Επιτακτική ανάγκη ειδικός νόμος για την προστασία των ιπποειδών

Του Αλέξανδρου Κασσανδρινού

Με την τελευταία έκδοση της τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης του Τριμελους Εφετείου Πλημ/των Θεσσαλονίκης, το οποίο καταδίκασε τον ιδιοκτήτη αλόγου σε ποινή φυλάκισης 15 μηνών με αναστολή, χρηματικό πρόστιμο 2.500 ευρώ και 1.500 ευρώ δικαστικά έξοδα, για κακοποίηση ζώου που επέφερε και τον θάνατο του, μια απόφαση που για τα νομικά – εως τώρα χρονικά- θεωρείται αυστηρή, ανοίγει πάλι η συζήτηση για την αναγκαιότητα ενός ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου μόνο για τα ιπποειδή.

Ο νόμος για τα ιπποειδή στην Ελλάδα (άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια) κρίνεται από φιλοζωικές οργανώσεις, νομικούς και ειδικούς ως ελλιπής, αναχρονιστικός και «ανύπαρκτος» σε πολλά επίπεδα. Αν και ο Νόμος 4830/2021 θεσπίστηκε για την προστασία των ζώων, επικεντρώνεται κυρίως στα ζώα συντροφιάς (σκύλους, γάτες), αφήνοντας τα ιπποειδή σε ένα ιδιότυπο νομικό κενό.

Παρά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις για την δημιουργία ενός σύγχρονου νομικού πλαισίου, η τροποποίηση και θεσμοθέτηση του καθυστερούν σημαντικά.

Η γραφειοκρατία και σύγκρουση αρμοδιοτήτων αποτελεί βασικό λόγο καθυστέρηση. Τα  ιπποειδή βρίσκονται σε μια «γκρίζα ζώνη» ανάμεσα στο Υπουρ. Αγροτικής ανάπτυξης και τροφίμων (που τα βλέπει ως παραγωγικά ζώα εργασίας ή εκτροφής) και στο Υπουργ. Εσωτερικών (που διαχειρίζεται το πλαίσιο για τα ζώα συντροφιάς και τους Δήμους). Η έλλειψη συντονισμού καθυστερεί τη σύνταξη ενός ενιαίου κειμένου.

Ωστόσο, οι βασικότεροι λόγοι για τους οποίους επιβάλλεται να αλλάξει και να αυστηροποιηθεί το νομοθετικό πλαίσιο είναι οι εξής:

1. Ασάφεια στο Νομικό Καθεστώς (Δεν θεωρούνται Ζώα Συντροφιάς)

Τα ιπποειδή δεν υπάγονται στον ορισμό των ζώων συντροφιάς. Αν και προστατεύονται από τις γενικές διατάξεις περί κακοποίησης και ευζωίας όλων των ζώων, στερούνται της εξειδικευμένης, αυστηρής προστασίας που απολαμβάνουν οι σκύλοι και οι γάτες, με αποτέλεσμα πολλές καταγγελίες να μένουν μετέωρες. Τα ιπποειδή πρέπει να αναγνωριστούν νομικά με βάση την ιδιότητα τους (εργασίας, αναψυχής, συντροφιάς) και όχι απλά ως «αγροτικά ζώα», ώστε να τυγχάνουν ανάλογης προστασίας.

2. Ανεπαρκής Έλεγχος της Εργασιακής Κακοποίησης

Τα ζώα εργασίας (π.χ. τουριστικές άμαξες, μεταφορές σε νησιά) υπόκεινται σε εγκυκλίους που συχνά δεν εφαρμόζονται. Παρά τις προσπάθειες ρύθμισης, παρατηρούνται συστηματικά φαινόμενα:

♦ Υπερεργασίας κάτω από ακραίες θερμοκρασίες το καλοκαίρι.

♦ Υπερφόρτωσης με βάρη που ξεπερνούν τις αντοχές τους.

♦ Έλλειψης βασικών υποδομών (σκίαση, άφθονο καθαρό νερό, σωστή σίτιση).

