Mayland Plan: απλά μαθήματα αγροτικής οικονομίας

Του Νίκου Ηλιάδη*

Το Mayland Plan ως μια χρήσιμη καταγραφή προβλημάτων και λύσεων του πρωτογενούς τομέα.

Διδάσκονταν για δεκαετίες σε όλα τα σχολεία γενικής εκπαίδευσης της χώρας (Α, Β, Γ Γυμνασίου Α Λυκείου ), και κυκλοφόρησαν τα σχετικά βιβλία σε εκατομμύρια αντίτυπα. (Θεωρητικά με 130.000 αποφοίτους από το Λύκειο το χρόνο ,  το έχει διδαχθεί …ο μισός σημερινός πληθυσμός της χώρας).

Το πρόγραμμα Maryland Plan του καθηγητή  για το διδακτορικό μου Donald  Maley, μια ηγετική φιγούρα για την τεχνολογική εκπαίδευση στις ΗΠΑ, μετέφερα  ως καθηγητής από τις ΗΠΑ αρχικά για εκπαίδευση εκπαιδευτικών στη ΣΕΛΕΤΕ και αργότερα γενικεύθηκε με εισήγησή μου ως συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε όλο το εκπαιδευτικό σύστημα, με υπουργό Παιδείας τον Γεράσιμο Αρσένη.

Αποσπάσματα από το βιβλίο της  Α’   Γενικού Λυκείου από το 1995 του  Οργανισμού Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων – ΟΕΔΒ  συγγραφής μου.

♦ Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών που εξελίσσονται με τρομακτική ταχύτητα για εξασφάλιση ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας εξαφανίζει τα επαγγέλματα που απαιτούν χαμηλού επιπέδου γνώσεις και δεξιότητες που τα αντικαθιστά με αυτοματισμούς. Αυτό συμβαίνει σε όλο τον κόσμο καθώς αναπτύσσεται , σε όλους τους τομείς και σε όλα τα επαγγέλματα.  Η δια βίου πραγματιστική εκπαίδευση που θα παρακολουθεί τις εξελίξεις αποτελεί τη μεγαλύτερη βιομηχανία της μεταβιομηχανικής εποχής , ενώ απαιτείται σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγή.

♦ Όσο περισσότερο αναπτύσσεται μια οικονομία /κοινωνία και όσο περισσότερο εισάγει νέες τεχνολογίες τόσο λιγότερο ποσοστό του ανθρώπινου δυναμικού της μπορεί να απασχολήσει παραγωγικά  στον πρωτογενή  τομέα.    Το αντίθετο συμβαίνει σε υποβαθμισμένες κοινωνίες με μικρό κατά κεφαλήν εισόδημα. Μείωση υπάρχει και στον δευτερογενή τομέα αλλά λιγότερη ενώ γίνεται αύξηση στον τριτογενή. Και έτσι αυξάνει το κατά κεφαλήν εισόδημα και βελτιώνεται η ποιότητα ζωής. Οι εκτοπιζόμενοι θα πρέπει να μετακινηθούν σε άλλα σημεία του οικονομικού συστήματος για να απασχοληθούν παραγωγικά, με ανάλογη μόρφωση / δια βίου εκπαίδευση , κλπ.  Οι μετακινήσεις αυτές  θα γίνονται υποχρεωτικά σε τεράστια κλίμακα, ανεξάρτητα από τις θελήσεις των κυβερνήσεων ή των συνδικάτων.  Απαιτείται κατάλληλη ενημέρωση και προετοιμασία για τη νέα πραγματικότητα. Που σε συνδυασμό με τον υπερπληθυσμό στις υπανάπτυκτες περιοχές του πλανήτη που εξελίσσεται επίσης εκρηκτικά συνθέτουν ένα δύσκολο σκηνικό. Αυτά αναλύονταν από χρόνια , πλην όμως στη χώρα μας τα προβλήματα αυτά …. αντιμετωπίζονταν  πρόχειρα και έμπαιναν κάτω από το χαλί.

♦ Στον πρωτογενή τομέα , απαιτείται οικονομία κλίμακας ( ορθολογικοί συνεταιρισμοί ),  ορθολογική χρήση πλουτοπαραγωγικών πόρων / μηχανημάτων (για παράδειγμα αριθμός τρακτέρ ανά χρησιμοποιούμενη έκταση,  εισαγωγή  νέων τεχνολογιών και ανάλογη βασική και συνεχιζόμενη δια βίου εκπαίδευση. Η οργάνωση αυτή θα ελαχιστοποιήσει και τις μη παραγωγικές παρασιτικές παρεμβολές που αυξάνουν τις τιμές από την παραγωγή στο ράφι ενώ δημιουργεί προϋποθέσεις για ποιότητα ζωής.

