ΣτΕ: crash test για δόμηση και επενδύσεις με το νέο πολεοδομικό σχεδιασμό

Με αρνητική εισήγηση, για τη θέση, τη χρήση και τα προβλεπόμενα πολεοδομικά μεγέθη, το Ε΄ Τμήμα παραπέμπει στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος του νέου Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ),  θέτοντας στο επίκεντρο της τελικής κρίσης του Δικαστηρίου τη νομιμότητα ή όχι  επένδυση τουριστικής κατασκήνωσης πολυτελούς διαβίωσης (glamping), έκτασης 328 στρεμμάτων στην περιοχή Κολυμπήθρες (Νάουσας) της Πάρου.

Η κρίση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για το ΕΠΣ Πάρου θα είναι το πρώτο και μεγάλο crash test για τα όρια των αποκλίσεων από τους ισχύοντες πολεοδομικούς κανόνες και της νομιμότητας ή όχι ενδύσεων, ιδίως σε νησιωτικές και τουριστικές περιοχές, που προβλέπονται μέσω του νέου Πολεοδομικού Σχεδιασμού. Η απόφαση αυτή θα είναι καταλυτική για το σύνολο των νέων ΕΠΣ και ΤΠΣ, που έχει δρομολογήσει το ΥΠΕΝ με μελέτες για το 80% της ελληνικής επικράτειας, οι οποίες ολοκληρώνονται εντός του έτους και θα περάσουν από νομοτεχνικό έλεγχο του ΣτΕ για να τεθούν σε ισχύ με τη μορφή Προεδρικών Διαταγμάτων.

Έντονος προβληματισμός των δικαστών, ως προς την ένταση των προτεινόμενων παρεκκλίσεων

 Το Ε΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Χρήστο Ντουχάνη και εισηγητή τον πάρεδρο Κωνσταντίνο Χριστόπουλο, με την υπ΄ αριθμ. 20/2026 γνωμοδότησή του, ανέβαλε την έκδοση οριστικής γνωμοδότησης επί του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ), έκτασης 328 στρεμμάτων στην περιοχή Κολυμπήθρες (Νάουσας) της Πάρου, που προβλέπει την κατασκευή τουριστικής κατασκήνωσης πολυτελούς διαβίωσης (glamping), και παρέπεμψε το όλο θέμα προς οριστική κρίση στην Ολομέλεια του ΣτΕ σε σχηματισμό διαταγμάτων.

Στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας ουσιαστικά παραπέμπεται το κρίσιμο ζήτημα των ορίων νομιμότητας των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ), μετά από σχετική κρίση του αρμόδιου γνωμοδοτικού σχηματισμού. Ο σχεδιασμός για τη δημιουργία οργανωμένου φορέα τουριστικής ανάπτυξης στις Κολυμπήθρες της Πάρου, προκάλεσε τον έντονο προβληματισμό των δικαστών, ως προς την ένταση των προτεινόμενων παρεκκλίσεων.

Οι προτεινόμενες χρήσεις γης και οι όροι δόμησης

Σύμφωνα με σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος που κατατέθηκε το περασμένο έτος για νομοπαρασκευαστική επεξεργασία στο ΣτΕ, η έκταση των 328 στρεμμάτων χωρίζεται σε ενότητες και ορίζεται ως γενική χρήση ο «τουρισμός -αναψυχή», ενώ καθορίζονται οι χρήσεις γης και οι όροι δόμησης.

♦ Στην πρώτη ενότητα επιτρέπεται η κατασκευή τουριστικών καταλυμάτων, εγκαταστάσεων ειδικής τουριστικής υποδομής, τουριστικές επιχειρήσεις, μικρές αθλητικές εγκαταστάσεις, πολιτιστικές εγκαταστάσεις, εστιατόρια, ταβέρνες, καφετέριες, κ.λπ.

