ΣτΕ: Η μη διεκδίκηση του δημοσίου δεν δίνει ιδιωτική κυριότητα ακινήτου

Μία κρίσιμη διάκριση για χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων σε δασικές και δασικού χαρακτήρα εκτάσεις κάνει η απόφαση 1153/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας: η βεβαίωση της Δασικής Υπηρεσίας ότι το Δημόσιο δεν διαθέτει στοιχεία ή δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας δεν αποτελεί τίτλο ιδιοκτησίας και δεν λύνει οριστικά το ιδιοκτησιακό.

 Η απόφαση, που εκδόθηκε με Πρόεδρο τον Χρ. Ντουχάνη και Εισηγήτρια τη Ζ. Θεοδωρικάκου, ξεκαθαρίζει παράλληλα ότι όταν υπάρχει πραγματική διαφορά κυριότητας μεταξύ ιδιώτη και Δημοσίου, αυτή κρίνεται από τα πολιτικά δικαστήρια και όχι μέσω μιας διοικητικής βεβαίωσης της δασικής υπηρεσίας.

Η κρίσιμη γραμμή του ΣτΕ

Η ΣτΕ 1153/2026 βάζει τέλος σε μία συχνή παρανόηση: ότι η έκδοση βεβαίωσης περί μη προβολής δικαιωμάτων από το Δημόσιο μπορεί να λειτουργήσει σαν «πιστοποιητικό ιδιοκτησίας» για τον ενδιαφερόμενο ιδιώτη. Το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτό δεν συμβαίνει.

Η Δασική Υπηρεσία μπορεί να διαπιστώνει ότι, σε συγκεκριμένο χρόνο, δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία που να θεμελιώνουν δικαίωμα κυριότητας του Δημοσίου. Η διαπίστωση αυτή, όμως, δεν απονέμει κυριότητα στον ιδιώτη, δεν δημιουργεί εμπράγματο δικαίωμα και δεν δεσμεύει οριστικά το Δημόσιο για το μέλλον.

Η μη διεκδίκηση δεν σημαίνει αυτόματα ιδιωτική κυριότητα

Αυτό είναι το βασικό πρακτικό μήνυμα της απόφασης. Το γεγονός ότι το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα ή δεν διαθέτει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για να θεμελιώσει δική του κυριότητα δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε ταυτόχρονα και η κυριότητα του συγκεκριμένου ιδιώτη.

Ο ενδιαφερόμενος εξακολουθεί να πρέπει να αποδεικνύει το δικό του δικαίωμα με τίτλους, μεταγραφές, κληρονομική διαδοχή, αλυσίδα δικαιοπαρόχων και κάθε άλλο πρόσφορο αποδεικτικό στοιχείο.

Έτσι, η απόφαση διαχωρίζει δύο εντελώς διαφορετικά ερωτήματα:

-Μπορεί το Δημόσιο να διεκδικήσει την έκταση;

και

-Έχει αποδείξει ο συγκεκριμένος ιδιώτης ότι είναι κύριος της έκτασης;

Η αρνητική απάντηση στο πρώτο δεν δίνει αυτομάτως θετική απάντηση στο δεύτερο.

Η βεβαίωση έχει περιορισμένη αποδεικτική αξία

Η ΣτΕ 1153/2026 δέχεται ουσιαστικά ότι μία βεβαίωση της δασικής διοίκησης μπορεί να αποτυπώνει την κατάσταση που γνωρίζει η υπηρεσία κατά τον χρόνο έκδοσής της.

Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως γενική και οριστική δήλωση ότι το Δημόσιο: «δεν προβάλλει και δεν θα προβάλλει στο μέλλον κανένα δικαίωμα στην έκταση».

Μία τέτοια δεσμευτική κρίση δεν προβλέπεται από τον νόμο.

Όταν υπάρχει διαφορά κυριότητας, αποφασίζει το πολιτικό δικαστήριο

Το δεύτερο κρίσιμο σκέλος της απόφασης αφορά τη δικαιοδοσία. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι όταν ο πυρήνας της διαφοράς είναι το ποιος έχει την κυριότητα της έκτασης, τότε πρόκειται για ιδιωτική διαφορά.

Άρα, το ζήτημα δεν επιλύεται οριστικά με πράξη της Δασικής Υπηρεσίας ούτε με ακυρωτική προσφυγή στο ΣτΕ, αλλά από τα αρμόδια πολιτικά δικαστήρια.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ο ιδιοκτήτης που αντιμετωπίζει πραγματική αντιδικία με το Δημόσιο δεν μπορεί να θεωρήσει ότι μία βεβαίωση «μη προβολής δικαιωμάτων» κλείνει το ζήτημα.

Ιδιαίτερη σημασία σε Κρήτη, νησιά και άλλες ειδικές περιοχές

Η απόφαση αποκτά αυξημένη σημασία στις περιοχές όπου δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο το γενικό τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Δημοσίου.

Σε αυτές περιλαμβάνονται, με βάση το ειδικό θεσμικό πλαίσιο, περιοχές όπως η Κρήτη, τα Ιόνια Νησιά, οι Κυκλάδες, η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, τα Κύθηρα, τα Αντικύθηρα και ειδικές περιπτώσεις της Δωδεκανήσου και της Μάνης.

