Το μνημείο Παπούρας και τα ιερά κορυφής του Μινωικού Πολιτισμού

Στην καρδιά της Κρήτης, κοντά στην αρχαία Κνωσό, υψώνεται ο λόφος Παπούρα, ένας τόπος που κρύβει ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα κυκλικά μινωικά οικοδομήματα που έχουν ανακαλυφθεί. Πρόκειται για μια μοναδική κατασκευή, κυκλική, προσεκτικά προσανατολισμένη, πιθανόν χώρος τελετουργιών, κοινωνικών συναθροίσεων, και αστρονομικών παρατηρήσεων.

Μ Ν Η Μ Ε Ι Ο  ΠΑΠΟΥΡΑΣ – Η Μινωική  Πύλη του Ουρανού

Η μοναδικότητα του μνημείου της Παπούρας, η έρευνα γύρω από το οποίο δεν έχει ολοκληρωθεί, αναγνωρίζεται κατ επανάληψη σε διεθνές επίπεδο στην Μεσογειακή ‘Εκθεση Αρχαιολογικού Τουρισμού BMTA 2025 με το βραβείο Αρχαιολογικής Ανακάλυψης Παλμύρα και αναδείχθηκε ανάμεσα στις 10 κορυφαίες ανακαλύψεις του 2025 από το περιοδικό Archaelogy του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου της Αμερικής.

Παπούρα: Η Μινωική Πύλη του Ουρανού. Άρθρο των Ξ. Μουσά, Μ. Τσικριτσή

Η Επιτροπή Πρωτοβουλίας (μινωικός Πολιτισμός UNESCO) προτείνει το συγκεκριμένο μνημείο για μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO

Ι  Ε  Ρ  Α   Κ  Ο  Ρ  Υ  Φ  Η  Σ

Ονομάζονται οι χώροι σε κορυφές λόφων και βουνών που σχετίστηκαν με την θρησκεία κατά την αρχαιότητα. Πρόκειται για υπαίθριους χώρους οι οποίοι δεν κατοικούνται, όμως βρίσκουμε σ’ αυτούς λίγα κτίσματα. Τα κτίσματα αυτά είναι κάτι περισσότερο σαν περίβολος και όχι οικοδομήματα.

Τα ιερά κορυφής ήταν αφιερωμένα σε θεότητες που είχαν σχέση με την φύση, (όπως η Μητέρα Γη και η Πότνια Θηρών , η προστάτιδα των ζώων). Οι τελετουργίες σε αυτά είχαν εποχικό χαρακτήρα, ωστόσο οι πιστοί είχαν το ελεύθερο να τα επισκεφθούν όποτε ήθελαν, ώστε να εναποθέσουν εκεί τα αφιερώματα τους, τα οποία άφηναν πάνω σε βουνό,σε σχισμές βράχων και σε άλλα σημεία. Ο εντοπισμός στάχτης και οστών ζώων δηλώνει ότι λάμβαναν χώρα εκεί διάφορες αναίμακτες και αιματηρές τελετές.

Ως τεκμήρια για την τέλεση λατρείας στα ιερά κορυφής θεωρούνται διάφορες εξέδρες,βωμοί,φράγματα κυρίως όμως τα αντικείμενα. Τα αντικείμενα που βρίσκουμε στα ιερά είναι χάλκινα η πήλινα ειδώλια, αναθήματα στη θεότητα. Ακόμη έχουν εντοπισθεί ανθρώπινα μέλη,ακέραια που επίσης θεωρούνται τάματα προς την θεότητα.

Επίσης στα ιερά κορυφής, έχουν βρεθεί πήλινα κωνικά κύπελλα,τράπεζες προσφορών και κέρνοι ( αρχαίο ελληνικό αγγείο μυστηρίων ) ,αντικείμενα που συνεπάγονται ότι μέρος της λατρείας ήταν οι τελετουργικές γιορτές και οι σπονδές προς την θεότητα.

