Μετά τη λήξη του Α’ παγκοσμίου πολέμου και τη διάλυση της Αυστο-Ουγγαρίας, ο νεαρός Αυστριακός κόμης Ριχαρντ φον Κουντενχόβε-Καλλέργι, εκδίδει το βιβλίο του Pan-Europa στη Βιέννη το 1923. Μέσα σε αυτό είχε καρτελάκι αίτησης εγγραφής μέλους στην πανευρωπαϊκή του κίνηση. Δέχθηκαν προσωπικότητες όπως ο Αλβέρτος Αϊστάϊν, ο Κόνραντ Αντενάουερ , ο Ντε Γκώλ, και από την Ελλάδα ο υπουργός Εξωτερικών της Κυβέρνησης Ελ. Βενιζέλου Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, ο πρέσβυς Λέων Μελάς κ.ά.
Ιδρυση της ΕΟΚ
Ο Καλλέργι είναι ένας από τους πατέρες της Ευρώπης.
Το πρώτο συνέδριο θα γίνει τον Οκτώβριο του 1926 στη Βιέννη. Περισσότεροι από 2.000 Ευρωπαίοι πολιτικοί , λόγιοι, επιχειρηματίες , έλαβαν μέρος. Ο κόμης ξεκαθαρίζει ότι θα εργασθούν όλοι για την πολιτική και οικονομική ενότητα όλων των χωρών από την Πορτογαλία ως την Πολωνία για τη δημιουργία των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης
Το 1929 ο Αριστείδης Μπριάν, πρωθυπουργός τότε της Γαλλίας, μιλώντας στη Γενική Συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών προτείνει τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Το 1930 καταθέτει στην Κοινωνία των Εθνών συγκεκριμένη πρόταση για έγκριση που συναντά την παγερή υποδοχή των περισσοτέρων κυβερνήσεων.
Την ίδια περίοδο αναπτύσσεται ο ολοκληρωτισμός. Για τον φασισμό/ ναζισμό η ιστορία είναι η πάλη των φυλών, για τον κομμουνισμό η πάλη των τάξεων.
Με το τέλος του Β παγκοσμίου πολέμου και την ήττα του φασισμού/ναζισμού , ο ολοκληρωτισμός από το κέντρο της Ευρώπης μεταφέρεται στις ανατολικές της περιοχές και ο σοβιετικός ολοκληρωτισμός έθεσε υπό κατοχή 13 ακόμη χώρες , τις 3 χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία, την Ανατ.Γερμανία, την Τσεχοσλαβακία, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Αλβανία και το μίγμα των εθνών που ονομάσθηκε Γιουγκοσλαβία.
Κατά τη διάρκεια του Β παγκοσμίου πολέμου αναζωπυρώνεται ο ευρωπαϊσμός . Η αρχή γίνεται από τον Πάπα Πίο ΙΒ’το 1939. Με εγκύκλιό του καλεί τα έθνη «να σχηματίσουν υπερεθνικές κοινότητες , διότι η απόλυτη αυτονομία του κράτους έχει οδηγηθεί σε πλήρη σύγκρουση με τη φυσική τάξη».
Τον Ιούλιο του 1940 οι εξόριστοι από τον Μουσολίνι Ιταλοί ηγέτες Αλτιέρο Σπινέλι και Ερνέστο Ρόσι γράφουν το περίφημο Μανιφέστο Βεντοτένε , όπου αναφέρεται ότι κάθε επιτυχής λύση των ευρωπαϊκών προβλημάτων θα ακυρώνεται στην πράξη , αν δεν αρχίσουμε την συγκρότηση μιας ομοσπονδίας στην οποία θα πρέπει να μετέχουν όλα τα κράτη περιλαμβανομένης της Γερμανίας .
Τον Σεπτέμβριο του 1942 ο Ινιάτσιο Σιλόνε, γενικός γραμματέας του Ιταλικού Σοσιαλιστικού κόμματος (που ήταν στην παρανομία) διακηρύσσει ότι: «η ενότητα της ευρωπαϊκής κοινωνίας που υπάρχει ήδη πρέπει να οδηγήσει σε πολιτική ένωση . Η παλιά -διάκριση σε έθνη-κράτη πρέπει να καταργηθεί».