Εκεί αποκτά ιδιαίτερη σημασία η διάκριση:

δασικό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη δημόσιο.

Το Δημόσιο πρέπει, όπου δεν το καλύπτει ειδικό τεκμήριο, να αποδείξει συγκεκριμένο τίτλο ή τρόπο κτήσης.

Τι σημαίνει για τους δασικούς χάρτες

Η απόφαση δεν καταργεί ούτε υποκαθιστά τις διαδικασίες των δασικών χαρτών.

Οι δασικοί χάρτες εξετάζουν τον χαρακτήρα της έκτασης και όχι την κυριότητά της. Το ίδιο ισχύει και για τις αντιρρήσεις ενώπιον των Επιτροπών Εξέτασης Αντιρρήσεων.

Το ΥΠΕΝ έχει διευκρινίσει ότι στους δασικούς χάρτες δεν επιλύονται ιδιοκτησιακές διαφορές.

Άρα, μπορεί μία έκταση:

να είναι ιδιωτική,

αλλά ταυτόχρονα να παραμένει δασική.

Και μπορεί ένας ιδιώτης να έχει ανοιχτή αντίρρηση για τον δασικό χαρακτηρισμό, ενώ παράλληλα να έχει και ιδιοκτησιακή διαφορά με το Δημόσιο.

Τι σημαίνει για όσους έχουν εκκρεμείς αντιρρήσεις

Για τους ιδιοκτήτες που έχουν ήδη καταθέσει αντίρρηση κατά του δασικού χάρτη, η ΣτΕ 1153/2026 δεν αλλάζει την ανάγκη να συνεχιστεί κανονικά η διαδικασία.

Εκεί το αντικείμενο είναι διαφορετικό: πρέπει να αποδειχθεί αν η έκταση έχει ή όχι δασικό χαρακτήρα, με αεροφωτογραφίες, φωτοερμηνεία, διοικητικές πράξεις, άδειες και άλλα πρόσφορα στοιχεία.

Η βεβαίωση ότι το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα δεν υποκαθιστά αυτά τα αποδεικτικά μέσα και δεν οδηγεί αυτομάτως σε αποχαρακτηρισμό της έκτασης.

Τι σημαίνει για τις εκκρεμείς δικαστικές διαφορές

Σε εκκρεμείς διαφορές με το Δημόσιο, η απόφαση έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Ο ιδιοκτήτης δεν αρκεί να επικαλείται ότι η Δασική Υπηρεσία δεν προβάλλει δικαιώματα.

Πρέπει να θεμελιώνει θετικά το δικό του δικαίωμα.

Από την άλλη, στις περιοχές όπου δεν ισχύει γενικό τεκμήριο υπέρ του Δημοσίου, το ίδιο το Δημόσιο δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στον δασικό χαρακτήρα για να θεωρείται ιδιοκτήτης.

Το ζήτημα της κυριότητας κρίνεται τελικά με τους κανόνες του αστικού δικαίου και από τα πολιτικά δικαστήρια.

Τρεις διαφορετικές εκκρεμότητες 

Για έναν ιδιοκτήτη μπορεί να τρέχουν παράλληλα τρεις εντελώς διαφορετικές διαδικασίες:

Δασικός χάρτης: κρίνει αν η έκταση είναι δασική ή όχι.

Κτηματολόγιο: καταγράφει και αντιπαραθέτει δηλωμένα εμπράγματα δικαιώματα.

Δικαστήριο: λύνει οριστικά τη διαφορά όταν ιδιώτης και Δημόσιο αμφισβητούν μεταξύ τους την κυριότητα.

Η βεβαίωση της Δασικής Υπηρεσίας δεν αντικαθιστά καμία από αυτές όταν υπάρχει πραγματική εκκρεμότητα.

Το μήνυμα της ΣτΕ 1153/2026 προς τους ιδιοκτήτες

Η ουσία της απόφασης μπορεί να αποδοθεί καθαρά: Η μη προβολή δικαιωμάτων από το Δημόσιο δεν είναι το ίδιο με αναγνώριση της κυριότητας του ιδιώτη.

Η Δασική Υπηρεσία μπορεί να δηλώνει ότι δεν διαθέτει συγκεκριμένα στοιχεία για να θεμελιώσει δημόσια κυριότητα. Δεν μπορεί, όμως, με αυτή τη βεβαίωση να απονείμει τίτλο στον ιδιώτη ούτε να κλείσει οριστικά για το μέλλον μία διαφορά κυριότητας.

Για τον ενδιαφερόμενο αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ελέγχει χωριστά:

♦ τον δασικό χαρακτήρα,

♦ την κτηματολογική καταχώριση,

♦ τους τίτλους του,

♦ και τυχόν ανοιχτή δικαστική διαφορά.

Η απόφαση 1153/2026, με Πρόεδρο τον Χρ. Ντουχάνη και Εισηγήτρια τη Ζ. Θεοδωρικάκου, δεν λύνει τα ιδιοκτησιακά με μία διοικητική βεβαίωση. Τα διαχωρίζει καθαρά από τη δασική διαδικασία και τα παραπέμπει εκεί όπου τελικά κρίνονται: στους τίτλους, στα αποδεικτικά στοιχεία και, όταν υπάρχει σύγκρουση, στα πολιτικά δικαστήρια.