Επίσης είναι επιτακτική λοιπόν η ρητή και καθολική απαγόρευση του «παστουρώματος» (δέσιμο των ποδιών των ζώων) με αυστηροποίηση των ποινών.

3. Το Πρόβλημα των «Ανεπιτήρητων» και «Ημιελεύθερων» Ιπποειδών

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, τα ιπποειδή θεωρούνται δεσποζόμενα (ιδιόκτητα) ζώα. Ωστόσο, στην Ελλάδα υπάρχει τεράστιο πρόβλημα με εγκαταλελειμμένα ή ανεπιτήρητα ζώα (π.χ. στον Υμηττό ή την επαρχία). Ο νόμος δεν ξεκαθαρίζει αποτελεσματικά:  Ποιος αναλαμβάνει τη φροντίδα και τη στέγασή τους όταν εγκαταλείπονται και Πώς αποδίδονται οι ευθύνες σε περιπτώσεις τροχαίων ατυχημάτων ή κινδύνων για τη δημόσια υγεία.

4. Κενά στην Ιχνηλασιμότητα (Microchip και Διαβατήρια)

Αν και από το 2022 είναι υποχρεωτική η σήμανση με microchip, η έκδοση διαβατηρίου και η καταγραφή τους στην κρατική πλατφόρμα, το ποσοστό συμμόρφωσης παραμένει χαμηλό. Χωρίς καθολική και αυστηρά ελεγχόμενη καταγραφή, είναι αδύνατο να εντοπιστεί ο ιδιοκτήτης που κακοποίησε ή εγκατέλειψε ένα άλογο. Κυρίως η δημιουργία μητρώου για το τί απογίνονται τα άλογα όταν γερνούν ή αποσύρονται (π.χ. από τον ιππόδρομο ή τις άμαξες), ώστε να αποτραπεί η παράνομη σφαγή τους ή εγκατάλειψη – ως αναφέρθηκε- στο βουνό.

5. Παράνομη Διακίνηση και Σφαγή

Φορείς όπως ο πανελλήνιος σύλλογος προστασίας ιπποειδών «Ιππόθεσις» τονίζουν την ανάγκη για ρητή απαγόρευση της εξαγωγής και σφαγής ιπποειδών για την παραγωγή κρέατος, δέρματος ή φαρμακευτικών ουσιών, καθώς και την αυστηροποίηση των ελέγχων στις παράνομες μετακινήσεις.

6. Αδυναμία Αποτελεσματικής Κατάσχεσης

Όταν διαπιστώνεται κακοποίηση, οι αρχές δυσκολεύονται να προχωρήσουν σε αφαίρεση (κατάσχεση) του ζώου, καθώς δεν υπάρχουν κρατικές ή δημοτικές δομές (καταφύγια) κατάλληλες για τη φιλοξενία και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη τόσο μεγάλων ζώων. Το βάρος πέφτει αποκλειστικά σε εθελοντές και ΜΚΟ, οι οποίες έχουν περιορισμένους πόρους.  Tι χρειάζεται σε αυτήν την περίπτωση; χρειάζεται να δημιουργηθούν κρατικές χρηματοδοτούμενες δομές ή να υπάρξει μια σταθερή οικονομική στήριξη των υπάρχοντων καταφυγίων, ώστε να υπάρχει χώρος και διαθέσιμοι πόροι για την φιλοξενία κατασχεμένων ή ανεπιτήρητων ζώων.

Παρά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις για την δημιουργία ενός σύγχρονου νομικού πλαισίου, η τροποποίηση και θεσμοθέτηση του καθυστερούν σημαντικά.

Η αδυναμία για έναν αυτόνομο σύγχρονο και εξειδικευμένο νόμο για τα ιπποειδή είναι επιτακτική, ώστε να διασφαλιστεί η πραγματική τους ευζωία και να σταματήσει η εικόνα εξαθλίωσης που συχνά έρχεται στο φως της δημοσιότητας.