Χρονολογικά τα ιερά κορυφής ιδρύονται γύρω στο 2000π.Χ.  και είναι σε χρήση μέχρι το 1700πΧ στη Παλαιοανακτορική Περίοδο,λιγότερο κατά την Νεοανακτορική Περίοδο.Κάποια αλλά,ελάχιστα,χρησιμοποιούνται ακόμη και μέχρι το τέλος της Μινωικής Περιόδου.

♦ Γ  Ι  Ο  Υ  Χ  Τ  Α  Σ

Βρίσκεται δυτικά των Αρχάνων και νότια του Ηρακλείου. ‘Εχει υψόμετρο 811 μέτρα και ο μύθος αναφέρει  ότι εκεί βρίσκεται ο τάφος του Δία.Το ιερό κορυφής ήταν άμεσα εξηρτημένο από την Κνωσό.Εντοπίστηκαν εδώ το ιερό , ο βωμός και τα δωμάτια που εξυπηρετούσαν τους ιερείς και τους επισκέπτες.Βρέθηκαν πολλά πήλινα αφιερώματα.

♦ Κ Ο  Φ  Ι  Ν  Α  Σ-  Κ  Ο  Υ  Μ  Α  Σ  Α

Βρίσκεται στα Αστερούσια ‘Ορη σε υψόμετρο 1231 μέτρα. ‘Εχει τετράπλευρο περίβολο και εξέδρα. ‘Ηκμασε το 1700-1600πΧ,αλλά η λατρεία του συνεχίστηκε ως την Ρωμαική εποχή .Στο χώρο βρέθηκαν πήλινα ζώδια,ειδώλια,μεταλλικά ελάσματα,σφραγίδες και άλλα λατρευτικά αναθήματα

Η Επιτροπή Πρωτοβουλίας(Μινωικός Πολιτισμός UNESCO) προτείνει το ιερό Κοφινά-Κουμάσα για  αναγνώριση ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

♦ Π  Υ  Ρ  Γ  Ο  Σ

♦ Κ  Ε  Ρ  Ι  Α

♦ ΓΩ  Ν  Ι  Ε  Σ

Στην κορυφή του υψώματος Φιλιόρημος ανακαλύφθηκε ιερό κορυφής ,που χρονολογείται από την Μεσομινωική Εποχή  και αποτελείται από δύο συνεχόμενα δωμάτια.Βρέθηκαν ειδώλια και ζώδια πήλινα καθώς και χάλκινο ειδώλιο.

♦ Μ  Α  Ζ  Α

♦ Κ  Α  Ρ  Φ  Ι

Στα Λασηθιώτικα ‘Ορη 1100 μέτρα υψόμετρο με θέα στη Βόρεια είσοδο του Οροπεδίου.Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε στην ΜεσομινωικήΠερίοδο.

♦ Ρ Ο  Υ  Σ  Ο  Σ  Δ  Ε  Τ  Η  Σ

♦ Δ Ε  Μ  Α  Τ  Ι

♦ Θ  Υ  Λ  Α  Κ  Α  Σ

♦ Τ  Α  Π  Π  Ε  Σ

Αυτά  βρίσκονται στην Κεντρική Κρήτη(ΠΕ Ηρακλείου και Δυτικό και Βόρειο Λασήθι)

Στην ΠΕ Ρεθύμνης βρίσκονται ακόμη,

♦ Β  Ρ  Υ  Σ  Ι  Ν  Α  Σ

Νότια  του Ρεθύμνου σε υψόμετρο 858 μέτρων. ‘Εχειχρονολογηθεί στηνΠροανακτορική Περίοδο.Εντοπίστηκαν πήλινα ειδώλια και κεραμική. Τα παλαιότερα ευρήματα χρονολογούνται από την 4η χιλιετία πΧ,στο τέλος της νεολιθικής περιόδου.

