυγος από γάμο έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώματα οίκησης. Θα μπορούν μετά τον θάνατο του συντρόφους τους να χρησιμοποιήσουν το σπίτι και να μείνουν τουλάχιστον για ένα χρόνο κι αν και το επιτρέψουν οι άλλοι συγγενείς μπορεί και περαιτέρω».

Δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για συντρόφους

Ο επιζών σύντροφος λοιπόν θα έχει δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά τον θάνατο του άλλου, ώστε να μη βρεθεί απροστάτευτος άμεσα μετά το θάνατο του συντρόφου.

Επιπλέον θα προβλέπεται η δυνατότητα χρηματικής αποζημίωσης για τον σύντροφο, εφόσον έχει αποδειχθεί ότι προσέφερε ουσιώδη βοήθεια χωρίς αντάλλαγμα στον εκλιπόντα.

Αναγνώριση και άλλων μορφών οικογένειας

Εκτός από τα δικαιώματα των συζύγων, το νέο νομοσχέδιο επεκτείνει προστασία και σε συντρόφους με σύμφωνο συμβίωσης και σε ζευγάρια που ζουν σε κοινή συμβίωση χωρίς επίσημο νομικό καθεστώς, σε αντίθεση με το παλαιότερο πλαίσιο όπου τέτοιοι σύντροφοι δεν είχαν ουσιαστικά κληρονομικά δικαιώματα.

 Συγγενείς – Δικαίωμα οίκησης- κατοικίας

Το νέο νομοσχέδιο προβλέπει τη δυνατότητα στους συγγενείς που έχουν κληρονομικά δικαιώματα, όπως για παράδειγμα παιδιά ή άλλους συγγενείς σε περίπτωση έλλειψης διαθήκης, να αξιώσουν κατά τη διανομή της κληρονομιάς το δικαίωμα να τους επιδικαστεί η οικογενειακή στέγη (το ακίνητο όπου διέμενε ο εκλιπών), με την υποχρέωση ωστόσο να αποδώσουν στους άλλους κληρονόμους την υπερβάλλουσα αξία. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι μπορούν να ζητήσουν το σπίτι για δική τους κατοικία χωρίς να το αποποιηθούν ή να το πωλήσουν, εφόσον έχουν και τη σχετική ρευστότητα/πληρωμή.

Παράλληλα τροποποιούνται τα ποσοστά της νόμιμης μοίρας για συζύγους ώστε να ανταποκρίνονται στη σύγχρονη πραγματικότητα (π.χ., με ένα παιδί αυξάνεται στο 33% για τον σύζυγο).

Διάρκεια του δικαιώματος οίκησης

Σχετικά με τη διάρκεια του δικαιώματος οίκησης προβλέπεται κατά περίπτωση ότι:

◊ Σύντροφοι εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης: Εάν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης αλλά η σχέση ήταν σε κοινή συμβίωση για τουλάχιστον 3 χρόνια, ο επιζών σύντροφος μπορεί να κληρονομήσει — και να χρησιμοποιήσει την κοινή κατοικία. Σε αυτή την περίπτωση, προβλέπεται το δικαίωμα **παραμονής στο σπίτι για 1 χρόνο μετά τον θάνατο του διαθέτη.

◊Εάν υπάρχουν παιδιά του ζευγαριού: Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν παιδιά από τη σχέση, η διάρκεια παραμονής στο σπίτι μπορεί να επεκταθεί πέρα από τον 1 χρόνο, ώστε να εξυπηρετηθεί η οικογενειακή υπόσταση.

Σημειώνεται ότι αυτή η διάταξη αφορά τις ειδικές περιπτώσεις επιζώντων συντρόφων και δεν είναι κυρίως ρύθμιση για συγγενείς γενικότερα, οι οποίοι, εφόσον κληρονομούν, μπορούν ν’ αποκτήσουν την κατοικία ως κληρονόμοι μέσα από τη γενική διαδικασία διανομής κληρονομιάς, χωρίς ξεχωριστό χρονικό όριο οίκησης πέραν των όρων χρήσης ως κληρονόμοι.