Οι Σιλόνε και Ρόσσι θα ιδρύσουν το 1943 την Ευρωπαϊκή Φεντεραλιστική Κίνηση, και το 1944 θα οργανώσουν στην Γενεύη μυστική ευρωπαϊκή συνάντηση ανταρτών. Μετέχουν Γάλλοι, Ολλανδοί, Ιταλοί, Νορβηγοί , Πολωνοί, Τσέχοι, και Γιουγκοσλαύοι, -όχι Έλληνες. Οι μη κομμουνιστές αντάρτες συμφωνούν στη δημιουργία ομοσπονδίας όλων των ευρωπαϊκών χωρών.
Στην Ιταλία το 1943 ο Αλσίντε ντε Γκάσπερι ιδρύει (παράνομα) το Χριστιανοδημοκρατικό κόμμα, στους σκοπούς του οποίου δηλώνεται σαφώς ότι θα αγωνιστεί για τη σύσταση Ευρωπαϊκής ομοσπονδίας.
Το 1943 ο Βρετανός υπουργός εξωτερικών Άντονυ Ήντεν γράφει επιστολή στους ομολόγους του των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ ζητώντας τους να υποστηρίξουν μεταπολεμικά μια ευρωπαϊκή ομοσπονδία. Η πρόταση απορρίπτεται από τον Βιατσεσλαβ Μολότωφ και ο Αμερικανός αποδέχεται την ρωσική άρνηση για να μην χαλάσει τις σχέσεις με τη Μόσχα.
Το 1944 ο συγγραφέας Αλμπέρ Καμύ με τον Φρανσιζ Ζεράρ ιδρύουν τη Γαλλική Επιτροπή για την ευρωπαϊκή ομοσπονδία. Την επόμενη χρονιά οργανώνουν στο Παρίσι το πρώτο συνέδριο φεντεραλιστών. Στο συνέδριο συμμετείχε πλήθος διανοούμενων και προσωπικότητες όπως ο φιλόσοφος Εμμανουήλ Μουνιέ, ο Τζώρτζ Όργουελ, ο Α. Σπινέλι . Το συνέδριο καταδικάζει το Έθνος-κράτος και επίσης ,την τιμωρία του γερμανικού λαού και την απόσπαση εδαφών της Γερμανίας.
Το 1945 ιδρύεται στην Ολλανδία η πρώτη Ευρωπαϊκή κίνηση. Την ίδια χρονιά , λίγο πριν τη λήξη του πολέμου , ο Ουίνστων Τσώρτσιλ υποστηρίζει ότι πρέπει να δημιουργηθούν Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, που θα ενώσει τους λαούς από την εποχή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.
Την ίδια χρονιά ο Κόνραντ Αντενάουερ ιδρύει το Χριστιανοδημοκρατικό κόμμα το οποίο έχει στις αρχές του την προώθηση της ένωσης της Ευρώπης. Σε πολλές ομιλίες του ο Αντενάουερ χρησιμοποιεί τον όρο Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης .
Το 1946 ο Κουντενχόβε-Καλλέργι επιστρέφει από τις ΗΠΑ, όπου είχε αυτοεξοριστεί και διοργανώνει την Ευρωπαϊκή Κοινοβουλευτική Ένωση. Ο Ουίνστων Τσώρτσιλ εκφωνεί ομιλία στη Ζυρίχη όπου αναφωνεί: «Πρέπει να χτίσουμε ένα είδος Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης». Και την επόμενη χρονιά ιδρύει την επιτροπή για την ένωση της Ευρώπης.
Το 1947 ο υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ Τζων Φόστερ Ντάλλες εκφωνεί ομιλία τη Νέα Υόρκη στην οποία δηλώνει ξεκάθαρα: « Η Ευρώπη πρέπει να γίνει ομοσπονδία , αλλιώς θα χαθεί».
Η στάση αυτή των ΗΠΑ οφείλεται στις προσπάθειες του Ζαν Μοννέ ο οποίος πάλευε στην Ουάσιγκτων να πείσει πως η ενωμένη Ευρώπη θα είναι το μοναδικό αποτελεσματικό χαράκωμα αντίστασης για να μην την καταπιεί ο Στάλιν .
