Προϊστάμενοι στο Δημόσιο: θα επιλέγεται ο πρώτος ή θα αποφασίζει η διοίκηση;

Στο επίκεντρο του νέου συστήματος επιλογής προϊσταμένων στο Δημόσιο βρίσκεται ένα κρίσιμο ερώτημα που αφορά την ίδια την αξιοκρατία της διαδικασίας: μετά τη γραπτή εξέταση του ΑΣΕΠ, τη μοριοδότηση προσόντων, εμπειρίας και δεξιοτήτων και τη διαμόρφωση της τελικής κατάταξης, θα καταλαμβάνει τη θέση ο πρώτος της λίστας ή θα παραμένει στη διοίκηση περιθώριο να επιλέξει διαφορετικό υποψήφιο;

Το θέμα αναδείχθηκε στη Βουλή ως ένα από τα βασικότερα σημεία αντιπαράθεσης γύρω από το νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο αλλάζει συνολικά τις κρίσεις, τις προαγωγές και τη βαθμολογική εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων.

Το κρίσιμο ερώτημα μετά την κατάταξη των υποψηφίων

Η σημαντικότερη θεσμική συζήτηση που ανοίγει το νομοσχέδιο δεν αφορά μόνο το πώς θα βαθμολογούνται οι υποψήφιοι, αλλά τι θα συμβαίνει αφού ολοκληρωθεί η βαθμολόγηση. Το νέο σύστημα προβλέπει Μητρώο υποψηφίων, γραπτή δοκιμασία μέσω ΑΣΕΠ και συνδυασμό τυπικών προσόντων, εμπειρίας και ουσιαστικών δεξιοτήτων. Η διαδικασία καταλήγει σε μοριοδότηση και κατάταξη. Εκεί όμως τίθεται το κρίσιμο ζήτημα: θα είναι η κατάταξη δεσμευτική για την τελική τοποθέτηση;

Ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ Παύλος Χρηστίδης επισήμανε ότι στο νομοσχέδιο δεν κατοχυρώνεται ρητά πως θα επιλέγεται ο πρώτος της κατάταξης, υποστηρίζοντας ότι έτσι η τελική επιλογή παραμένει στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης.

Πρόκειται για σημείο με ευρύτερη σημασία, επειδή από την απάντηση εξαρτάται αν το νέο σύστημα θα λειτουργεί ως πλήρως αυτοματοποιημένη και δεσμευτική διαδικασία αξιολόγησης ή αν η κατάταξη θα αποτελεί ένα μόνο στάδιο πριν από μια τελική διοικητική απόφαση.

Γιατί το ζήτημα αφορά άμεσα και τον πολίτη

Η επιλογή προϊσταμένων δεν αποτελεί απλώς εσωτερική υπόθεση των δημοσίων υπαλλήλων. Οι προϊστάμενοι οργανικών μονάδων αποφασίζουν για την καθημερινή λειτουργία υπηρεσιών, οργανώνουν το προσωπικό, κατανέμουν υποθέσεις, επιβλέπουν διαδικασίες και επηρεάζουν άμεσα την ταχύτητα και την ποιότητα εξυπηρέτησης του πολίτη.

Ο ίδιος ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος υπογράμμισε ότι ο προϊστάμενος πρέπει να λειτουργεί ως μοχλός για την καλή λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας και ότι, πέρα από πτυχία και χρόνια εμπειρίας, πρέπει να αξιολογούνται στοιχεία όπως ο σεβασμός προς τον πολίτη, η συνεργατικότητα και η ανάληψη πρωτοβουλιών.

Επομένως το ποιος τελικά καταλαμβάνει μια θέση ευθύνης συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα της διοίκησης και όχι μόνο με την υπηρεσιακή εξέλιξη των υπαλλήλων.

Μητρώο υποψηφίων και γραπτή εξέταση από το ΑΣΕΠ

Κεντρικός πυλώνας του νέου συστήματος είναι η δημιουργία Μητρώου υποψηφίων για θέσεις προϊσταμένων. Όποιος επιθυμεί να διεκδικήσει θέση ευθύνης θα πρέπει να εγγράφεται στο Μητρώο και να συμμετέχει σε γραπτή δοκιμασία που θα οργανώνεται από το ΑΣΕΠ. Αμέσως μετά θα γίνεται η μοριοδότηση και των υπόλοιπων προσόντων.

Σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών, το νέο μοντέλο δημιουργεί ένα «μίγμα κριτηρίων αξιολόγησης» και ένα σύστημα με «αρχή, μέση και τέλος», στο οποίο τα στάδια θα είναι ελέγξιμα.