♦ Οι οικονομικά και τεχνολογικά ισχυρές χώρες με υψηλό κατά κεφαλή εισόδημα των κατοίκων τους (Ιαπωνία, ΗΠΑ, Γερμανία) απασχολούν  μικρό ποσοστό του ανθρώπινου δυναμικού τους στον πρωτογενή τομέα . Οι  ΗΠΑ για παράδειγμα απασχολούν ποσοστό 1,5% του ανθρώπινου δυναμικού τους , τρέφουν τα 350 εκατομμύρια κατοίκους τους και κάνουν και εξαγωγές, ενώ το αντίθετο συμβαίνει   σε χώρες με χαμηλού επιπέδου τεχνολογία και γνώση.

♦ Στο διάγραμμα από τη δεκαετία του 1990 το ποσοστό ανεργίας ατόμων χαμηλής εκπαίδευσης ήταν  6 φορές μεγαλύτερο από το ποσοστό ανεργίας ατόμων με υψηλή εκπαίδευση στις ΗΠΑ .  Το εργασιακό περιβάλλον της χώρας αυτής απαιτούσε εκπαίδευση επιπέδου για να εισχωρήσει κανείς σε αυτό. Ανάλογα στις Βόρειες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης , το ποσοστό ανεργίας ατόμων χαμηλής εκπαίδευσης ήταν 4 φορές μεγαλύτερο στο Ηνωμένο Βασίλειο , 4,8 φορές στη Δανία, 3,2 φορές στην Ολλανδία. Στις Νότιες χώρες της ΕΕ  ήταν μόνο 1,8 φορές στην Ιταλία , 1,3 στην Ισπανία, και 0,8 φορές στην Ελλάδα . Οι εκπαιδευμένοι είχαν  μεγαλύτερες δυσκολίες να εισέλθουν παραγωγικά  στην αγορά εργασίας συγκριτικά με τους ανεκπαίδευτους που ισχύει και σήμερα , και οι εκπαιδευμένοι νέοι καταφεύγουν στις αγορές του εξωτερικού, ενώ το χαμηλού επιπέδου εργασιακό περιβάλλον παράγει χαμηλό εισόδημα και δυνατότητες διαβίωσης .

♦ Απαιτείται η εμπλοκή όλων των ειδικοτήτων μηχανικών για υποστήριξη του πρωτογενούς τομέα με την προϋπόθεση ότι και γι’ αυτούς θα δημιουργηθούν οι μηχανισμοί για παρακολούθηση των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων. Σύμφωνα και με επισημάνσεις στο 3^ο συνέδριο αγροτικής επιχειρηματικότητας το 2017 , η Ολλανδία παράγει σε αξία 1700 ευρώ το στρέμμα , το Ισραήλ 1290, και η Ελλάδα μόλις 190. Αναφέρεται ακόμη ότι η Ολλανδία ακολουθεί πολιτική αγοράς , το Ισραήλ πολιτική καινοτομίας, και η Ελλάδα πολιτικές σκοπιμότητες.

♦ Το βιομηχανικό σύστημα παραγωγής απαιτούσε συγκεκριμένες προδιαγραφές της  εργασίας, ομοιόμορφη εργατική δύναμη, και μπορεί να υποστηριχθεί ότι τα εργατικά συνδικάτα στην πραγματικότητα, εξασφάλισαν τη δημιουργία αυτής της ομοιόμορφης εργατικής δύναμης προς όφελος των εργοδοτών, πιέζοντας την ποικιλία και την ατομικότητα. Ο  Μαρξ υποστήριξε ότι το ίδιο το βιομηχανικό σύστημα προώθησε την κολλεκτιβοποίηση της συνείδησης, ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να βλέπουν τους εαυτούς τους ως μέλη της ίδιας τάξης, της «εργαζόμενης  μάζας».  Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι  αντίθετο, απομαζικοποίηση, είναι ο Μάρξ στο κεφάλι αυτού που τα σκέφθηκε . Σαν αποτέλεσμα  των νέων τεχνολογιών , δεν χρειαζόμαστε χιλιάδες εργαζομένους που να εκτελούν ομοιόμορφη, επαναλαμβανόμενη, με συγκεκριμένες σταθερές προδιαγραφές εργασία. Αυτό που χρειάζεται το νέο σύστημα είναι εργαζόμενοι που έχουν την ικανότητα να χρησιμοποιούν πηγές πληροφόρησης, να επινοούν βελτιώσεις, να είναι μορφωμένοι, να ενεργούν σε ατομική βάση. Η μορφή αυτή του εργαζομένου είναι σε πλεονεκτική θέση στους προηγμένους τομείς της σύγχρονης οικονομίας, και τον εργαζόμενο αυτού του είδους είναι δύσκολο να τον στρατολογήσει το κάθε συνδικάτο. Οι άνθρωποι της στάθμης αυτής θα επινοήσουν  νέες μορφές οργάνωσης,  περισσότερο σε μορφή μη ομοιογενών συνδέσμων. Ακόμη και αν συμμετέχουν σε συνδικάτα, θα επιβάλλουν σπουδαίες μεταβολές στη δομή και  την πρακτική τους .  Και όπου στο παρελθόν η τεχνολογία της οικονομίας της βιομηχανικής εποχής  προώθησε ομοιομορφία, οι νέες τεχνολογίες ενθαρρύνουν και προωθούν  στην πραγματικότητα την κοινωνική πολυμορφία.

♦ Η εργασία ήταν σκληρή και μίζερη στο παρελθόν  ακόμη και όταν ήταν κερδοφόρα.  Όσο πιο σκληρά πίεζε κανείς τους εργαζόμενους, τόσο περισσότερα λεφτά κέρδιζε.  Οι επιχειρήσεις των νέων τεχνολογιών» δεν αυξάνουν τα οφέλη πιέζοντας τους εργαζόμενους. Δεν πετυχαίνουν με σκληρότερη εργασία, αλλά με έξυπνη εργασία. Η καταπίεση δεν αποδίδει όπως κάποτε απέδιδε. Για να δραματοποιήσουμε τη διαφορά,  στις παλιές βιομηχανίες μαζικής παραγωγής οι μύες είχαν αξία. Στις προηγμένες βιομηχανίες απομαζικοποιημένης παραγωγής, η πληροφόρηση είναι βασική, και αλλάζει το κάθε τι.. Το νέο σύνολο αξιών έχει βαθιές   επιδράσεις  στους εργοδότες, την Κυβερνητική πολιτική, τους Μαρξιστές οικονομολόγους, τα συνδικάτα.

♦ Αυτό  που συμβαίνει τώρα είναι ότι η πληροφόρηση γίνεται καθοριστικός συντελεστής, και είναι διαφορετικός από τους άλλους παραδοσιακούς συντελεστές της παραγωγής ( έδαφος , εργασία, κεφάλαιο ). Εάν χρησιμοποιήσουμε όλοι , ( κατά το δυνατόν οι περισσότεροι ) κάποια πληροφόρηση ,  οι πιθανότητες αποτελέσματος βελτιώνονται, και θα παραχθεί περισσότερη πληροφόρηση. Δεν καταναλώνουμε πληροφόρηση όπως τους άλλους παραδοσιακούς πόρους στην παραγωγή. Αντίθετα  η χρήση  της δημιουργεί νέα πληροφόρηση. Η πραγματικότητα αυτή εξοστρακίζει τις παραδοσιακές οικονομικές θεωρίες. Σημαίνει ότι όσο περισσότερο γνώση και πληροφόρηση είναι διαθέσιμη στον ανθρώπινο δυναμικό μιας κοινωνίας , τόσο περισσότερο θετικό οικονομικό αποτέλεσμα παράγεται.

♦ Το βασικό στοιχείο σχετικά με το μέλλον της εργασίας, είναι η αναγνώριση ότι δουλειά ρουτίνας, που θα απαιτεί συγκεκριμένες σταθερές επαναλήψεις  δεν είναι πλέον αποτελεσματική. Οι δουλειές με τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά που αναφέρονται σε μια άλλη εποχή θα συνεχίσουν να φθίνουν, ανεξάρτητα από τις προσπάθειες των Κυβερνήσεων, των εταιρειών, ή των συνδικάτων. Οφείλουμε να μην παραμείνουμε αδρανείς και να κάνουμε κάτι γι’ αυτό. Πολύ περισσότερο επειδή η πραγματικότητα αυτή ήταν γνωστή από πολλές δεκαετίες, και χάσαμε με την αδράνειά μας  μεγάλο τμήμα του σημαντικότερου που διαθέτει ο άνθρωπος. Χρόνο. Και ορισμένες πλευρές έχουν αυτό ως στόχο , επενδύοντας στην υπανάπτυξη.

Τα σχετικά αποσπάσματα από το βιβλίο της Α Λυκείου: ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ

Νίκος Ηλιάδης **, Πολ/κός Μηχ/κός Ε.Μ.Π. ,M.Sc. ( Structural Engineering , Concordia University Montreal Canada ) , Ph.D.( University of Maryland USA, -Technology and Vocational Education ), τ.Ειδ.Γραμματέας του ΥΠΕΠΘ ,τ. εκπρόσωπος των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες ( Μ.Ε.Α. ) τ. Διοικητής ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ , τ. μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Παιδαγωγικών Ινστιτούτων της Ευρώπης (http://www.cidree.org/), τ. εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στο Δ.Σ. του CEDEFOP (https://www.cedefop.europa.eu/ )του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση , Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.