Την ίδια στάση με τον Μοννέ είχε και ο Κουντενχόβε-Καλλέργι ο οποίος ζώντας στις ΗΠΑ συγκρότησε την Αμερικανική Επιτροπή για μια ελεύθερη και ενωμένη Ευρώπη, υπό την προεδρία του γερουσιαστή Ουίλιαμ Φουλμπράϊτ .
Το 1948 συνέρχεται στη Χάγη το συνέδριο της Ευρώπης υπό την προεδρία του Ντάνκαν Σάντυς , συζύγου της κόρης του Τσώρτσιλ. Συμμετείχαν πάνω από 750 σύνεδροι , ανάμεσά τους ο Τσώρτσιλ, ο Αντενάουερ , ο Ντε Γάσπερι , ο Ρομπέρ Σουμάν, ο Ζαν Μονέ, ο Σπινέλι .. Το συνέδριο ίδρυσε την Ευρωπαϊκή Κίνηση, οργανισμό που θα εργαζόταν για την υλοποίηση της ένωσης .
Στις 23 Μαίου του 1949 ιδρύεται και αναγνωρίζεται αμέσως η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Η αποτυχία των ευρωπαϊστών να δημιουργήσουν μια ομοσπονδιακή Ευρώπη, η ανησυχία των Αμερικανών για την πορεία της νέας Γερμανίας, η ένταση μεταξύ Γερμανίας Γαλλίας για την περιοχή Σάαρ της Ρηνανίας που διοικούσε μεταπολεμικά η Γαλλία , έκαναν τον ευρωπαϊσμό να είναι δονκιχωτισμός.
Τότε ο Γάλλος υπουργός εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάν με εισηγητή τον Ζαν Μονέ καταθέτει την περίφημη διακήρυξή του στην οποία αναγνωρίζεται ότι : «Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί δια μιας, σε ένα συνολικό οικοδόμημα. Θα δημιουργηθεί μέσα από συγκεκριμένα επιτεύγματα που θα δημιουργήσουν πρώτα μια πραγματική αλληλεγγύη . Η διακήρυξη άλλαξε το πεπρωμένο αυτών των περιοχών που για χρόνια ασχολούνταν με την κατασκευή όπλων για πολέμους των οποίων υπήρξαν τα θύματα .
Η διακήρυξη αυτή για την οποία ο Αντενάουερ είπε: « αυτή είναι η ανακούφιση όλων» οδήγησε στη συγκρότηση της ΕΚΑΧ «Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα», που επισήμως ιδρύθηκε στις 18 Απριλίου 1951 και υπήρξε ο θεμέλιος λίθος της Ευρωπαϊκής Ένωσης .
Το 1985 επί προεδρίας της Κομισιόν Ζακ Ντελόρ, η 5η Μαίου , ημέρα της διακύρηξης Σουμάν , ορίστηκε ως η ημέρα της Ευρώπης, αντίστοιχη της εθνικής εορτής.
Στην εικόνα ο τάφος του Ρομπέρ Σουμάν. Οι σημαίες υποκλίνονται
(Από τις σημειώσεις του φίλου Παναγιώτη Δρακόπουλου της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ).
*Νίκος Ηλιάδης, Πολ/κός Μηχ/κός Ε.Μ.Π. ,M.Sc. ( Structural Engineering , Concordia University Montreal Canada), Ph.D.( University of Maryland USA, – Technology and Vocational Education), τ. Ειδ.Γραμματέας του ΥΠΕΠΘ , τ. καθηγητής ΠΑΤΕΣ/ΣΕΛΕΤΕ, τ. καθηγητής ΤΕΙ Πειραιώς, τ. εκπρόσωπος των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες ( Μ.Ε.Α. ) τ. Διοικητής ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ , τ. μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Παιδαγωγικών Ινστιτούτων της Ευρώπης (http://www.cidree.org/), τ. εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στο Δ.Σ. του CEDEFOP (https://www.cedefop.europa.eu/ ) του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.