Τρία κριτήρια για την επιλογή των νέων προϊσταμένων

Το νέο σύστημα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε τρεις κατηγορίες κριτηρίων.

Η πρώτη αφορά τα τυπικά προσόντα, δηλαδή πτυχία, μεταπτυχιακές σπουδές, ξένες γλώσσες και άλλες πιστοποιήσεις.

Η δεύτερη αφορά την εργασιακή εμπειρία, με ιδιαίτερη βαρύτητα στην προηγούμενη άσκηση καθηκόντων ευθύνης.

Η τρίτη αφορά τις ουσιαστικές διοικητικές δεξιότητες του υποψηφίου.

Ο Θεόδωρος Λιβάνιος υποστήριξε ότι στόχος είναι να βρεθεί η «βέλτιστη ισορροπία» μεταξύ των τριών κατηγοριών και να μην κρίνεται ένας υποψήφιος μόνο από τα χρόνια υπηρεσίας ή τα ακαδημαϊκά προσόντα του.

Οι κρίσεις φεύγουν από τις διοικήσεις των οργανισμών

Μία ακόμη βασική αλλαγή είναι η κεντρικοποίηση των κρίσεων. Ο υπουργός απέδωσε τη σημερινή κατάσταση στην υπερβολικά χρονοβόρα διαδικασία του υφιστάμενου συστήματος. Όπως εξήγησε, μέχρι να ολοκληρωθούν οι κρίσεις γενικών διευθυντών και να αρχίσουν οι κρίσεις διευθυντών, μπορούσε να έχει ήδη λήξει η θητεία των πρώτων. Παράλληλα είπε ότι υπήρχε μια συνεχής διαδικασία συγκέντρωσης πτυχίων, πιστοποιήσεων, αξιολογήσεων και επαναμοριοδοτήσεων.

Το νέο σύστημα προβλέπει ότι οι κρίσεις θα διεξάγονται κεντρικά και, όπως ανέφερε ο υπουργός, θα «εκφεύγουν από τις εκάστοτε διοικήσεις των Οργανισμών». Η κυβερνητική θέση είναι ότι αυτό περιορίζει την επιρροή της εκάστοτε διοίκησης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Η αντιπολίτευση, όμως, θέτει το ερώτημα αν ο περιορισμός αυτός εξουδετερώνεται στην πράξη εφόσον δεν είναι απολύτως δεσμευτική η τελική κατάταξη.

Λιβάνιος: πτυχία και χρόνια υπηρεσίας δεν αρκούν

Ο υπουργός Εσωτερικών υπερασπίστηκε τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου υποστηρίζοντας ότι τα τυπικά προσόντα είναι αντικειμενικά, αλλά όχι κατ’ ανάγκη από μόνα τους αξιοκρατικά. Ένας καλός προϊστάμενος, σύμφωνα με τα λεγόμενα του υπουργού Εσωτερικών στη Βουλή, πρέπει να διαθέτει διοικητικές ικανότητες, συνεργατικότητα, δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών και σωστή συμπεριφορά απέναντι στον πολίτη.

Το ζητούμενο, όπως είπε, είναι ο «βέλτιστος συνδυασμός γνώσεων, εμπειρίας και ικανοτήτων».

ΠΑΣΟΚ: «παράθυρο» διακριτικής ευχέρειας στην τελική επιλογή

Το ΠΑΣΟΚ επικέντρωσε την κριτική του ακριβώς στο σημείο της τελικής τοποθέτησης του προϊσταμένου. Ο Παύλος Χρηστίδης υποστήριξε ότι το νομοσχέδιο δημιουργεί «παράθυρα αδιαφάνειας και αναξιοκρατίας» και επισήμανε ότι δεν προβλέπεται ρητά η υποχρεωτική επιλογή του πρώτου της κατάταξης.

Παράλληλα διαφώνησε με τη βαρύτητα που δίνεται στα τυπικά προσόντα και με τον ενιαίο υπολογισμό του χρόνου άσκησης καθηκόντων ευθύνης, είτε αυτή προέκυψε μέσα από κανονική διαδικασία κρίσης είτε μέσω αναπλήρωσης.

Ελληνική Λύση: κίνδυνος για ένα κλειστό διοικητικό «club»

Ο Βασίλης Γραμμένος αναγνώρισε ότι το Μητρώο μπορεί να λειτουργήσει θετικά στην οργάνωση των υποψηφίων, υποστήριξε όμως ότι χρειάζονται απολύτως σαφείς όροι για την εγγραφή, την παραμονή και τη διαγραφή από αυτό.

Χωρίς επαρκείς εγγυήσεις, προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μια «κλειστή» ομάδα στελεχών, ένα διοικητικό «club», στο οποίο ορισμένοι θα μπορούν να εισέρχονται ευκολότερα και άλλοι να αποκλείονται.

Πλεύση Ελευθερίας: άλλο η βαθμολογική εξέλιξη, άλλο η διοίκηση

Ένα δεύτερο μεγάλο μέτωπο του νομοσχεδίου αφορά τη σύνδεση της βαθμολογικής εξέλιξης με τις θέσεις ευθύνης. Η Έλλη Ρούσσου από την Πλεύση Ελευθερίας αναγνώρισε ότι σήμερα υπάρχει προβληματικό σύστημα επιλογής προϊσταμένων, με καθυστερήσεις, συνεχείς αναβολές και αναπληρώσεις.

Έθεσε όμως το ερώτημα γιατί ένας υπάλληλος με πολυετή υπηρεσία, σημαντική επιστημονική κατάρτιση, εμπειρία και καλή αξιολόγηση δεν θα μπορεί να συνεχίζει αυτοτελώς τη βαθμολογική εξέλιξή του αν δεν έχει προηγουμένως καταλάβει θέση διευθυντή ή γενικού διευθυντή. Όπως υποστήριξε, «η βαθμολογική εξέλιξη και η άσκηση διοικητικών καθηκόντων είναι δύο διαφορετικές έννοιες».

Κατά την ίδια προσέγγιση, διαφορετικά δημιουργείται λανθασμένο κίνητρο ώστε ένας εξειδικευμένος υπάλληλος να επιδιώκει υποχρεωτικά διοικητική θέση, ακόμη και αν η μεγαλύτερη αξία του για την υπηρεσία βρίσκεται στο επιστημονικό του αντικείμενο.

ΚΚΕ: ενισχύεται η σύνδεση αξιολόγησης και υπηρεσιακής εξέλιξης

Το ΚΚΕ δήλωσε συνολικά αντίθετο με το νομοσχέδιο. Ο Γιάννης Δελής υποστήριξε ότι το νέο πλαίσιο συνδέει ακόμη περισσότερο την υπηρεσιακή και μισθολογική εξέλιξη των εργαζομένων με την αξιολόγηση και εντάσσεται σε μια συνολικότερη κατεύθυνση αναδιάρθρωσης της δημόσιας διοίκησης.

Άσκησε επίσης κριτική στην ενσωμάτωση πολλών διαφορετικών διατάξεων στο ίδιο νομοσχέδιο, από το πειθαρχικό σύστημα και τις υπηρεσιακές μεταβολές μέχρι την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την εκλογική νομοθεσία.

ΣΥΡΙΖΑ: γιατί δεν εφαρμόστηκε το προηγούμενο σύστημα

Ο Θεόφιλος Ξανθόπουλος από τον ΣΥΡΙΖΑ έθεσε και ένα διαφορετικό ζήτημα: γιατί δεν εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα οι ήδη υπάρχουσες διατάξεις περί προαγωγών. Άσκησε κριτική στην κυβερνητική επιχειρηματολογία περί ανάδειξης των ικανότερων στελεχών και υποστήριξε ότι οι διακηρύξεις περί αναβάθμισης της δημόσιας διοίκησης δεν αποτυπώνουν, κατά την άποψή του, την πραγματική στόχευση του νομοσχεδίου.

Η Νίκη επιφυλάχθηκε για την τελική της θέση

Ο ειδικός αγορητής της Νίκης Γιώργος Ρούντας επιφυλάχθηκε να τοποθετηθεί μετά την ακρόαση των φορέων, χωρίς να διατυπώσει στην πρώτη συνεδρίαση τελική θέση επί του νομοσχεδίου.

Νέος ρόλος για το ΕΚΔΔΑ και πρόσβαση ΑμεΑ στα εκλογικά τμήματα

Το νομοσχέδιο  περιλαμβάνει αλλαγές και στο Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, με στόχο, σύμφωνα με τον υπουργό, η εκπαίδευση των στελεχών του Δημοσίου να ανταποκρίνεται περισσότερο στις σύγχρονες ανάγκες. Η εισαγωγή στο ΕΚΔΔΑ θα γίνεται μέσω διαγωνισμού του ΑΣΕΠ.

Προβλέπονται ακόμη ρυθμίσεις για τα έξοδα παράστασης των προέδρων δημοτικών κοινοτήτων και για τη διευκόλυνση της πρόσβασης ατόμων με αναπηρία ή κινητικά προβλήματα στα εκλογικά τμήματα.