ΣτΕ: απόφαση υπέρ ιδιωτών για έκταση προς πολεοδομική αξιοποίηση από Δήμο

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την απόφαση 283/2026,απέρριψε προσφυγή Δήμου, με την οποία ζητούσε έκταση εντός των διοικητικών ορίων του,  χαρακτηρισμένη σε ρυμοτομικό σχέδιο ως κοινόχρηστος χώρος, να επιστρέψει από ιδιώτες στο δημόσιο, προκειμένου από το δημόσιο να παραχωρηθεί στον Δήμο, ώστε να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο του πολεοδομικού σχεδιασμού. Με την κρίση αυτή το ΣτΕ ανέδειξε ως προτεραιότητα την προστασία της ιδιωτικής περιουσίας και των υφιστάμενων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας.

Η νέα απόφαση του ΣτΕ κρίνει  ότι Δήμος δεν μπορεί να διεκδικήσει γη που έχει ήδη παραχωρηθεί σε ιδιώτες,  δίνοντας προτεραιότητα στην προστασία της ιδιωτικής περιουσίας έναντι των σχεδιασμών του Δήμου για κοινόχρηστους χώρους.

Η προσφυγή που εξέτασε το Δικαστήριο αφορά σε υπόθεση στην οποία ένας Δήμος επιδίωξε να ανακληθεί παλαιότερη πράξη παραχώρησης έκτασης από το Ελληνικό Δημόσιο σε αγροτικό συνεταιρισμό, ο οποίος με τη σειρά του την μετεβίβασε σε ιδιώτες.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι ο Δήμος δεν έχει έννομο συμφέρον να ζητήσει την ανάκληση της παραχώρησης.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, το αντικείμενο της υπόθεσης δεν είναι ο πολεοδομικός χαρακτηρισμός της έκτασης, αλλά το ποιος είναι ο νόμιμος ιδιοκτήτης της. Η διαφορά αφορά την έννομη σχέση μεταξύ του Δημοσίου και του φορέα στον οποίο παραχωρήθηκε η έκταση, καθώς και των μεταγενέστερων δικαιούχων της.

Το δικαστήριο τόνισε ότι ο Δήμος δεν προβάλλει δικό του δικαίωμα κυριότητας, αλλά μόνο μια προσδοκία ότι η έκταση θα μπορούσε στο μέλλον να περάσει στο Δημόσιο και στη συνέχεια σε αυτόν. Η απλή αυτή προσδοκία δεν αρκεί για να του δώσει δικαίωμα να παρεμβαίνει στη συγκεκριμένη έννομη σχέση.

Αναλυτικά με την  ΣτΕ Ολομ 283/2026 απόφαση κρίθηκε ότι: Στερείται εννόμου συμφέροντος ο αιτών Δήμος να επιδιώξει την ανάκληση πράξης παραχώρησης εκτάσεως από το Δημόσιο σε αγροτικό συνεταιρισμό, κατ’ αρθ. 123 παρ. 1 Αγροτικού Κώδικα, επικαλούμενος τον δια ρυμοτομικού διατάγματος χαρακτηρισμό της ως «κοινοχρήστου χώρου».

Στην απόφαση (Πρόεδρος: Ε. Νίκα,  Πρόεδρος, Εισηγητής: Μ. Αθανασοπούλου, Σύμβουλος Επικρατείας) σημειώνεται ότι:

«Ο αιτών Δήμος, εντός της εδαφικής περιφέρειας του οποίου ευρίσκεται έκταση παραχωρηθείσα κατά τις διατάξεις του Αγροτικού Κώδικα σε αγροτικό συνεταιρισμό και ήδη μεταβιβασθείσα σε ιδιώτες, στερείται εννόμου συμφέροντος να επιδιώξει την ανάκληση της γενομένης παραχώρησης, ούτως ώστε η έκταση, η οποία έχει χαρακτηρισθεί δια ρυμοτομικού διατάγματος ως «κοινόχρηστος χώρος», να περιέλθει στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου και, εν συνεχεία, να παραχωρηθεί στον ίδιο».

«Τούτο δε, διότι αντικείμενο της παρούσης δίκης δεν είναι ο πολεοδομικός χαρακτηρισμός της επίδικης εκτάσεως – ο οποίος δεν έχει υλοποιηθεί μέχρι σήμερα, ώστε να τίθεται ζήτημα επιδείνωσης του περιβάλλοντος στην περιοχή του δήμου, η προστασία του οποίου ανήκει στην αρμοδιότητά του κατ’ άρθρο 75 παρ. I περ. β’ (‘Περιβάλλον’) του ν. 3463/2006 (Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων, Α’ 114), όπως ισχύει – αλλά το κύρος της πράξεως παραχωρήσεως του ακινήτου και, εν τέλει, ο φορέας του δικαιώματος κυριότητας του περιουσιακού αυτού στοιχείου, ήτοι ζήτημα που αφορά τον δικαιούχο της παραχώρησης και τους δικαιοδόχους του, αφενός, και το Ελληνικό Δημόσιο, αφετέρου» λέει η απόφαση.

«Ο αιτών Δήμος, ο οποίος δεν προβάλλει ίδιο δικαίωμα κυριότητας, είναι τρίτος όσον αφορά την έννομη αυτή σχέση, έχει δε απλώς προσδοκία – ενδιαφέρον να περιέλθει η κυριότητα της έκτασης στο Δημόσιο, προκειμένου, κατά τους ισχυρισμούς του, να καταστεί δυνατή η μελλοντική απόκτησή της και η υλοποίηση του πολεοδομικού σχεδιασμού με ευνοϊκότερους για αυτόν όρους το γεγονός, άλλωστε, ότι η προσβαλλόμενη πράξη εκδόθηκε κατόπιν της αναληφθείσας από τον Δήμο πρωτοβουλίας και των υποβληθέντων αιτημάτων του δεν αρκεί να του προσπορίσει έννομο συμφέρον να παρεμβληθεί στην έννομη σχέση του παραχωρησιούχου και του Ελληνικού Δημοσίου»

Η απόφαση εκδόθηκε κατά πλειοψηφία.