♦ Σε δεύτερη ενότητα επιτρέπεται η κατασκευή ακινήτων ενός ορόφου, αλλά «με δυνατότητα δύο ορόφων, σε ποσοστό που δεν ξεπερνά το 20% της δομημένης επιφάνειας» και με μεγίστη πυκνότητα μέχρι 8 κλίνες ανά στρέμμα, πισίνες, υπόγεια μέχρι 2,30μ. βάθος και καθορίζεται η ελάχιστη απόσταση κάθε κτίσματος από τον αιγιαλό, τα 100 μέτρα.

♦ Σε τρίτη ενότητα επιτρέπεται η κατασκευή οργανωμένης τουριστικής κατασκήνωσης πολυτελούς διαβίωσης (glamping), ενώ σε άλλη ζώνη επιτρέπεται η κατασκευή μονώροφων κατοικιών, με μέγιστο ύψος τα 3,5μ. και με δόμηση επιφάνειας των κτιρίων για εγκαταστάσεις διαμονής τα 150 τμ, κλπ.

Αυστηρά κριτήρια για τη νομιμότητα του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου

Το Ε΄ Τμήμα του έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι το εν λόγω σχέδιο διατάγματος, «με αυτά τα ειδικά χαρακτηριστικά (θέση, χρήση, πολεοδομικά μεγέθη κλπ), δεν εισάγει απλώς παρέκκλιση από τις σχετικές προβλέψεις του ισχύοντος Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου, όπως είναι δυνατόν να συμβαίνει κατά το νόμο 4447/2016, αλλά ανατρέπει τη συνοχή του ισχύοντος εκεί ΓΠΣ, η διατήρηση της οποίας αποτελεί το όριο της επιτρεπτής εισαγωγής παρεκκλίσεων από πλευράς κάθε προτεινομένου Ειδικού Σχεδίου».

Σύμφωνα με το σκεπτικό του Δικαστηρίου, το προτεινόμενο σχέδιο στο ΕΠΣ  για το κυκλαδίτικο νησί δεν περιορίζεται σε απλές, επιτρεπτές διαφοροποιήσεις από το ισχύον Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ), αλλά φαίνεται να ανατρέπει τη συνοχή του. Οι δικαστές υπογραμμίζουν ότι, αν και ο νόμος 4447/2016 επιτρέπει ορισμένες αποκλίσεις, αυτές δεν μπορούν να λειτουργούν ως όχημα για την πλήρη ανατροπή του ευρύτερου χωρικού σχεδιασμού μιας περιοχής.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας προχωρά ανάλυση της φύσης των πολεοδομικών εργαλείων, επισημαίνοντας πως τα Γενικά Σχέδια αφορούν τη συνολική οργάνωση του εθνικού χώρου, ενώ τα Ειδικά προορίζονται για σημειακές παρεμβάσεις υπερτοπικής σημασίας ή περιοχές με ιδιαίτερες ανάγκες.

Στο πλαίσιο αυτό, το Πρακτικό Επεξεργασίας θέτει για πρώτη φορά μια σειρά από σαφή κριτήρια που οριοθετούν το «επιτρεπτό» της διαφοροποίησης: το είδος της χρήσης, η έκταση της παρέμβασης σε σχέση με την ένταση της δόμησης, η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του τοπίου και η συνολική επίπτωση στην ευρύτερη περιοχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επισήμανση ότι η νομιμότητα ενός Ειδικού Σχεδίου δεν κρίνεται μόνο με στενά ποσοτικά μεγέθη, αλλά με βάση το αν αλλοιώνει το πρότυπο ανάπτυξης που έχει ήδη αποφασιστεί για τον τόπο.

Η μειοψηφία του σχηματισμού ανέδειξε ως καθοριστικούς παράγοντες τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής και τη συμβατότητα των τουριστικών χρήσεων με τον χαρακτήρα του νησιού.

Λόγω της σοβαρότητας του θέματος, το οποίο αγγίζει τον πυρήνα της πολεοδομικής στρατηγικής της χώρας και την προστασία του περιβάλλοντος, η υπόθεση παραπέμπεται πλέον στον σχηματισμό διαταγμάτων της Ολομέλειας του ΣτΕ για την οριστική κρίση επί της νομιμότητας του σχεδίου.