♦ Α  Τ  Σ  Ι  Π  Α  Δ  Ε  Σ  Κ  Ο  Ρ  Α  Κ  Ι  Α  Σ

♦ Σ  Π  Η  Λ  Ι   Β  Ο  Ρ  Ι  Ζ  Ι

Επίσης στην περιοχή της Σητείας βρίσκονται:

♦ Π  Ε  Τ  Σ  Ο  Φ  Α  

Κοντά στο Παλαιόκαστρο. Το ιερό  χρησιμοποιήθηκε κατά την  ΜΜΙ μέχρι και την ΥΜΙ.Βρέθηκαν σύνθετα λατρευτικά κέρατα και αναθεματικές μορφές. Επίσης αγαλματίδια από τερακότα σε μορφή αρσενικών και θηλυκών, βοοειδών, προβάτων, σκύλων, πουλιών και σκαθαριών ρινόκερων.

♦  Τ  Ρ  Α  Ο  Σ  Τ  Α  Λ  Ο  Σ

Κοντά στη Ζάκρο. Η χρήση του ιερού ανάγεται στην ΜΜΙ προς ΜΜΙΙ, πιθανότατα και στην ΥΜΙ. Βρέθηκαν αναθήματα (ομοίωμα πλοίου,πήλινα ειδώλια, ψάρι-ρυτο και κορδέλες απο φύλλο χρυσού) και χάλκινα ειδώλια.

♦ Κ  Α  Λ  Α  Μ  Α  Κ  Ι

♦ Μ  Ο  Δ  Ι

♦ Ζ  Ο  Υ   Π  Ρ  Ι  Ν  Ι  Α  Σ

♦  Β  Ι  Γ  Λ  Α

♦ Π  Ι  Σ  Κ  Ο  Κ  Ε  Φ  Α  Λ  Ο

Ο λόφος Κατρίνια του Πισκοκέφαλου φιλοξένησε ένα από τα σπουδαιότερα ιερά κορυφής με ευρήματα πηλοπλαστικής όπως (ανδρικά και γυνακεία ειδώλια με περίτεχνη κόμμωση, που έδωσε στους ερευνητές πολύτιμα στοιχεία για την εξωτερική εμφάνιση των μινωιτών). Επίσης βρέθηκαν πολλά ζώδια, αγγεία, χάντρες και ασυνήθιστα πολλοί πήλινοι σκαραβαίοι .Εξέχουσα θέση έχουν και οι μικρογραφίες ιερών κτηρίων με το μινωικό διπλό κέρατο στο γείσο τους.

♦ Α  Μ  Π  Ε  Λ  Ο  Σ (Ξηροκάμπου)

♦ Κ   Ο  Ρ  Υ  Φ  Η   Τ  Ο  Υ  Μ  Α  Ρ  Ε

♦ Ε  Τ  Ι  Α  Ν  Η   Κ  Ε  Φ  Α  Λ  Α

♦ Π  Λ  Α  Γ  Ι  Α

Τα ιερά κορυφής σχετίζονται με την εμφάνιση των ανακτόρων και με την λειτουργία των Πρωτομινωικών θολωτών τάφων, ως συνέχεια αυτών. Υπάρχουν δυο ερμηνείες για την δημιουργία των:

1. Για να καλύψουν τις ανάγκες και να ανακουφίσουν τους φόβους και τις αγωνίες των γεωργών και των κτηνοτρόφων της εποχής.

2. Εισήχθησαν από την Ανατολή και αποτελούν στοιχεία του ανακτορικού συστήματος διακυβέρνησης της νήσου.

*Δημήτρης Παυλόπουλος, Μηχανολόγος Ηλεκτρολόγος, πρώην Πρόεδρος ΔΚΜ, πρώην Μέλος ΔΣ ΕΛΟΤ

**Νίκος Ηλιάδης, Πολ/κόςΜηχ/κός Ε.Μ.Π. ,M.Sc. ( StructuralEngineering , ConcordiaUniversityMontrealCanada ) , Ph.D.( UniversityofMarylandUSA, -TechnologyandVocationalEducation ), τ. Ειδ.Γραμματέας του ΥΠΕΠΘ , τ. εκπρόσωπος των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες ( Μ.Ε.Α. ) τ. Διοικητής ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ , τ. μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Παιδαγωγικών Ινστιτούτων της Ευρώπης (http://www.cidree.org/), τ. εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στο Δ.Σ. του CEDEFOP (https://www.cedefop.europa.eu/ )του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση , Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.