Κληρονομικές συμβάσεις: η φορολογική παγίδα του νέου νόμου

Άμεση φορολογική εξομοίωση των νέων κληρονομικών συμβάσεων με τις γονικές παροχές ζητά η ΠΟΜΙΔΑ, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά ένας από τους σημαντικότερους νέους θεσμούς του Κληρονομικού Δικαίου κινδυνεύει να μείνει «κενό γράμμα». Η παρέμβαση γίνεται με αφορμή την πλήρη εφαρμογή, από 16 Σεπτεμβρίου 2026, του νέου ν. 5303/2026, που αλλάζει συνολικά το πλαίσιο των κληρονομιών.

Η ΠΟΜΙΔΑ χαιρετίζει τον εκσυγχρονισμό του Κληρονομικού Δικαίου, αλλά επικεντρώνει την παρέμβασή της στη φορολογική μεταχείριση των νέων κληρονομικών συμβάσεων. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρός της, Στράτος Παραδιάς, οι συμφωνίες αυτές επιτρέπουν για πρώτη φορά στον μελλοντικό κληρονομούμενο να οργανώνει εν ζωή τη διαδοχή του μαζί με τους νόμιμους κληρονόμους, περιορίζοντας μελλοντικές διαμάχες και γραφειοκρατία. Κατά την ΠΟΜΙΔΑ, όμως, το εργαλείο δεν θα αξιοποιηθεί στην πράξη εάν το αφορολόγητο για τους κατιόντες δεν εξομοιωθεί με εκείνο που ισχύει στις γονικές παροχές.

Ολόκληρη η ανακοίνωση της ΠΟΜΙΔΑ

«Κενό γράμμα οι κληρονομικές συμβάσεις αν δεν εξομοιωθούν φορολογικά με τις γονικές παροχές!»

Από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή ο νέος νόμος 5303/2026 για το Κληρονομικό Δίκαιο. Ο νόμος αυτός αντικαθιστά εξ ολοκλήρου το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και φέρνει ριζικές αλλαγές στον τρόπο που ρυθμίζονται οι κληρονομιές στην Ελλάδα. Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται για θανάτους που συμβαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ενώ για παλαιότερους θανάτους ισχύει το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς.

Οι σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο είναι οι εξής:

Ο αυτόματος διαχωρισμός της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ώστε να περιοριστεί το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων ακίνητης περιουσίας. Ο κληρονόμος δηλαδή ευθύνεται πλέον για τα χρέη του θανόντος μόνο μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομεί. Δεν κινδυνεύει, δηλαδή, η προσωπική του περιουσία από κρυφά χρέη σε τράπεζες ή δημόσιο.

Η μεταρρύθμιση του θεσμού της νόμιμης μοίρας και η μετατροπή της σε χρηματική αξίωση, ώστε να περιοριστεί η κληρονομική πολυδιάσπαση της ακίνητης ιδιοκτησίας σε μικρά μερίδια και πολλούς συνιδιοκτήτες.

Η διατήρηση της ισχύος της ιδιόγραφης διαθήκης, με πρόσθετες διασφαλίσεις υπέρ των μελών της οικογένειας του διαθέτη.

Η προσαρμογή της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου.

Η εισαγωγή του νέου θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων μεταξύ του κληρονομηθησόμενου και των νομίμων κληρονόμων του, με τις οποίες εξασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξουν μελλοντικές διενέξεις μεταξύ των συγκληρονόμων. Για πρώτη φορά δηλαδή στην Ελλάδα, επιτρέπεται σε κάποιον όσο βρίσκεται εν ζωή να υπογράψει συμβόλαιο με τους μελλοντικούς κληρονόμους του. Έτσι μπορεί να οργανώσει τη διαδοχή, κάτι εξαιρετικά χρήσιμο για οικογενειακές επιχειρήσεις ή παιδιά από διαφορετικούς γάμους.

Το νέο Δίκαιο αναγνωρίζει επίσης όχι μόνον τις εν ζωή, αλλά και τις μετά θάνατον συμβάσεις μεταξύ των κληρονόμων, ως δικαίωμά τους να προβούν μεταξύ τους σε διανομή της κληρονομικής περιουσίας που θα επέχει θέση αποδοχής της κληρονομιάς, καταβάλλοντας ο καθένας το φόρο που του αναλογεί χωρίς να ταλαιπωρηθούν επί έτη στα συμβολαιογραφεία, τη Φορολογική Αρχή και το Κτηματολόγιο με αλλεπάλληλες συμβολαιογραφικές πράξεις και την αφόρητη γραφειοκρατία που δυστυχώς εξακολουθεί να τις συνοδεύει, για να μοιράσουν την κληρονομική περιουσία.

Η ΠΟΜΙΔΑ χαιρετίζει την πρωτοβουλία αυτή της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Δικαιοσύνης να εκσυγχρονίσει τον σημαντικό αυτό τομέα του Αστικού Δικαίου μετά από οκτώ περίπου δεκαετίες.

Είναι όμως υποχρεωμένη να επισημάνει για μια ακόμη φορά ότι ο νέος και ιδιαίτερα χρήσιμος για την ελληνική οικογένεια και κοινωνία θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων κινδυνεύει να παραμείνει «κενό γράμμα» αν το αφορολόγητο όριο για τους κατιόντες δεν εξομοιωθεί άμεσα, όπως είναι αυτονόητο και απόλυτα αναγκαίο, με το αφορολόγητο όριο που ισχύει από πενταετίας για τις γονικές παροχές.

Στράτος Ι. Παραδιάς
Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω