Οικόπεδα: ο φόβος των προστίμων εξαφανίζει και τα ανθισμένα αγριολούλουδα

Οι  ιδιοκτήτες οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων, οφείλουν να προβούν σε υποχρεωτικό καθαρισμό των οικοπέδων τους από την 1η Απριλίου έως τη 15η Ιουνίου του τρέχοντος έτους και στην συντήρησή τους έως 31 Οκτωβρίου 2026, που λήγει η αντιπυρική περίοδος. Ωστόσο υπό την πίεση των προθεσμιών, και τον φόβο των προστίμων που προβλέπονται, καταστρέφεται η πολύτιμη και προστατευόμενη αυτοφυής βλάστηση, όταν είναι ακόμη χλωρή και ανθισμένη.

«Τα αγριολούλουδα δεν είναι καύσιμη ύλη!» τονίζει η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών & Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΕΓΕΠ) και κάνει λόγο για μεγάλη παρανόηση στην εφαρμογή του μέτρου των καθαρισμών των οικοπέδων, με αποτέλεσμα μαζί με τα ξερά χόρτα να καταστρέφεται η πολύτιμη και προστατευόμενη αυτοφυής βλάστηση, όταν είναι ακόμη χλωρή και ανθισμένη, από μικρές η μεγαλύτερες αδόμητες εκτάσεις, αυτές που σήμερα αποκαλούμε «αστικά κενά» και παλιότερα «αλάνες», όπου η φύση εισχωρεί στο τσιμέντο και την άσφαλτο, μέσω της αυτοφυούς βλάστησης και μας υπενθυμίζει την ομορφιά της εξοχής  και της εναλλαγής των εποχών.

Τι προβλέπει ο νέος νόμος για καθαρισμούς οικοπέδων, δηλώσεις, ελέγχους και πρόστιμα

Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Γιάννης Κεφαλογιάννης τονίζει ότι σύμφωνα με το νέο νόμο  5281/2026 «ως προς τους ελέγχους, το νέο πλαίσιο δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να μπορούν να διενεργούνται περισσότεροι και πιο στοχευμένοι έλεγχοι. Με σαφή κατανομή ρόλων μεταξύ Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και δήμων και με την υποστήριξη ψηφιακών εργαλείων, όπως το Εθνικό Μητρώο, διευκολύνεται σημαντικά ο προγραμματισμός και η αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών».

Σύμφωνα λοιπόν με το νέο νόμο 5281/2026, οι ιδιοκτήτες οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων, οφείλουν να προβούν σε υποχρεωτικό καθαρισμό των οικοπέδων τους από την 1η Απριλίου έως τη 15η Ιουνίου του τρέχοντος έτους και στην συντήρησή τους έως 31 Οκτωβρίου που λήγει η αντιπυρική περίοδος.

Ποιους αφορά;

Πιο συγκεκριμένα, ως ιδιοκτήτες ορίζονται: νομείς, επικαρπωτές, μισθωτές και υπομισθωτές των οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων, που βρίσκονται σε:

α) περιοχές εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων,

β) περιοχές εντός ορίων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο και

γ) εκτάσεις εντός ακτίνας εκατό (100) μέτρων από τα όρια των περ. α) και β), κατόπιν ενημέρωσης της αρμόδιας δασικής υπηρεσίας, και εκτός σχεδίου γεωτεμαχίων με κτίσμα, (για τις εκτάσεις που δεν υπάγονται στις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη της περιοχής) και κατόπιν ενημέρωσης της αρμόδιας δασικής υπηρεσίας.

Τι περιλαμβάνει ο απαιτούμενος καθαρισμός;

α) Υλοτομία και απομάκρυνση των ξερών και σπασμένων δέντρων και κλαδιών, καθώς και των κλαδιών που βρίσκονται σε άμεση επαφή με κτίσμα.

β) Απομάκρυνση της καύσιμης φυτικής ύλης που βρίσκεται στην επιφάνεια του εδάφους όπως ενδεικτικά το φυλλόστρωμα, τα ξερά χόρτα και τα κατακείμενα ξερά κλαδιά.

γ) Αποκλάδωση της βάσης της κόμης των δέντρων και αύξηση του ύψους έναρξής της από την επιφάνεια του εδάφους, ανάλογα με την ηλικία και το είδος του δέντρου.

δ) Αραίωση της θαμνώδους βλάστησης ως προς την κάλυψη του εδάφους.

ε) Απομάκρυνση τυχόν άλλων εγκαταλελειμμένων καυστών, αναφλέξιμων, εκρήξιμων ή εύφλεκτων υλικών, αντικειμένων και απορριμμάτων Εξαιρούνται της εφαρμογής της εν λόγω υποχρέωσης: οι διαμορφωμένοι, συντηρημένοι κήποι ή φυτευμένες επιφάνειες ακάλυπτων χώρων κτιρίων, πολυκατοικιών, κ.α.

Οι υπόχρεοι οφείλουν να μεριμνούν για την ασφαλή συλλογή και μεταφορά όλων των υπολειμμάτων καθαρισμού. Απαγορεύεται η εγκατάλειψη, η απόρριψη ή η ανεξέλεγκτη διαχείρισή τους.

Υποχρεωτική υποβολή δήλωσης έως τη 15η Ιουνίου

Οι υπόχρεοι, έως τη 15η Ιουνίου, οφείλουν να προβούν στην υποβολή υπεύθυνης δήλωσης στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών, στο οποίο θα δηλώσουν τις εργασίες που πραγματοποίησαν για τον καθαρισμό των οικοπέδων τους.

Επιβολή προστίμου

Στους υπόχρεους που δεν υποβάλλουν τη δήλωση, επιβάλλεται:

α) πρόστιμο πεντακοσίων (500) ευρώ εάν δεν έχουν προβεί στις ενέργειες καθαρισμού,

β) πρόστιμο εκατό (100) ευρώ εάν έχουν προβεί σε καθαρισμό.

♦ Η υποβολή ψευδούς δήλωσης στο Μητρώο τιμωρείται με χρηματική ποινή πέντε χιλιάδων (5.000) ευρώ και φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών.

Σε περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής δήλωσης, όπως λόγω αντικειμενικής αδυναμίας χρήσης των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, ηλικίας, αναπηρίας ή λόγου ανωτέρας βίας, που καθορίζεται με την κοινή απόφαση, η δήλωση υποβάλλεται με φυσικό τρόπο στο οικείο Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών ή στην κατά τόπον αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία και αποστέλλονται με επιμέλειά τους στη Διεύθυνση Προληπτικής Πυροπροστασίας του Π.Σ.

Σε κάθε περίπτωση μη συμμόρφωσης των υπόχρεων στην εκπλήρωση της υποχρέωσης καθαρισμού και συντήρησης καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, επιβάλλεται ή καταλογίζεται αντίστοιχα εξ ολοκλήρου στον/στους υπόχρεους από τον Δήμο:

α) πρόστιμο ύψους 1,00 ευρώ ανά τ.μ. με ελάχιστο ποσό τα διακόσια (200) ευρώ και μέγιστο ποσό τα δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ και

β) η δαπάνη καθαρισμού του χώρου και απομάκρυνσης των υλικών, εφόσον ο Δήμος προβεί σε καθαρισμό του χώρου.

Ανάγκη ορθής εφαρμογής του μέτρου και προστασίας της βιοποικιλότητας και του περιβάλλοντος

Η ΠΕΕΓΕΠ σημειώνει ότι «οι οικοπεδικοί και ακάλυπτοι χώροι στις πόλεις, που κυρίως αφορά η Πυροσβεστική διάταξη, είναι αυτοί που σήμερα αποκαλούμε «αστικά κενά» και παλιότερα «αλάνες». Οι μικρές ή μεγαλύτερες αδόμητες εκτάσεις, όπου η φύση εισχωρεί στο τσιμέντο και την άσφαλτο, μέσω της αυτοφυούς βλάστησης και μας υπενθυμίζει την ομορφιά της εξοχής  και της εναλλαγής των εποχών». Και τονίζει ότι:

«Ενώ λοιπόν ο έγκαιρος καθαρισμός των χώρων αυτών από καύσιμη ύλη και εύφλεκτα υλικά είναι απαραίτητος, έχει παρερμηνευθεί ότι αφορά κυρίως τον «καθαρισμό από χόρτα», όπου υπό την πίεση των ασφυκτικών προθεσμιών, και τον φόβο των προστίμων που προβλέπονται, καταστρέφεται η πολύτιμη και προστατευόμενη αυτοφυής βλάστησης όταν είναι ακόμη χλωρή και ανθισμένη».

«Ο απαιτούμενος καθαρισμός περιλαμβάνει, την υλοτομία και απομάκρυνση των ξερών και σπασμένων δέντρων και κλαδιών, καθώς και των κλαδιών που βρίσκονται σε άμεση επαφή με κτίσμα, την απομάκρυνση της καύσιμης φυτικής ύλης που βρίσκεται στην επιφάνεια του εδάφους όπως ενδεικτικά το φυλλόστρωμα, τα ξερά χόρτα και τα κατακείμενα ξερά κλαδιά,  την αποκλάδωση της βάσης της κόμης των δέντρων και αύξηση του ύψους έναρξής της από την επιφάνεια του εδάφους, ανάλογα με την ηλικία και το είδος του δέντρου, την αραίωση της θαμνώδους βλάστησης ως προς την κάλυψη του εδάφους, την απομάκρυνση τυχόν άλλων εγκαταλελειμμένων καυστών, αναφλέξιμων, εκρήξιμων ή εύφλεκτων υλικών, αντικειμένων και απορριμμάτων και την ασφαλή συλλογή και μεταφορά όλων των υπολειμμάτων καθαρισμού», τονίζει η ΠΕΕΓΕΠ. Και

-«Καλεί τους αρμόδιους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Πολιτικής Προστασίας, τα κλιμάκια των Δήμων και της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας που ελέγχουν τον καθαρισμό των οικοπέδων, τους ιδιοκτήτες και διαχειριστές ιδιωτικών και δημόσιων εκτάσεων και τους επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στις εργασίες αυτές, να συμβάλουν στην ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη προστασίας της βιοποικιλότητας και του περιβάλλοντος και να φροντίσουν ώστε να μην κόβεται αυτοφυής βλάστηση πριν την ξήρανσή της καθώς η σχετική διάταξη αναφέρεται σε καθαρισμό από καύσιμη, ξηρή, φυτική ύλη»

Η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου σημειώνει ότι  ιδρύθηκε το 1992 με στόχο την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων σε όλους τους τομείς που έχουν σχέση με την εγκατάσταση, τη συντήρηση και τη βελτίωση της ανάπτυξης κάθε μορφής και είδους πρασίνου και τη διατήρηση, βελτίωση και προστασία του περιβάλλοντος.

Περισσότεροι και πιο στοχευμένοι έλεγχοι, με το νέο θεσμικό πλαίσιο 

Σχετικά με τον καθαρισμό, τους ελέγχους και τα πρόστιμα για τους καθαρισμούς οικοπέδων ο υπουργός Κλιματικής Αλλαγής και Πολιτικής Προστασίας Γιάννης Kεφαλογιάννης δήλωσε ότι:

«Η καλύτερη άμυνα απέναντι στις πυρκαγιές είναι η κοινή ευθύνη. Σε επίπεδο πρόληψης, οι καθαρισμοί οικοπέδων αποτελούν έναν κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα πυροπροστασίας πριν ακόμη ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος. Τα τελευταία χρόνια καταβάλλεται μια συστηματική προσπάθεια, σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία και κυρίως με τους δήμους, ώστε αυτή η υποχρέωση να μην λειτουργεί αποσπασματικά αλλά ως μέρος ενός σταθερού συστήματος πρόληψης.

Αυτό ακριβώς επιδιώκει να ενισχύσει και το νέο θεσμικό πλαίσιο: να μετατρέψει τους καθαρισμούς οικοπέδων από μια τυπική ετήσια υποχρέωση σε ένα ουσιαστικό εργαλείο πρόληψης, που συνδέει τη δήλωση, τον έλεγχο και – όπου χρειάζεται – την άμεση παρέμβαση των αρμόδιων αρχών.

Ως προς τους ελέγχους, το νέο πλαίσιο δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να μπορούν να διενεργούνται περισσότεροι και πιο στοχευμένοι έλεγχοι. Με σαφή κατανομή ρόλων μεταξύ Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και δήμων και με την υποστήριξη ψηφιακών εργαλείων, όπως το Εθνικό Μητρώο, διευκολύνεται σημαντικά ο προγραμματισμός και η αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών.

Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να γίνει σαφές ότι στόχος δεν είναι απλώς η επιβολή προστίμων, αλλά η συμμόρφωση. Ως προς τις κυρώσεις, αυτές παραμένουν αυστηρές, αλλά πλέον κλιμακώνονται με πιο ορθολογικό τρόπο, διακρίνοντας την τυπική παράβαση –όπως η μη υποβολή δήλωσης– από την ουσιαστική παράβαση, δηλαδή τη μη διενέργεια καθαρισμού».